Το στυλ του δικτάτορα

Ο στρατάρχης Αμπντούλ Φατάχ αλ Σίσι αναγκάστηκε να βγάλει τη στρατιωτική στολή. Ηταν απαραίτητο προκειμένου να διεκδικήσει στις εκλογές την προεδρία της Αιγύπτου. Από εδώ και μπρος θα εμφανίζεται με κοστούμι και γραβάτα, ενδυμασία που αρμόζει σε έναν πολιτικό και υποψήφιο πρόεδρο. Θα αποχωριστεί όμως και τα γυαλιά ηλίου με την ίδια ευκολία;

Από τότε που ο Αλ Σίσι εισέβαλε στην πολιτική σκηνή της Αιγύπτου, ανατρέποντας στις 3 Ιουλίου τον ισλαμιστή Μοχάμεντ Μόρσι, τον πρώτο δημοκρατικά εκλεγμένο πρόεδρο της χώρας, τα σκουρόχρωμα γυαλιά έχουν γίνει το σήμα κατατεθέν του. Είναι ένα αξεσουάρ που ξυπνά στους Αιγυπτίους μνήμες από δύο πρόσωπα σχεδόν μυθικά, την τραγουδίστρια Ουμ Καλσούμ και τον πρώην πρόεδρο Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ.

Ισως ο Αλ Σίσι να τα φοράει για πρακτικούς λόγους. Πάντως, αναμφισβήτητα, κάνει ό,τι περνά από το χέρι του για να μοιάσει στον Νάσερ, τον πατέρα της δεύτερης αιγυπτιακής ανεξαρτησίας, τον αδιαφιλονίκητο ηγέτη του παναραβισμού αλλά και τον δήμιο των Αδελφών Μουσουλμάνων και των ατομικών ελευθεριών. Ο Αλ Σίσι φαίνεται να διψάει για όλο το πακέτο. Ηδη από το καλοκαίρι του 2013, όταν επιβλήθηκε ως ο ισχυρός άνδρας του νέου καθεστώτος, και παρότι ορκιζόταν τότε ότι δεν σκόπευε να μπει στην πολιτική, ήταν εμφανές ότι Αλ Σίσι μιμούνταν τον μεγάλο Γκαμάλ. Ισως να θέλησε ασυνείδητα, υιοθετώντας τα γυαλιά στο στυλ του, να ζωντανέψει το πρωτοπόρο και εθνικιστικό πνεύμα των αρχών της δημοκρατίας. Παρότι ούτε ο Ανουάρ Σαντάτ ούτε Χόσνι Μουμπάρακ τα περιφρονούσαν, τα μεγάλα, μαύρα γυαλιά παραμένουν ίδιον και σύμβολο των «ελεύθερων αξιωματικών», εκείνων των νέων ανδρών που απελευθέρωσαν την Αίγυπτο από τα κατάλοιπα της βρετανικής αποικιοκρατίας και μιας ξέπνοης μοναρχίας.

Ωστόσο, το μοντέλο των γυαλιών του Αλ Σίσι, κάπως πιο στρογγυλό, ίσως πιο κοντά στο στυλ των «Men In Black», παραπέμπει και σε άλλους ηγέτες, σαφώς πιο σκοτεινούς. Γιατί, απ’ ό,τι φαίνεται, οι πιο αυταρχικές φιγούρες της πρόσφατης Ιστορίας είχαν κοινή τη λατρεία για τα γυαλιά ηλίου. Αρκεί ένα απλό ξεφύλλισμα των ιστορικών βιβλίων για να το επιβεβαιώσει κανείς: τι κοινό έχουν ο Βόιτσεχ Γιαρουζέλσκι, ο Αουγκούστο Πινοτσέτ, ο Μομπούτου Σέσε Σέκο, ο Φρανσουά Ντιβαλιέ, ο Κιμ Γιονγκ Ιλ ή ο Μουαμάρ Καντάφι; Οτι όλοι τους προσέφεραν στους συμπατριώτες τους ένα πρόσωπο χωρίς βλέμμα και σκηνοθέτησαν την αδιαφάνεια της εξουσίας τους. «Oύτε ο ήλιος ούτε οι ίδιοι οι θεοί θα με κάνουν να σκύψω το κεφάλι»: αυτό ήταν το μήνυμα που ήθελαν να περάσουν.  

Η αλήθεια επιβάλλει ωστόσο κάποια «αλλά»: ο στρατηγός Γιαρουζέλσκι, ο τελευταίος κομμουνιστής ηγέτης της Πολωνίας, φορούσε μαύρα γυαλιά λόγω μιας δυσανεξίας στο φως που είχε αναπτύξει τα χρόνια που πέρασε εξόριστος στη Σοβιετική Ενωση κόβοντας ξύλα στην τάιγκα των βουνών Αλτάι.

ΤΡΟΠΑΙΟ. Οσο αταίριαστα σε κάθε περίπτωση έμοιαζαν τα γυαλιά ηλίου στην πολωνική γκριζάδα, τόσο αυτονόητα μοιάζουν κάτω από τον αφρικανικό ήλιο. Και εντούτοις, οι αφρικανοί δικτάτορες, ο Αμίν Νταντά της Ουγκάντα, ο Μομπούτου του πρώην Ζαΐρ ή και ο Μπονγκό της Γκαμπόν, φορούσαν τα μαύρα τους γυαλιά με μια επιδεικτική υπερηφάνεια, σαν να επρόκειτο για ένα τρόπαιο που είχαν αρπάξει από τα χέρια των λευκών αποικιοκρατών – αυτοί άλλωστε εισήγαγαν το αξεσουάρ στη Μαύρη Ηπειρο. Και σε μια ειρωνική τροπή των γεγονότων, τη δεκαετία του ’70 μία γαλλική εταιρεία γυαλιών ηλίου, η Sunsitive είχε χρησιμοποιήσει στις διαφημίσεις της φωτογραφίες του Μομπούτου που φορούσε γυαλιά με ανοιχτόχρωμους φακούς. «Sunsitive, τα γυαλιά ηλίου που δίνουν φως στη σκιά» ήταν το σλόγκαν.