Πότε σηκώνει εγχείρηση

Ελπίδες για καλύτερη ποιότητα ζωής για τουλάχιστον μία επιπλέον δεκαετία δίνουν στους πάσχοντες από τη νόσο του Πάρκινσον οι σύγχρονες χειρουργικές θεραπείες. Ωστόσο, δεν είναι όλοι οι ασθενείς κατάλληλοι υποψήφιοι γι’ αυτές, ούτε ωφελούνται όλοι εξίσου.

Η νόσος του Πάρκινσον είναι μια αργά εξελισσόμενη, εκφυλιστική ασθένεια του εγκεφάλου η οποία είναι περισσότερο γνωστή για τα κινητικά προβλήματα που προκαλεί και ιδίως για το τρέμουλο που εκδηλώνεται σε δύο στους τρεις πάσχοντες (το κινητικό σύμπτωμα, πάντως, που όλοι οι ασθενείς εκδηλώνουν είναι οι αργές κινήσεις).

Για την αντιμετώπισή της υπάρχουν ειδικά φάρμακα τα οποία όσο νωρίτερα χορηγούνται τόσο πιο αποτελεσματικά είναι. Εκτός από αυτά, εφαρμόζονται και ορισμένες παρεμβατικές θεραπείες, όπως η τοποθέτηση αντλίας συνεχούς έγχυσης φαρμάκων και η ηλεκτρική διέγερση του εγκεφάλου (DBS) με ειδικό «βηματοδότη» που τοποθετείται χειρουργικά.

«Οι επεμβατικές μέθοδοι για τη νόσο του Πάρκινσον έχουν υψηλά ποσοστά αποτελεσματικότητας εφόσον γίνει σωστή επιλογή του ασθενούς, επιτυχημένη εμφύτευση των ιατρικών συσκευών και σωστή ρύθμισή τους» λέει ο νευρολόγος Παναγιώτης Ζήκος, υπεύθυνος του ειδικού Ιατρείου Νόσου Πάρκινσον και Συναφών Διαταραχών στο 251 Γενικό Νοσοκομείο Αεροπορίας και πρόεδρος της εταιρείας εθελοντών και ασθενών με νόσο Πάρκινσον «Επίκουρος Κίνηση».

Στην περίπτωση του DBS, λ.χ., «παρατηρείται βελτίωση κατά μέσον όρο 73% στα κινητικά συμπτώματα και μείωση κατά 58% στη φαρμακευτική αγωγή» συνεχίζει. «Οι βελτιώσεις αυτές διαρκούν τουλάχιστον επί 10 χρόνια αλλά είναι διαφορετικές σε κάθε άτομο, διότι κάθε ασθενής βρίσκεται σε διαφορετικό στάδιο όταν χειρουργείται και έχει ποικιλία συμπτωμάτων».

Οι επεμβάσεις δεν γίνονται σε ασθενείς στο τελικό στάδιο αλλά νωρίτερα, ώστε να επιτυγχάνεται η ανεξαρτητοποίησή τους.

Τα νέα δεδοµένα

Ενώ όμως μέχρι πρότινος η ηλεκτρική διέγερση του εγκεφάλου εφαρμοζόταν κυρίως σε ασθενείς που είχε επηρεαστεί έντονα η ζωή τους από τις διακυμάνσεις στην κινητικότητά τους, μια σημαντική μελέτη που δημοσιεύθηκε πέρυσι στο έγκυρο ιατρικό περιοδικό «New England Journal of Medicine» άλλαξε τα δεδομένα της επιλογής των ασθενών λέει ο κ. Ζήκος.

«Στη μελέτη “EarlyStim Study” φάνηκε ότι η τοποθέτηση νευροδιεγέρτη μπορεί να προταθεί πια και σε ασθενείς με υπερκινησίες και συχνές διακυμάνσεις της κινητικότητας σε πρωιμότερα στάδια της νόσου» διευκρινίζει.

Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι η κατάλληλη στιγμή για να γίνει η εμφύτευση του νευροδιεγέρτη, όπως λέγεται η συσκευή που τοποθετείται στον εγκέφαλο, είναι όταν ο ασθενής έχει μεν σοβαρή δυσκολία αλλά όχι αδυναμία διεκπεραίωσης των καθημερινών δραστηριοτήτων του εξαιτίας των συμπτωμάτων του.  

Δηλαδή «ο τυπικός υποψήφιος ασθενής είναι 65 ετών, πάσχει από Πάρκινσον εδώ και επτά χρόνια, λαμβάνει τέσσερις φορές την ημέρα μεγάλη δόση ντοπαμίνης και παράλληλα δύο ή τρία άλλα ντοπαμινεργικά φάρμακα, και είναι ξύπνιος 17 ώρες, εκ των οποίων τις τρεις είναι ακίνητος, δύο ώρες έχει υπερκινησία και 12 ώρες έχει καλή ή μέτρια κίνηση» εξηγεί ο κ. Ζήκος.

Οι ασθενείς αυτοί «πρέπει να εξεταστούν από διεπιστημονική ομάδα, ώστε να επιλεγεί η καταλληλότερη μέθοδος γι’ αυτούς. Στη βασική ομάδα συμμετέχουν εξειδικευμένος νευρολόγος, νευροψυχολόγος, νευροχειρουργός και ψυχίατρος» προσθέτει.

Η εµφύτευση

Ο νευροδιεγέρτης που χρησιμοποιείται στην DBS είναι μια συσκευή που μοιάζει με βηματοδότη. Διαθέτει ένα πολύ λεπτό ηλεκτρόδιο που τοποθετείται σε συγκεκριμένο τμήμα του εγκεφάλου το οποίο είναι υπεύθυνο για την κίνηση (λέγεται υποθαλαμικός πυρήνας) και μία μπαταρία που εμφυτεύεται στο θωρακικό τοίχωμα.

Στην αρχή της επέμβασης γίνεται στον ασθενή νάρκωση με μέθη και διανοίγονται δύο οπές για να τοποθετηθεί το ηλεκτρόδιο στον εγκέφαλο. Στη συνέχεια ο ασθενής ξυπνάει, ώστε να βλέπουν ο νευρολόγος και ο χειρουργός πώς επηρεάζονται τα κινητικά συμπτώματά του όταν διεγείρεται δοκιμαστικά ο υποθαλαμικός πυρήνας (οι γιατροί ζητούν από τον ασθενή να κάνει διάφορες κινήσεις με το χέρι και το πόδι του στη διάρκεια αυτών των δοκιμών). Μετά γίνεται νέα μέθη για να κλείσουν οι οπές και να τοποθετηθεί η μπαταρία στον θώρακα.

Την επόμενη ημέρα ο ασθενής μπορεί να σηκωθεί από το κρεβάτι του, αλλά η συνολική διάρκεια της νοσηλείας μπορεί να φθάσει τις 15 ημέρες γιατί οι γιατροί πρέπει να εξατομικεύσουν τις ρυθμίσεις του νευροδιεγέρτη και να μειώσουν σταδιακά τα φάρμακά του.

Μετά την επέμβαση και για χρονικό διάστημα έξι μηνών απαιτούνται ρυθμίσεις των παραμέτρων του νευροδιεγέρτη από τον γιατρό αλλά σε εξωνοσοκομειακή βάση.

«Επειτα από έξι μήνες προσεκτικών ρυθμίσεων, οι ασθενείς μπορούν να αναμένουν ότι θα νιώθουν συνεχώς όπως την καλύτερη ώρα της ημέρας τους πριν από την επέμβαση» λέει ο κ. Ζήκος. Αν όμως για αρκετό καιρό μετά την επέμβαση (έως και δύο χρόνια) ο ασθενής αισθάνεται ότι δεν είχε τη βελτίωση που προσδοκούσε, θα πρέπει να το συζητήσει με τον νευρολόγο του για να επανεξεταστούν όλα τα βήματα της διαδικασίας καταλήγει.

Κατάλληλοι ασθενείς

Υποψήφιοι για εγχείρηση μπορεί να είναι όσοι πάσχουν τουλάχιστον 5 χρόνια από Πάρκινσον και έχουν σημαντικές διακυμάνσεις στην κινητικότητά τους, παίρνουν φάρμακα τέσσερις ή περισσότερες φορές την ημέρα και δεν πάσχουν από ψυχικά νοσήματα ή σοβαρή άνοια. Επιπλέον, η διέγερση του εγκεφάλου εφαρμόζεται σε ασθενείς ηλικίας έως 70 ετών (δεν υπάρχει ανάλογος περιορισμός για την τοποθέτηση αντλίας).