Καμπανάκι για «ανυπάκουους» ασθενείς

Πολλά και ποιοτικά χρόνια ζωής χάνουν οι πάσχοντες από χρόνια νοσήματα, οι οποίοι δεν συμμορφώνονται στις θεραπείες που συνιστούν οι γιατροί, αλλά παίρνουν κατά το δοκούν τα φάρμακά τους, δεν κάνουν τις απαραίτητες αλλαγές στον τρόπο ζωής ή/και διακόπτουν πρόωρα τη θεραπεία επειδή δεν αισθάνονται άρρωστοι.

Η μία μελέτη μετά την άλλη αποκαλύπτουν ότι τα ποσοστά ελλιπούς συμμόρφωσης στην καρδιοπάθεια, στον διαβήτη, στις πνευμονοπάθειες και σε πολλά άλλα νοσήματα είναι εξαιρετικά χαμηλά – και το κόστος της μη συμμόρφωσης, τεράστιο. Πρόσφατα, διεθνής ομάδα επιστημόνων δημοσίευσε στην επιθεώρηση «Therapeutics and Clinical Risk Management» συνδυαστική ανάλυση 102 μελετών της περιόδου 1970-2005, που έδειξε ότι το γενικό ποσοστό συμμόρφωσης στις μακροχρόνιες φαρμακευτικές θεραπείες κυμαίνεται από 40% έως 50%, στις σύντομες φαρμακευτικές θεραπείες είναι 70%-80%, ενώ η συμμόρφωση στις συμβουλές για αλλαγές στον τρόπο ζωής (λ.χ. διακοπή του καπνίσματος) είναι μόλις 20%-30%.  

Γιατί συμβαίνει αυτό; Η ίδια μελέτη αποκάλυψε ότι παίζουν ρόλο πολλοί παράγοντες, από τη διάρκεια της ασθένειας και την πολυπλοκότητα της θεραπείας μέχρι την ηλικία των ασθενών και την ευκολία της πρόσβασης στους γιατρούς. Τα στοιχεία αυτά αντικατοπτρίζουν και την ελληνική πραγματικότητα, με τη διαφορά ότι στη δική μας περίπτωση συμβάλλει ένας ακόμη παράγοντας: η οικονομική κρίση, που κάνει πολλούς ασθενείς να «κόβουν» τα φάρμακά τους.

Εξι ειδικοί εξηγούν στα «ΝΕΑ» πόσο εκτεταμένη είναι η μη συμμόρφωση στη χώρα μας και ποιες φανερές και κρυφές συνέπειες έχει.

Εμφραγμα και εγκεφαλικό

Μόλις ένας στους τέσσερις πάσχοντες από υπέρταση στη χώρα μας ρυθμίζει ικανοποιητικά την πίεσή του, ενώ λιγότεροι είναι όσοι ρυθμίζουν τη χοληστερόλη τους.

«Τα ποσοστά μη συμμόρφωσης είναι ιδιαίτερα αυξημένα στους ασθενείς που δεν έχουν πάθει έμφραγμα του μυοκαρδίου και ουσιαστικά πρέπει να κάνουν θεραπεία για να το προλάβουν» λέει ο Χρήστος Πίτσαβος, καθηγητής Καρδιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. «Αυξάνονται επίσης κατ’ αναλογίαν με τη διάρκεια της θεραπείας. Το πάγιο ερώτημα των ασθενών είναι “πόσο καιρό θα παίρνω το φάρμακο;”, διότι δεν αισθάνονται άρρωστοι και δεν μπορούν να καταλάβουν γιατί χρειάζονται θεραπεία εφ΄ όρου ζωής – δεν είναι λ.χ. ένας πόνος που χρειάζεται φάρμακα για να περάσει. Οσο μάλιστα νεότερος είναι ένας ασθενής τόσο λιγότερο συμμορφώνεται με την αγωγή, ενώ κακή συμμόρφωση παρατηρείται και στους ασθενείς που πρέπει να παίρνουν πάνω από ένα χάπι το 24ωρο».

Τον τελευταίο καιρό, εξάλλου, πολλοί ασθενείς εγκαταλείπουν τη θεραπεία τους για οικονομικούς λόγους, προσθέτει. Χαρακτηριστική περίπτωση, λέει, είναι τα συμπληρώματα ωμέγα-3 λιπαρών οξέων που χορηγούνται ως θεραπεία για τα πολύ υψηλά επίπεδα τριγλυκεριδίων. «Τα φάρμακα αυτά βγήκαν από τη λίστα στις αρχές του 2013 διότι θεωρήθηκαν διατροφικό συμπλήρωμα και όχι θεραπεία για τα τριγλυκερίδια» εξηγεί. «Από τους ασθενείς μας, περισσότερο από το 60% τα έκοψαν διότι δεν μπορούν να τα πληρώνουν από την τσέπη τους».

Οι συνέπειες. Η κυριότερη συνέπεια της μη συμμόρφωσης είναι η πρώιμη εμφάνιση εμφράγματος και εγκεφαλικού. «Τις τελευταίες δεκαετίες αυξήθηκε το προσδόκιμο επιβίωσης κατά 10 χρόνια και τα 7-8 χρόνια από αυτά οφείλονται στην πρόληψη του εμφράγματος και του εγκεφαλικού και όχι στην καλύτερη θεραπεία τους» επισημαίνει ο κ. Πίτσαβος. «Αυτό το όφελος, λοιπόν, χάνεται με τη μη συμμόρφωση».

Δεδομένου, εξάλλου, ότι πλέον η στεφανιαία νόσος αρχίζει πολύ νωρίς στη ζωή (ακόμα και από τη νηπιακή ή παιδική ηλικία), το επαπειλούμενο έμφραγμα μπορεί να εκδηλωθεί ακόμα και σε ηλικίες 30 ή 40 ετών.

Και σαν να μην έφτανε αυτό, οι παράγοντες κινδύνου για έμφραγμα και εγκεφαλικό δεν δρουν αθροιστικά αλλά πολλαπλασιαστικά. «Αν ένας άνθρωπος έχει ταυτοχρόνως αυξημένη πίεση, αυξημένη χοληστερόλη και είναι και καπνιστής, δεν διατρέχει τριπλάσιο αλλά πολλαπλάσιο κίνδυνο να πάθει έμφραγμα» προσθέτει ο κ. Πίτσαβος.

«Ενας 50άρης που καπνίζει, έχει υψηλή πίεση και υψηλή χοληστερόλη έχει προσδόκιμο ζωής άλλα 23 χρόνια, κατά μέσον όρο. Αν εκτός από όλα αυτά έχει και σακχαρώδη διαβήτη, το προσδόκιμο ζωής του είναι άλλα 20 χρόνια. Αν, όμως, δεν έχει κανένα από τα παραπάνω προβλήματα, το προσδόκιμο ζωής του φτάνει τα 33 χρόνια» επισημαίνει ο κ. Πίτσαβος