Πέντε βήματα για καλά γηρατειά

Για να διατηρήσει κάποιος την υγεία του ώς τα βαθιά γηρατειά δεν χρειάζεται μαγικά ελιξίρια και περίτεχνους κανόνες, αλλά να ακολουθήσει τις βασικές, απλές συμβουλές που χρόνια τώρα συνιστούν οι ειδικοί.

Αν και η μακροζωία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα γονίδιά μας, μελέτες έχουν δείξει ότι αυτές οι βασικές συμβουλές μπορούν να προσθέσουν καλά χρόνια στη ζωή μας.

Η κυρία Παγώνα Λάγιου, καθηγήτρια Υγιεινής και Επιδημιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και πρόσεδρη καθηγήτρια Επιδημιολογίας στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, εξηγεί ποιες είναι αυτές οι συμβουλές και πόσα χρόνια ζωής μπορούμε να κερδίσουμε εάν τις υιοθετήσουμε, επισημαίνοντας ότι το κέρδος σε έτη ζωής αποτελεί μέση εκτίμηση σε επίπεδο πληθυσμού.

Αποφυγή
του καπνίσµατος

Κέρδος: 8 χρόνια ζωής

Εχει υπολογιστεί ότι το συστηματικό, εντατικό κάπνισμα μπορεί να βραχύνει τη ζωή κατά περίπου 8 χρόνια, αλλά υπάρχει διαβάθμιση ανάλογη με τη διάρκεια και την έντασή του (πόσα τσιγάρα και επί πόσα χρόνια) καθώς και τις περιόδους της ζωής τις οποίες αφορούν (όσο νωρίτερα αρχίζει κάποιος να καπνίζει τόσο μεγαλύτερες είναι οι συνέπειες). Το κάπνισμα δεν σχετίζεται μόνο με τον καρκίνο του πνεύμονα και με πολλούς άλλους καρκίνους (κυρίως του ανώτερου αναπνευστικού και πεπτικού, του ήπατος και της ουροδόχου κύστης) αλλά και με πολλά άλλα νοσήματα – από το έμφραγμα έως τα κατάγματα. «Το μοναδικό νόσημα για το οποίο έχει διαπιστωθεί ενδεχόμενη “προστατευτική” επίδραση του καπνίσματος είναι η νόσος του Πάρκινσον» παρατηρεί η κυρία Λάγιου.

Τσεκάπ

Κέρδος: 2 χρόνια ζωής

Ο περιοδικός προληπτικός έλεγχος (τσεκάπ) για τα νοσήματα που επηρεάζουν τη μακροζωία αφορά κυρίως τις εξετάσεις για τα καρδιαγγειακά νοσήματα (λ.χ. πίεση, χοληστερόλη, σάκχαρο) και ορισμένες μορφές καρκίνου.

Αν και κατά καιρούς εκφράζονται αμφιβολίες για την αξία κάποιων εξετάσεων (όπως του PSA για τον καρκίνο του προστάτη και της μαστογραφίας), όσον αφορά τη μείωση του κινδύνου θανάτου από τους συγκεκριμένους καρκίνους, «η κατά περίπτωση απόφαση ανήκει στον εκάστοτε ασθενή και τον προσωπικό του γιατρό» σημειώνει η κυρία Λάγιου. Και προσθέτει: «Η προσωπική μου άποψη είναι ότι οι προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο, ιδίως του  παχέος εντέρου, του τραχήλου της μήτρας και του μαστού, είναι χρήσιμες και πρέπει να διεξάγονται, ανεξαρτήτως εάν η μείωση του κινδύνου είναι μικρότερη ή μεγαλύτερη. Και εδώ, οι υπερβολές πρέπει να αποφεύγονται – δεν είναι λογικό να μετατρέψουμε τη ζωή μας σε μια αγχώδη προσπάθεια αποφυγής κάθε δυνητικού κινδύνου».

Αν και δεν υπάρχουν αξιόπιστα επιστημονικά δεδομένα για τη συμβολή του τσεκάπ στη μακροβιότητα, η κυρία Λάγιου εκτιμά ότι «το όφελος είναι της τάξης των δύο ετών, με τη μεγαλύτερη συμβολή σε ό,τι αφορά την πρώιμη ταυτοποίηση των παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου».

Υγιεινή διατροφή

Κέρδος: 3 χρόνια ζωής

Η παραδοσιακή μεσογειακή διατροφή αποτελεί, κατά την κυρία Λάγιου, το μόνο διατροφικό πρότυπο που τεκμηριωμένα δρα προστατευτικά εναντίον της καρδιοπάθειας και προάγει τη μακροβιότητα.

Η διατροφή αυτή δίνει ιδιαίτερο βάρος στα τρόφιμα φυτικής προέλευσης, χωρίς όμως να αποθαρρύνει και την περιορισμένη κατανάλωση τροφίμων ζωικής προέλευσης. Επιπλέον, έχει χαμηλή περιεκτικότητα στους επεξεργασμένους υδατάνθρακες όπως η ζάχαρη, που τον τελευταίο καιρό βρίσκεται στο στόχαστρο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και άλλων υγειονομικών Αρχών, εξαιτίας κυρίως της συσχέτισής της με την παχυσαρκία και το μεταβολικό σύνδρομο (είναι η συνύπαρξη σε έναν άνθρωπο πολλών προβλημάτων, όπως παχυσαρκία, υπέρταση, διαβήτης κ.λπ.). Οι υδατάνθρακες της μεσογειακής διατροφής είναι κυρίως σύνθετοι (δημητριακά ολικής άλεσης, λαχανικά) και δεν προάγουν την αντίσταση στην ινσουλίνη (ανοίγει τον δρόμο στον διαβήτη) ούτε ευνοούν την παχυσαρκία.

Επιπλέον, η περιεκτικότητα της μεσογειακής διατροφής σε κορεσμένα λιπαρά είναι μικρή. Μολονότι πριν από λίγες εβδομάδες μία μελέτη αμφισβήτησε το κατά πόσον τα κορεσμένα λιπαρά σχετίζονται με τα καρδιαγγειακά νοσήματα, ακόμη και αν τεκμηριωθεί αυτό  «δεν επηρεάζει τη συλλογιστική για την προσήλωση στη μεσογειακή διατροφή» εκτιμά η κυρία Λάγιου. Οι έως τώρα μελέτες έχουν δείξει ότι όσοι ακολουθούν πιστά τις επιταγές της μεσογειακής διατροφής μπορούν να κερδίσουν περίπου τρία χρόνια καλής ζωής, σε σύγκριση με όσους δεν τρέφονται «μεσογειακά».  

Συστηματική άσκηση

Κέρδος: 3 χρόνια ζωής

Η συμβολή της φυσικής δραστηριότητας στη μακροβιότητα είναι ένα από τα πιο σταθερά ευρήματα της ιατρικής έρευνας. Η συστηματική άσκηση μάς προστατεύει από τα καρδιαγγειακά νοσήματα, τον σακχαρώδη διαβήτη και αρκετές μορφές καρκίνου. Το όφελος για τους θιασώτες της φαίνεται ότι είναι αντίστοιχο με εκείνο της μεσογειακής διατροφής, δηλαδή περίπου τρία χρόνια. Το κλειδί είναι να εντάξουμε τη φυσική δραστηριότητα στην καθημερινότητά μας, αλλά αν αυτό για κάποιον λόγο δεν είναι εφικτό, «τριάντα λεπτά ζωηρό βάδισμα την ημέρα είναι ένας αποδεκτός συμβιβασμός» λέει η κυρία Λάγιου.  

Εμβόλια
Κέρδος: 20 χρόνια ζωής
«Τα εμβόλια θεωρούνται ο μεγαλύτερος θρίαμβος της Ιατρικής, καθώς η συμβολή τους στην επιβίωση και την ποιότητα της ζωής είναι καίρια» λέει η κυρία Λάγιου. Σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης των Ασθενειών (CDC) των ΗΠΑ, τον 20ό αιώνα το προσδόκιμο επιβίωσης στη Δύση αυξήθηκε κατά περισσότερο από 30 χρόνια, με τα 25 να κερδίζονται χάρη στις εξελίξεις στη δημόσια Υγεία. Από αυτά τα χρόνια, τα 20 πιστεύεται ότι κερδήθηκαν χάρη στους εμβολιασμούς που καταπολέμησαν πολλά από τα λοιμώδη νοσήματα τα οποία αποτελούσαν κύριες αιτίες θανάτου πριν από το 1940. «Απαραίτητα είναι τόσο τα εμβόλια που προτείνονται για την παιδική ηλικία όσο και εκείνα για τους ενηλίκους και δη τους ηλικιωμένους» επισημαίνει η κυρία Λάγιου. «Το ετήσιο εμβόλιο της γρίπης και το εμβόλιο του πνευμονιόκοκκου είναι απαραίτητα για όλα τα άτομα άνω των 65 ετών, και χρήσιμα και σε νεότερους ενηλίκους».