Κάλπη – θρυαλλίδα στη σκιά της Ιστορίας
Η λιτότητα τελειώνει και μαζί της ο πολιτικός κατακερματισμός. Κάποιοι βλέπουν «ανατίναξη» του πολιτικού σκηνικού μετά τις κάλπες του Μαΐου και μοτίβα του παρελθόντος να επαναλαμβάνονται
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
10 λεπτά Υπό μία έννοια το Μνημόνιο θα μπορούσε να είναι το τέλος της Ιστορίας για την ελληνική πολιτική. Αν και από τους εγχώριους Φουκουγιάμα ουδείς βγήκε να το υποστηρίξει. Παρ’ όλα αυτά, είναι έντονη η αίσθηση ότι από το 2010 και μετά το κοντέρ έχει μηδενιστεί. Και ότι ζούμε έναν πρωτοφανή κατακερματισμό του ελληνικού πολιτικού συστήματος με κόμματα και κομματάκια που απειλεί να τα παρασύρει στο ρεύμα του το πρώτο δυνατό Ποτάμι.
Το ιστορικό φόντο
Σωστά; Οχι εντελώς σωστά. Διότι το τοπίο που προδιαγράφεται για μετά τις ευρωεκλογές προσφέρεται για μια επανάληψη ενός έργου που το έχουμε δει αρκετές φορές στη νεότερη ελληνική ιστορία και τουλάχιστον δύο φορές μετά το 1944-45. Με όρους πολιτικής επιστήμης, το σενάριο αυτό συνοψίζεται ως εξής: το αποτέλεσμα της κρίσης του δικομματισμού είναι ότι ο πόλος που επιβιώνει καθίσταται κυρίαρχος και τα παίρνει όλα. Για να βάλουμε ονοματεπώνυμα στην ανάλυση, το έκανε ο στρατάρχης Παπάγος εξαφανίζοντας τους Φιλελεύθερους το 1952 και το επανέλαβε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής στη Μεταπολίτευση με την Ενωση Κέντρου. Αυτός που μένει όρθιος γίνεται σημείο αναφοράς. Και ένας νέος δικομματισμός αναδεικνύεται μέσα από τις στάχτες του παλαιού. Ας πούμε τη δεκαετία του ’70 η ελληνική Δεξιά, αναβαπτισμένη σε Νέα Δημοκρατία, βρέθηκε απέναντι από το ΠαΣοΚ, το ταχύτατα αναπτυσσόμενο κίνημα που καθοδηγούσε ως μάγος ο Ανδρέας Παπανδρέου.
Μούσια και ευσεβείς πόθοι
Ερώτηση κρίσεως: υπάρχει πράγματι το ενδεχόμενο να ξαναζήσουμε τα ίδια; Ομολογουμένως, καιρό τώρα οι του ΣΥΡΙΖΑ βλέπουν το πρωί στον καθρέφτη τους όχι τη φάτσα τους όταν ξυρίζονται (αφού οι περισσότεροι έχουν γένια) αλλά το ΠαΣοΚ του ’77. «Ψηφοδέλτια σταύρωνα κι όλη νύχτα κα**ωνα» που τραγουδούσε και ο βλάσφημος Τζίμης Πανούσης με τις Μουσικές Ταξιαρχίες στο τραγούδι για τις εκλογές εκείνης της χρονιάς. Μένει να φανεί – οι ευρω-αυτοδιοικητικές είναι κρίσιμο τεστ – αν ο ΣΥΡΙΖΑ έχει πλαφονάρει ή αν έχει και άλλα περιθώρια. Στο μεταξύ αυτό που έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον, είναι η ανασυγκρότηση του άλλου πόλου.
Δεξιά εξτρέμ και μεσαίοι
Θα μπορούσε η ΝΔ, υπό τον Αντώνη Σαμαρά, να επεκταθεί προς το Κέντρο με κατεύθυνση – προς Θεού, όχι τέρμα! – προς τα αριστερά; Προς το παρόν, τα ηνωμένα επιτελεία Μαξίμου, Βουλής και Συγγρού, με ισχυρούς υπουργούς και πολιτικούς παράγοντες να βάζουν ένα χεράκι, ενδιαφέρονται να αντεπιτεθούν προς τα δεξιά. Η ΝΔ έχει αιμορραγήσει αρκετά προς τα εκεί, αλλά με βουλευτές και στελέχη της Χρυσής Αυγής να μπαινοβγαίνουν στον Κορυδαλλό και βουλευτές του Καμμένου να βγαίνουν από τους ΑΝΕΛ, είναι σαφές ότι μπαίνουμε σε άλλη φάση. Ωστόσο, αν ο ακραίος δεξιός χώρος έχει λούμπεν χαρακτηριστικά, τα πράγματα προς το κέντρο είναι πολύ διαφορετικά. Εδώ βρίσκονται οι ψηφοφόροι του μυθικού «μεσαίου χώρου» που εξασφαλίζουν γερό πάτημα στην εξουσία. Εδώ κατοικεί επίσης παραδοσιακά η ελίτ του πολιτικού συστήματος.
Μάχη επιβίωσης
Γιατί γίνεται όμως συζήτηση για το αν ο Σαμαράς θα μπορούσε να ακολουθήσει τον δρόμο ενός Παπάγου ή ενός Κωνσταντίνου Καραμανλή; Είναι απλό. Πολιτικοί παρατηρητές, δημοσκόποι, αλλά και η Χαριλάου Τρικούπη – όπου δεν υπάρχουν αυταπάτες – ομονοούν ότι το ΠαΣοΚ δίνει στις ευρωεκλογές του Μαΐου μάχη επιβίωσης. Το μπόλιασμα με τους 58 απέτυχε. Το ευρωψηφοδέλτιο έχει κηπουρούς Βενιζέλου (με λαμπρές εξαιρέσεις όπως ο Κυριάκος Πιερρακάκης), ευρωβουλευτές σε στάδιο ανακύκλωσης και αναζητά σημαιοφόρο. Η περίπτωση του Νίκου Ανδρουλάκη ανέδειξε ήδη διαφωνίες και ραγίσματα έξω από το γραφείο του Βαγγέλη Βενιζέλου, κρίνοντας από τις ενστάσεις του Οδυσσέα Κωνσταντινόπουλου που ζητούσε να παραιτηθεί ο γραμματέας αν πρόκειται να είναι και υποψήφιος.
Στην πραγματικότητα, το ΠαΣοΚ παλεύει να εκλέξει έναν ευρωβουλευτή, την ίδια ώρα που πολλαπλασιάζονται οι κινήσεις στο παρασκήνιο. Υπάρχει η αφύπνιση των παπανδρεϊκών με τον ίδιο τον πρώην πρωθυπουργό στο φόντο. Εδώ το επιχείρημα είναι ότι με άλλη – αντί του Βενιζέλου – ηγεσία θα επέστρεφαν στις γραμμές της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΠαΣοΚ βουλευτές όπως η Τζάκρη, ο Μπόλαρης και άλλοι. Αρα θα αβγάταινε η συμπολίτευση. Υπάρχει, κινούμενος ως ελεύθερο ηλεκτρόνιο, ο Μιχάλης Χρυσοχοΐδης. Υπάρχει επίσης μια κουβέντα του Κώστα Σκανδαλίδη με τη Φώφη Γεννηματά, που έχει, σε άλλο φόντο, τον Κώστα Λαλιώτη, με τον οποίο δεν χάνει ποτέ επαφή ο Νίκος Σηφουνάκης. Ο Ανδρέας Λοβέρδος δεν έχει καλά καλά γυρίσει. Ολα αυτά θα μπορούσαν όμως να είναι ανεμοσκορπίσματα αν την 25η Μαΐου το ΠαΣοΚ γράψει κάτω από 5% ή, ακόμη χειρότερα, κανένα 3%-4%.
Η ζάλη της ΔΗΜΑΡ
Στη ζώνη αυτή, παρεμπιπτόντως, βρίσκεται η ΔΗΜΑΡ που οι αρχηγικοί πειραματισμοί του Φώτη Κουβέλη δεν την ωφέλησαν. Ενα τμήμα βουλευτών της έχει επαφή και αναφορά με κάποιους συναδέλφους του στο ΠαΣοΚ. Υποτίθεται ότι ο Κουβέλης περίμενε την 26η Μαΐου για να ανασυγκροτήσει αυτός την Κεντροαριστερά, αναδυόμενος ως βασικός της πόλος. Ο σχεδιασμός δεν δικαιώνεται. Η ΔΗΜΑΡ και το ΠαΣοΚ ως κόμματα μόνα τους γράφουν πολύ μικρότερα ποσοστά και αθροίζουν πολύ λιγότερο από ό,τι θα άθροιζαν ως κεντροαριστερό μέτωπο. Η ευκαιρία χάθηκε για δεύτερη φορά – η πρώτη ήταν τον Μάιο του 2012, όταν τα δύο κόμματα έγραφαν μαζί 20%, περισσότερο από όλους τους άλλους δηλαδή, και ο Βενιζέλος πρότεινε στον Κουβέλη να μπει μπροστά. Δεν το έπραξε και άνοιξε τον δρόμο στον ΣΥΡΙΖΑ, που άγγιξε το 28% στις εκλογές του Ιουνίου εκείνης της χρονιάς. Η πόλωση με φόντο τη δραχμή βοήθησε και τη ΝΔ να πάει στο 30%. Τώρα, η αδυναμία συγκρότησης ενεργού κεντροαριστερού τόξου άνοιξε διάδρομο στο Ποτάμι που χτυπάει, προς το παρόν, διψήφια στις δημοσκοπήσεις. Ο,τι και να γίνει, το νέο αυτό κόμμα έχει πάρει τον αέρα από τα πανιά του ΠαΣοΚ και της ΔΗΜΑΡ. Θα αποδειχθεί η Κεντροαριστερά η χαμένη Ατλαντίδα της ελληνικής πολιτικής; Διόλου απίθανο.
Παράλληλες τροχιές
Αν το ΠαΣοΚ ναυαγήσει στις 25 Μαΐου, τότε ένας κανόνας της φυσικής των πολιτικών σωμάτων λέει ότι τα στελέχη του θα αρχίσουν να στρέφονται περί τον Σαμαρά. Ανοιχτές γραμμές υπάρχουν ήδη, φυσικά. Αλλά μετά τις 25 Μαΐου θα είναι διαφορετικά. Σημαντικό στοιχείο – και διαφορά από όσα ίσχυαν πριν από έξι – οκτώ μήνες – είναι ότι ακόμη και τα απολύτως αντιδεξιά στελέχη του ΠαΣοΚ – ή, μάλλον, τα περισσότερα από αυτά – είναι πλέον απολύτως αρνητικά απέναντι σε μια συμπόρευση με τον ΣΥΡΙΖΑ. Είναι θέμα κουλτούρας και κακών επιλογών της Κουμουνδούρου. Στην πραγματικότητα, η τάση θα είναι προς τη ΝΔ, επιλογή που ήδη έχει κάνει σημαντικός αριθμός μεσαίων ψηφοφόρων του ΠαΣοΚ. Εδώ έχει παίξει ρόλο ο Γιάννης Στουρνάρας και η πολιτική που έχει υιοθετήσει ο Αντώνης Σαμαράς ως εγγυητής της παραμονής της χώρας στο ευρώ και ως παράγων οικονομικής ομαλοποίησης. Κάτω όμως από τα πρόσωπα, οι δυσκολίες παραμένουν. Η υπερδεξιόστροφη ΝΔ – που θέλει να περιμαζέψει το άλλο άκρο της – δεν είναι αυτονόητος προορισμός για στελέχη που έρχονται από το Κέντρο. Θα χρειαστεί επανεξισορρόπηση. Κάτι που δεν είναι και το πιο εύκολο. Το αντανακλούν οι προβληματισμοί και οι επιλογές του Μαξίμου στις αυτοδιοικητικές.
Η στροφή που δεν έγινε
Ο Αντώνης Σαμαράς θα μπορούσε να είχε στηρίξει τον Γιώργο Καμίνη, όπως θα μπορούσε να είχε στηρίξει και τον Γιάννη Σγουρό. Ο πρώτος είναι ο εκλεκτός της αστικής Αθήνας. Ο δεύτερος έχει την προτίμηση των δημάρχων της ΝΔ στο Λεκανοπέδιο. Θα μπορούσε ακόμη και να στηρίξει τον Γιάννη Μπουτάρη στη Θεσσαλονίκη – στο κάτω κάτω, αυτός δεν έχει καμία δυσκολία να δώσει χρίσμα στον αντάρτη της ΝΔ στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας Απόστολο Τζιτζικώστα! Δεν το αποφάσισε.
Οι επικριτές του επιμένουν ότι ο Πρωθυπουργός έχασε μία ευκαιρία να λειτουργήσει ως φυσικός αρχηγός και ηγετική αναφορά μιας πολιτικής παράταξης που ξεκινάει από εκεί όπου τελειώνει η Χρυσή Αυγή και τελειώνει εκεί όπου αρχίζει το αριστερό άκρο της ΔΗΜΑΡ που ακουμπάει τον ΣΥΡΙΖΑ. Αντ’ αυτού, ο Σαμαράς, φοβούμενος για την κομματική συνοχή μιας ΝΔ που τον Μάιο του 2012 έγραψε 18%, προτίμησε αμιγώς γαλάζιες υποψηφιότητες. Βασανίστηκε να τις βρει ή ακόμη και να τις προασπίσει – το αντάρτικο Νικήτα στην Αθήνα. Δεν κατάφερε να αναδείξει πρόσωπα που να μπορούν να νικήσουν στη Θεσσαλονίκη και στην Κεντρική Μακεδονία, περιοχές προνομιακές για τη ΝΔ την τελευταία εικοσαετία. Το αποτέλεσμα, επιμένει βουλευτής της Β’ Αθηνών, είναι ότι αυτοί που στελεχώνουν τα ψηφοδέλτια Σπηλιωτόπουλου και Κουμουτσάκου ασφυκτιούν. Δεν τους νοιάζει ότι δεν θα κερδίσει ο ΣΥΡΙΖΑ – άρα η ΝΔ θα επιτύχει στρατηγική νίκη. Τους απελπίζει ότι δεν θα βρεθούν επαρκείς θέσεις για αυτούς στα δημοτικά και περιφερειακά συμβούλια αλλά και στον αυτοδιοικητικό μηχανισμό. Την ίδια ώρα ο ίδιος βουλευτής εκφράζει αμφιβολίες αν ο βέρος νεοδημοκράτης θα ψηφίσει, ας πούμε, Σγουρό στον δεύτερο γύρο: «Μπορεί να μην του πηγαίνει το χέρι και να κάτσει σπίτι του…».
Παρ’ όλα αυτά, όσα ξέρει ο νοικοκύρης δεν τα ξέρει ο κόσμος όλος. Ισχύει και στο Μαξίμου. Ο Σαμαράς επιμένει να αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως πολιτικό της ευθείας γραμμής. Αυτή όμως είναι στην πραγματικότητα συναίρεση δύο διαφορετικών γραμμών. Η μία θέλει τον Πρωθυπουργό ακραίο και αδιάλλακτο. Είναι η διαπραγμάτευση για το κοινωνικό πλεόνασμα που ο Σαμαράς το διεκδίκησε με ανένδοτο τρόπο παρά τα μεταμεσονύκτια τηλεφωνήματα από τας Ευρώπας. Εξ ου και πήρε αυτό που ήθελε. Η άλλη γραμμή όμως θέλει τον Σαμαρά να προσέχει τη συνοχή της κοινοβουλευτικής του ομάδας. Και εκεί να μην είναι καθόλου ακραίος. Αν είχε προκαλέσει την ΚΟ της ΝΔ με επιλογές τύπου Καμίνη και Σγουρού, είναι το επιχείρημα, αν την είχε κάνει να ραγίσει επιχειρώντας ανοίγματα προς το κέντρο, τότε πώς θα ζητούσε από τους βουλευτές του να ψηφίσουν την Κυριακή το νομοσχέδιο για τα γάλατα, τα τραπεζικά και όλα τα άλλα; Εν πολλοίς, κάθε πράγμα στον καιρό του.
Ο καύσωνας του Ιουνίου
Τα στοιχεία αυτά δίνουν υλικό για δύο χρήσιμα συμπεράσματα. Τον Ιούνιο ο Σαμαράς μπορεί, με ένα καλό αποτέλεσμα στις ευρωεκλογές και αν η Δούρου δεν κερδίσει την Αττική, να έχει αντιμετωπίσει με επιτυχία την πρόκληση του ΣΥΡΙΖΑ. Αυτό συνεπάγεται μακροημέρευση στην εξουσία κάτι που από μόνο του μπορεί να συγκρατήσει τις γκρίνιες στη ΝΔ. Σε ένα τέτοια περιβάλλον, δεν αποκλείεται η πολιτική δυναμική να υπαγορεύσει μια προσέγγιση με ένα καραβοτσακισμένο ΠαΣοΚ που θα ψάχνει για λιμάνι. Μια προσέγγιση που να εμπεριέχει και κάποια στοιχειώδη προγραμματική σύγκλιση. Οι γνώστες της Ιστορίας επιμένουν ότι ο Αντώνης Σαμαράς έχει εκ της θέσεώς του ρόλο στην ανασυγκρότηση του άλλοτε δικομματισμού σε έναν νέο πόλο. Αν μη τι άλλο, γιατί, όσο κι αν φαίνεται παράδοξο, κρατά τα κλειδιά για μια από τις πόρτες της κρίσης που μπορεί να ξεσπάσει στο ΠαΣοΚ την επομένη των ευρωεκλογών. «Αυτός», λένε οι πονηροί πασόκοι, «μπορεί να δώσει τη λύση προτείνοντας στον Βαγγέλη Βενιζέλο να πάει επίτροπος». Από την άποψη αυτή, δεν θεωρείται τυχαίο ότι η θέση αυτή παραμένει ανοιχτή, κάτι που έχει γίνει αντιληπτό και στο μητσοτακαίικο όπου έχουν να λένε ότι στους Ευρωπαίους που τηλεφωνούν υπέρ της Ντόρας Μπακογιάννη, ο Σαμαράς εμφανίζεται να είναι Σφίγγα.
Πίσω στα πασοκικά, μια έξοδος του Βενιζέλου στα ευρωπαϊκά κύπελλα θα εκτόνωνε μέχρις ενός σημείου την κρίση. Η αλήθεια είναι ότι τα υπολειπόμενα στρατόπεδα δεν έχουν βρει τις ισορροπίες τους, όσο και αν το μπλοκ περί τον Παπανδρέου δεν έχει άλλη επιλογή παρά να στηρίξει την κυβέρνηση. Αυτονοήτως, ένας ανασχηματισμός θα ήταν το πρώτο εργαλείο για ένα μετεκλογικό πάντρεμα ΝΔ – ΠαΣοΚ. Τα κομματικά – εκατέρωθεν – είναι πολύ πιο δύσκολα, αλλά έχει ο Θεός ώς τις επόμενες εκλογές. Μένει να φανεί αν και πώς η Ιστορία επαναλαμβάνεται. Παρότι ο Ιούνιος, καθώς λήγει η θητεία του διοικητή της Τραπέζης της Ελλάδος και δεν αποκλείεται μετακίνηση Στουρνάρα από το Οικονομικών, φαίνεται ότι θα είναι, όπως και πέρσι ή πρόπερσι, ο μεγάλος μήνας της πολιτικής από τους δώδεκα του χρόνου.
Google news
