Τα μικρόβια λένε το μέλλον μας

Μια νέα εξέταση, η οποία στη Βρετανία πέρυσι κόστιζε περίπου 500 ευρώ και φέτος μόλις 20, μπορεί να προβλέψει με ασφάλεια και μεγάλη ακρίβεια εάν κάποιος θα νοσήσει από σοβαρή ασθένεια, αλλά και ποια θεραπεία πρέπει να κάνει για να την αποφύγει. Πρόκειται, σύμφωνα με την εφημερίδα «Ομπζέρβερ», για την εξέταση «ανάλυση μικροβιώματος», δηλαδή την ακριβή περιγραφή των συστατικών που βρίσκονται κυρίως στο έντερο και των μικροβίων που αποικούν σε αυτό, αλλά και σε άλλα σημεία του σώματος.

Ο μεταλλαγμένος στρεπτόκοκκος είναι ένα από τα 25 είδη του που αποικούν στα δόντια μας και αναπτύσσονται στη στοματική κοιλότητα. Φυσιολογικά δεν προκαλεί σημαντικά προβλήματα, εντούτοις μετατρέπει τα σάκχαρα από τις τροφές μας σε κολλώδη ουσία, η οποία με τη σειρά της βοηθά στον σχηματισμό της οδοντικής πλάκας, δηλαδή της πέτρας. Σε κάθε περίπτωση ο μεταλλαγμένος στρεπτόκοκκος μπορεί να αλλάξει τον τύπο τον σακχάρων που μεταβολίζει και να παράγει ως τελικό προϊόν γαλακτικό οξύ. Και ενώ η οδοντική πλάκα περιλαμβάνει χιλιάδες είδη βακτηρίων, ο συνδυασμός τους με το γαλακτικό οξύ αποτελεί την πρώτη αιτία πρόκλησης τερηδόνας.

Είναι δεδομένο στους επιστημονικούς κύκλους ότι τα μικρόβια μπορούν να επηρεάσουν την ψυχική μας υγεία, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αυτό του ιού της λύσσας. Καθώς το πνευμονογαστρικό νεύρο διέρχεται από τον εγκέφαλο έως και το έντερο, γίνεται ολοένα και πιο αποδεκτή η θεωρία ότι οι δύο περιοχές όχι απλώς συνδέονται, αλλά και αλληλεπιδρούν μέσω του συγκεκριμένου νεύρου.

Τα βακτήρια από την πλευρά τους παράγουν εκατοντάδες νευροδιαβιβαστές, οι οποίοι χρησιμοποιούνται από τον οργανισμό για να ρυθμίσουν βασικές λειτουργίες, όπως η μαθησιακή και η μνήμη, αλλά και τη διάθεση. Επιπλέον, τα βακτήρια του εντέρου παράγουν το 95% της συνολικής σεροτονίνης του οργανισμού, γνωστής και ως ορμόνης της ευτυχίας. Τα μέχρι τώρα αποτελέσματα από τις μελέτες προτείνουν ότι θα πρέπει να γίνουν περισσότερες έρευνες, καθώς τα μικρόβια του εντέρου μπορεί να κρύβουν τις νέες θεραπείες για τη μελαγχολία και την κατάθλιψη.

Καθώς η χρόνια λοίμωξη με το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού έχει αποδειχθεί ότι αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου του στομάχου από τέσσερις έως έξι φορές, οι ειδικοί τείνουν να καταλήξουν ότι άλλου είδους βακτήρια μπορούν να αυξάνουν ή να μειώνουν τον κίνδυνο εκδήλωσης άλλων τύπων καρκίνου. Σε μελέτη, στην οποία συμμετείχαν 70.000 άτομα, φάνηκε ότι ασθενείς με περιοδοντίτιδα (σοβαρή φλεγμονή των ούλων που προκαλείται από ελλιπή υγιεινή του στόματος) διπλασιάζει τον κίνδυνο εκδήλωσης καρκίνου στη στοματική κοιλότητα και στον πεπτικό σωλήνα.

Ηταν ευρέως παραδεδεγμένο ότι το υπερβολικό στρες ήταν η πρωταρχική αιτία πρόκλησης χρόνιας γαστρίτιδας και πεπτικού έλκους. Για να αποδείξει ότι αυτό δεν ισχύει και ότι οι φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου προκαλούνται από βακτήρια, ο γιατρός Μπάρι Μάρσαλ το 1984 ήπιε έναν δοκιμαστικό σωλήνα με υγρά ασθενούς του που έπασχε από γαστρίτιδα και περιείχαν ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού. Ακριβώς οκτώ ημέρες αργότερα ανέπτυξε εκτεταμένη φλεγμονή στο έντερο. Μερικά χρόνια αργότερα, το 2005, ο Μπάρι κέρδισε για την ανακάλυψή του (και για την τόλμη του) το Νομπέλ Ιατρικής. Το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού είναι ένα βακτήριο που βρίσκεται στο έντερο των περισσότερων ανθρώπων, χωρίς να έχει βλαπτικές συνέπειες. Το θέμα είναι ότι δεν μπορεί να εκριζωθεί από όλους τους ανθρώπους, καθώς σε πειράματα έχει φανεί ότι παιδιά που έκαναν επέμβαση αφαίρεσής του είχαν αυξημένες πιθανότητες να εκδηλώσουν άσθμα.

Είναι ήδη γνωστό ότι ο διαβήτης τύπου 2 μπορεί να προκληθεί από αρκετούς γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Σύμφωνα όμως με πρόσφατη μελέτη και αυτή η νόσος έχει άμεση σχέση με τις βακτηριακές αποικίες του οργανισμού μας. Για την ακρίβεια, από την έρευνα βρέθηκε ότι ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 είχαν χαμηλότερα ποσοστά βακτηρίων που παράγουν βουτυρικό οξύ, το οποίο αποτελεί το βασικό συστατικό της διατροφής των κυττάρων που αποικούν στο παχύ έντερο. Επιπλέον, βρέθηκε ότι υπάρχει ξεκάθαρη σχέση μεταξύ ανθρώπων που έχουν διαβήτη τύπου 2 και συγκεκριμένων τύπων βακτηρίων που βρίσκονται στο έντερό τους. Η σχέση μάλιστα αυτή είναι τόσο μεγάλη, που από την ανάλυση του μικροβιώματος του εντέρου μπορεί να προβλεφθεί εάν κάποιος θα εκδηλώσει διαβήτη τύπου 1.