Η αναγέννηση του μουσείου απάντηση στους Ταλιμπάν

Κάθε κομμάτι της αρχαιότητας το οποίο επανατοποθετήθηκε στις προθήκες του βομβαρδισμένου, λεηλατημένου και πλέον ανοικοδομημένου Εθνικού Μουσείου του Αφγανιστάν στέλνει ένα μήνυμα πρόκλησης και αντίστασης· προς τους Ταλιμπάν, οι οποίοι το 2001 κατέστρεψαν κάθε μουσειακό έργο τέχνης που έβρισκαν μπροστά τους και έφερε οποιαδήποτε ομοιότητα με άνθρωπο ή ζώο· προς τους πολέμαρχους οι οποίοι λεηλάτησαν το μουσείο και ορισμένοι εκ των οποίων εξακολουθούν να βρίσκονται σε θέσεις εξουσίας στο Αφγανιστάν· προς τους διεφθαρμένους πρώην φύλακες του Μουσείου οι οποίοι παρέμεναν απαθείς ενόσω περίπου 70.000 εκθέματα έβγαιναν από την πόρτα. Μόλις πριν από λίγα χρόνια, το Εθνικό Μουσείο του Αφγανιστάν καθοριζόταν από την ποσότητα των απολεσθέντων αντικειμένων του. Περίπου το 70% της συλλογής του είχε καταστραφεί ή κλαπεί. Ανάμεσά τους, πολύτιμα εκθέματα από την Εποχή του Λίθου και την Εποχή του Χαλκού, του Ζωροαστρισμού και του Βουδισμού έως και του σύγχρονου Ισλάμ, ντοκουμέντα ορισμένων από τους πιο μυστηριώδεις αρχαίους πολιτισμούς. Σήμερα, το ίδιο μουσείο καθορίζεται κυρίως από την ποσότητα των αντικειμένων που επανακτήθηκαν.    

Τριακόσια από τα 2.500 εκθέματα που θρυμμάτισαν οι Ταλιμπάν συγκεντρώθηκαν ξανά με πολύ μεγάλο κόπο και αρκετά άλλα βρίσκονται παραταγμένα σε κιβώτια, περιμένοντας τη σειρά τους για να επανατοποθετηθούν στις προθήκες του Μουσείου. Επιπλέον, λεηλατημένα αντικείμενα βρίσκουν τον δρόμο της επιστροφής, καθώς οι απανταχού εκτελωνιστές έχουν σαφείς οδηγίες πώς να  αναγνωρίζουν τα αφγανικά έργα τέχνης. Τα τελευταία χρόνια, η Ιντερπόλ και η UNESCO έχουν συνεργαστεί με κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο, με αποτέλεσμα να έχουν επιστραφεί τουλάχιστον 857 αντικείμενα – κάποια από αυτά ανεκτίμητης αξίας, όπως ένα ειδώλιο βακτριανής πριγκίπισσας, ηλικίας 4.000 ετών. Επίσης, 11.000 αντικείμενα επεστράφησαν στον Μουσείο, αφότου κατασχέθηκαν από τις συνοριακές Αρχές του Αφγανιστάν.  

Μια αναβάθμιση της ασφάλειας του Μουσείου, η οποία χρηματοδοτήθηκε από την αμερικανική κυβέρνηση, ολοκληρώθηκε πρόσφατα. Και μια ομάδα αρχαιολόγων από το Ινστιτούτο Ανατολικών Σπουδών του Πανεπιστήμιου του Σικάγου βρίσκεται στα μισά ενός τριετούς προγράμματος, επίσης επιχορηγούμενου από την αμερικανική κυβέρνηση, με σκοπό τη δημιουργία ενός ψηφιακού αρχείου. Αρχικός στόχος του προγράμματος είναι η πρόληψη από μελλοντική κλοπή. Εκτιμάται ωστόσο ότι θα βοηθήσει σημαντικά στην αποκατάσταση των εκθεμάτων και θα αποτελέσει πηγή για τους ερευνητές σε όλο τον κόσμο. «Εάν δεν γνωρίζεις τι έχεις, δεν μπορείς να το προστατεύσεις», επισημαίνει ο Μάικλ Φίσερ, αμερικανός αρχαιολόγος και επικεφαλής της ομάδας του Πανεπιστημίου του Σικάγου.

Πρόεδρος του Ινστιτούτου είναι ο Ομάρα Χαν Μαζουντί, ο οποίος δεν έχει πτυχίο στην Αρχαιολογία, διαθέτει όμως ακόμη καλύτερα πιστοποιητικά· είναι ένας από εκείνους που κρατούν τα κλειδιά των κρυπτών όπου φυλάσσονται οι μεγαλύτεροι θησαυροί του Μουσείου, όπως ο Βακτριανός Θησαυρός, μια συλλογή από χρυσά και ασημένια αντικείμενα, ηλικίας μεγαλύτερης των 2.000 ετών.  Το Μουσείο άνοιξε ξανά, σε άθλια κατάσταση, το 2004. Στην πορεία υπήρξαν εντυπωσιακές ανακαλύψεις – μια πήλινη πλάκα με κείμενο στη σφηνοειδή γραφή, η οποία είχε αρχικά ανακαλυφθεί σε μια αρχαία χωματερή στην πόλη Κανταχάρ, βρέθηκε σε υπόγειο αποθήκης. Καθώς ο πόλεμος κατά των Ταλιμπάν επεκτείνεται όμως, υπάρχουν κάποιοι στο Αφγανιστάν που ελπίζουν να μην επιστρέψουν ποτέ τα εκθέματα από τη Γαλλία, την Ολλανδία, τη Βρετανία, τις ΗΠΑ και την Αυστραλία, όπου βρίσκονται αρκετά. Ο συντηρητής Αμπντουλάχ Χακιμζάντα είναι ένας από αυτούς. «Τουλάχιστον εκεί που βρίσκονται τώρα, ξέρουμε ότι είναι ασφαλή», σχολιάζει.

Αγάλματα ελλήνων θεών
Μια σειρά από αγάλματα, τα οποία επέστρεψαν στο Εθνικό Μουσείο του Αφγανιστάν και χρονολογούνται μετά την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, αναπαριστούν αρχαίους θεούς της Ελλάδας