Οι Ρωμιοί του Τσερνοπόλιε και οι γείτονες Τάταροι

Στην αρχή άκουσε την εξώπορτα να σπάει και μετά μόνο φωνές. «Ολα θυμούμαι τα. Ηταν η ώρα τρεις, όταν μπήκαν στο σπίτι με τη βία, ξύπνησαν εμένα, τη μάνα μου και τα αδέρφια μου και μας έδωκαν πέντε λεπτά να μαζέψουμε τα υπάρχοντά μας και να βγούμε στον δρόμο. Για πού; Αγνωστο». Ηταν ξημερώματα της 27ης Ιουνίου 1944, όταν η δεκατετράχρονη τότε Σοφία Ιβάνοβνα υπακούοντας στις εντολές των σοβιετικών στρατιωτών και υπό το καθεστώς του Στάλιν στοιβαζόταν μαζί με 660 ακόμα Ελληνες του χωριού Τσερνοπόλιε στα βαγόνια ενός τρένου με προορισμό τα Ουράλια. «Δώδεκα μερόνυχτα ταξιδεύαμε σε βαγόνια που μετέφεραν ζώα. Σε κάθε σταθμό οι γυναίκες μαγείρευαν για τα παιδιά και τους ηλικιωμένους κι εκεί στον ίδιο σταθμό αφήναμε πίσω εκείνους που δεν τα κατάφερναν. Συνολικά 100 νεκροί σε μόλις δύο βδομάδες. Στον ξένο τόπο δεν είχαμε τι να φάμε και τι να βάλουμε, μόνο τραγουδούσαμε ρωμαίικα τραγούδια και παρακαλούσαμε να γυρίσουμε στην πατρίδα. Είκοσι τέσσερα χρόνια περάσαμε στην εξορία πριν να επιστρέψουμε στο χωριό». 
Στο χωριό Τσερνοπόλιε, 60 χλμ. ανατολικά της Συμφερόπολης, ζουν σήμερα περίπου 200 Ρωμιοί που μιλούν ένα ελληνικό ιδίωμα, το οποίο μοιάζει με το θρακικό. Οταν στα τέλη της δεκαετίας του 1960 η Σοβιετική Ενωση επέτρεψε τον σταδιακό επαναπατρισμό των εξορισθέντων Ελλήνων, η Σοφία Ιβάνοβνα επέστρεψε μαζί με άλλους Ελληνες στο Τσερνοπόλιε. Εκεί αναγκάστηκε να χτίσει καινούργιο σπίτι και να ξεκινήσει τη ζωή της και πάλι από την αρχή. «Βρήκαμε Ρώσους να μένουν στα σπίτια μας, αλλά οι μεγαλύτεροι μας είχαν δασκαλέψει να μην κάνουμε φασαρία. Αλλωστε δεν πιστεύω ότι έφταιγαν εκείνοι. Αλλοι τους έδωσαν τα σπίτια μας. Και στα Ουράλια με Ρώσους ζούσαμε και ήμασταν καλά. Το ίδιο καλά θα ζούμε και τώρα που η Κριμαία θα προσαρτηθεί στη Ρωσία».
Στο σπίτι της Ειρήνης Ζέκοβα η συζήτηση έχει ανάψει. «Οταν εγέρθηκα το πουρνό και είδα τη ρωσική σημαία να κυματίζει έξω από τα κυβερνητικά κτίρια, με ανακούφιση έκανα τον σταυρό μου και είπα η φσο, που σημαίνει αυτό ήταν και τέλος. Ημουν ζαμπούνσα και γιατρεύτηκα. Ολοι οι Ελληνες που μένουν εδώ στο χωριό θα ψηφίσουν υπέρ της προσάρτησης της Κριμαίας στη Ρωσία. Μεγαλώσαμε μαζί με τους Ρώσους, μιλάμε ρωσικά. Αλλωστε, η Κριμαία μόνο 60 χρόνια ανήκει στην Ουκρανία». Την ίδια άποψη έχει και η Ελένη Κουτσουγκούρναγια, δασκάλα ουκρανικών και ελληνικών στο δημοτικό σχολείο του χωριού. «Τα επεισόδια στο Κίεβο μοιάζουν με κακό όνειρο. Δεν πρέπει να επιτρέψουμε στους φασίστες να μπουν στην Κριμαία. Τους έκαναν ήρωες. Δηλαδή οι παππούδες μας που πολέμησαν στον πόλεμο δεν ήταν ήρωες;».
Η Σοφία τυλιγμένη στη μαντίλα της και καθισμένη ανάμεσα στα βαριά χαλιά που κρέμονται από τους τοίχους ανησυχεί για την ημέρα του δημοψηφίσματος. Κοιτάζοντας από το παράθυρο μου λέει ότι ξένοι χωρίς διακριτικά γυρίζουν στο χωριό και σκίζουν τα διαβατήρια για να μην μπορούν οι κάτοικοι να ψηφίσουν. Την ίδια ανησυχία έχει και η Βέρα Κονσταντίνοβνα. «Θέλω να ψηφίσω, γιατί φοβάμαι, ότι διαφορετικά θα γίνει πόλεμος. Μέχρι σήμερα ζούσαμε καλά με τις οικογένειές μας και τους συγχωριανούς μας. Με τους Τατάρους στο χωριό δεν έχουμε προβλήματα. Δεν μας πειράζουν, δεν τους πειράζουμε». 

Η ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ ΤΩΝ ΤΑΤΑΡΩΝ. Κάποια χιλιόμετρα νοτιότερα, στο Μπαχτσισαράι, την ιστορική πρωτεύουσα των Τατάρων της Κριμαίας, ο Λούτφι πηγαινοέρχεται ανήσυχος στο κεραμοποιείο του. «Η Κριμαία για μένα δεν είναι μόνο μια χερσόνησος, είναι ο τόπος όπου γεννήθηκε η γιαγιά μου, η Ανιφέ. Η Κριμαία είναι η ζωή μου». Ο 54χρονος Λούτφι γεννήθηκε στο Ουζμπεκιστάν και μεγάλωσε ακούγοντας ιστορίες για τους διωγμούς και τα βασανιστήρια εναντίον των Τατάρων της Κριμαίας. Ηταν 27 χρονών, όταν αποφάσισε να ενταχθεί σε αυτόνομες ομάδες και να αγωνιστεί για την επιστροφή των Τατάρων της Κριμαίας στη γη τους, ενώ το 1991 γίνεται μέλος των Mejlis, του αντιπροσωπευτικού οργάνου των Τατάρων που συνεργάζεται στενά με κόμματα της ουκρανικής κυβέρνησης.
Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου η μοίρα των Τατάρων είναι προδιαγεγραμμένη. Κατηγορούνται για προδοσία και συνεργασία με τους Γερμανούς και τους δίνεται διορία λίγων ωρών για να μαζέψουν τα υπάρχοντά τους, προτού στοιβαχτούν σε τρένα με προορισμό τη Σιβηρία και την Κεντρική Ασία. Περίπου 200.000 Τάταροι εκδιώχθηκαν από τα σπίτια τους ενώ οι περισσότεροι από αυτούς πέθαναν από τις κακουχίες και τα βασανιστήρια.
«Και βέβαια δεν θα ψηφίσω στο δημοψήφισμα. Ολοι ξέρουν ότι είναι ένα ψέμα, ένα πολιτικό παιχνίδι με δυνατούς παίχτες. Δυστυχώς, σε αυτό το παιχνίδι οι Τάταροι της Κριμαίας είμαστε οι μεγαλύτεροι χαμένοι. Εδώ είναι ο τόπος μου, η πατρίδα μου και δεν σκοπεύω να φύγω. Η μεγάλη μου αγωνία είναι ότι οι αγώνες και οι κατακτήσεις όλων αυτών των χρόνων θα χαθούν, ο ιδιαίτερός μας πολιτισμός και η κουλτούρα μας θα καταστραφεί. Τις τελευταίες μέρες στο χωριό μας οργανώνουμε πολιτοφυλακές για να αποτρέψουμε μια ενδεχόμενη προβοκάτσια. Την προηγούμενη βδομάδα ένοπλοι μπήκαν στο σπίτι ενός από μας ενώ το Σάββατο είδαμε μια ομάδα ατόμων, ξένων στο χωριό, εφοδιασμένων με ξύλα να κάνει βόλτες στο χωριό. Ο Αλλάχ λέει ότι εάν κάποιος εισβάλει στο σπίτι σου τότε θα πρέπει να κάνεις κάτι για να προστατευτείς. Ετσι κι ο Πούτιν εισέβαλε με τη βία στα σπίτια μας. Είμαι μουσουλμάνος και δεν φοβάμαι τον θάνατο. Εάν χρειαστεί να αρπάξω το Καλάσνικοφ και να πολεμήσω, είμαι έτοιμος να το κάνω».
Ο Ρώσος πρόεδρος υποστηρίζει ότι είναι υποχρέωσή του να προστατεύσει τους Ρώσους της Κριμαίας από εκείνους που ο ίδιος αποκάλεσε εθνικιστές, εξτρεμιστές και αντισημίτες. «Και οι Τάταροι της Κριμαίας τι θα απογίνουμε; Εμάς ποιος θα μας προστατεύσει;» ρωτάει με ανησυχία η Λαρίσα, ενώ πηγαινοέρχεται στην κουζίνα φτιάχνοτας παραδοσιακές κιμαδόπιτες. Πιστεύει ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση και οι ΗΠΑ θα έπρεπε να στείλουν στρατεύματα στην περιοχή και να απαντήσουν δυναμικά στις ενέργειες του Πούτιν. «Η ρωσική κυβέρνηση σχεδίαζε αυτήν την επίθεση αρκετά χρόνια τώρα. Η Συμφερόπολη και η ευρύτερη περιοχή είναι ιδανική για τις στρατιωτικές τους βάσεις. Και σε όλο αυτό το παιχνίδι εμείς οι Τάταροι της Κριμαίας θα απομονωθούμε ακόμα περισσότερο, θα είμαστε έρμαια των διακρίσεων σε βάρος μας». 
Λίγο πιο ‘κεί κάθεται σκεπτικός ο Μπασίρ, ο άντρας της Λαρίσα. Ο 76χρονος Μπασίρ έζησε την εξορία και δεν φοβάται κανέναν, γιατί τώρα είναι στο σπίτι του, εκεί όπου πάντα ανήκε. Κάθε τόσο μου χαμογελάει και κλείνοντας το μάτι παριστάνει ότι πυροβολεί κάποιον αόρατο εχθρό. «Δεν φοβάμαι, γιατί είμαι αρκετά μεγάλος πια. Λυπάμαι μόνο για τα παιδιά και τα εγγόνια μου, γιατί διαισθάνομαι ότι η Ιστορία επαναλαμβάνεται. Στενοχωριέμαι, γιατί πιστεύω ότι θα ζήσουν όλα όσα έζησα εγώ».
Περπατώντας στα ήσυχα γραφικά σοκάκια του Μπαχτσισαράι και περνώντας από το τζαμί της πόλης τίποτα δεν μαρτυρά την αγωνία των κατοίκων του που προετοιμάζονται για το χειρότερο. «Δεν είμαι έτοιμος να αφήσω την πατρίδα μου. Εγώ και η οικογένειά μου θα μείνουμε εδώ και θα πολεμήσουμε. Θα φύγουμε μόνο αν μας απελάσουν» μου λέει ο Λούτφι. «Αλλά και τότε θα βρούμε τρόπο να ξαναγυρίσουμε».