Οπερα, το νέο Χόλιγουντ

Σε μια εποχή που η εικόνα, ο ήχος και η διάδοση της ψηφιακής πληροφορίας κυριαρχούν, η οπερατική τέχνη δαμάζει το άγριο άτι της τεχνολογίας, αποκτά προκλητική εικόνα και φθάνει στις οθόνες όλου του κόσμου, διαμορφώνοντας ένα νέο φανατικό κοινό – και σε 19 πόλεις της Ελλάδας

«Από όλους τους θορύβους που γνωρίζει το ανθρώπινο είδος, η όπερα είναι ο πιο ακριβός» έγραφε ο Μολιέρος. Ναι, αλλά τι θα γινόταν, µεσιέ Ζαν-Μπατίστ Ποκελέν (ή Μολιέρ), αν γινόταν πολύ φθηνότερο; Τόσο που να φθάσει την πιο φθηνή µαζική ψυχαγωγία που είναι ο κινηµατογράφος;

Αν το Χόλιγουντ – άντε και το παραγωγικότατο και πολύχρωμο Μπόλιγουντ – θεωρείται το απόσταγμα της πιο μαζικής και πιο εντυπωσιακής για το μάτι και το αφτί τέχνης, η νέα όπερα (θα μιλήσουμε γι’ αυτόν τον όρο παρακάτω) ή, αν θέλετε, η όπερα όπως μεταλλάσσεται στις ημέρες μας, είναι το νέο Χόλιγουντ. Σκηνικά, κοστούμια, σταρ, δακρύβρεχτα και μη στόρι, πολυδάπανες παραγωγές, δεξιοτέχνες της σκηνοθεσίας, όλα είχαν μπει από παλιά στο παιχνίδι της «πιο πλήρους», όπως έχει χαρακτηριστεί, μορφής παραστατικής τέχνης. Πού να φανταζόταν ο μεσιέ Μολιέρ ότι θα έμπαινε στο ίδιο παιχνίδι και η μεγάλη οθόνη. Τόσο που να μπορεί κανείς να μιλά για το νέο Χόλιγουντ (ή και Μπόλιγουντ).

Ενας θεσμός βαρύς σαν Ιστορία (μετράει και 130 χρόνια δραστηριότητας ήδη) όπως η Μετροπόλιταν Οπερα της Νέας Υόρκης, λυρικό θέατρο περίφημο και πρωτοκλασάτο στη λίστα των «μεγάλων» της όπερας, έχει βαλθεί να το αποδείξει εδώ και μερικά χρόνια με το πρόγραμμα απευθείας μεταδόσεων – προβολών από τη σκηνή του σε 65 μέχρι στιγμής χώρες και σε εκατοντάδες μεγάλες οθόνες της υφηλίου, Met Live in HD (ήτοι, με υψηλής πιστότητας εικόνα και ήχο). Δυόμισι χρόνια, συγκεκριμένα, για την Ελλάδα, από τον Οκτώβριο του 2011, σε οθόνες χώρων συναυλιακών, όπως τα Μέγαρα Μουσικής Αθηνών και Θεσσαλονίκης, το Δημοτικό Θέατρο Ρόδου, το Ιμαρέτ της Καβάλας και αντίστοιχες αίθουσες σε Χανιά, Ρέθυμνο, Λευκάδα, Κομοτηνή, Λαμία, Κεφαλονιά, Βέροια, Βόλο, Ιωάννινα, Λουτράκι…

Ενα πείραμα μετάβασης στη νέα εποχή της όπερας, ίσως και του… Χόλιγουντ, που θέλει τη δράση και την πολυδάπανη παραγωγή γκρο πλαν, σαν εκείνα τα μυθικά του Σεσίλ ντε Μιλ, που φαίνεται ότι έχει στεφθεί με επιτυχία. Και έχει επιτύχει και κάτι παραπάνω: να δημιουργήσει νέο, δυναμικό και φανατικότατο συνάμα κοινό. Ναι, και στην Ελλάδα. Την ώρα που ορχήστρες ψυχορραγούν, συναυλιακοί χώροι μένουν αβοήθητοι από το κράτος και οπερατικοί θεσμοί βλέπουν τον προϋπολογισμό τους να μειώνεται και κάτω από το ελάχιστο, ένα νέο διψασμένο κοινό πίνει από την πηγή αυτού του… νέου Χόλιγουντ που έχει και εχέγγυα ποιότητας, αλλά διεκδικεί και περγαμηνές μουσικής και αισθητικής παιδείας.

Στη σκοτεινή αίθουσα τα πάθη και το μαχαίρι του οπερατικού «Οθέλλου» του Βέρντι, φέρ’ ειπείν, ντύνονται γκρο πλαν όχι μόνο με τη λυρική φωνή του, αλλά και με τα εντυπωσιακά και κάποτε αρκούντως «πειραγμένα», έως και εκκεντρικά, αλλά πάντως πλούσια και προκλητικότατα στο μάτι σκηνικά και κοστούμια. Μαζί με τα γκρο πλαν στις εκφράσεις του αλλοιωμένου από τη ζήλεια προσώπου του. Και μάλιστα όλα αυτά σε απευθείας μετάδοση από ένα από τα μεγαλύτερα λυρικά θέατρα της οικουμένης, που η κρίση δεν επιτρέπει σε πολλούς να πλησιάσουν – πόσω μάλλον η ζήτηση των εισιτηρίων στη Νέα Υόρκη – και τους αφήνει ανέπαφους από το τζετ λαγκ.

Απόψε σε 19 συναυλιακούς χώρους της ελληνικής επικράτειας μεταδίδεται απευθείας η παράσταση του «Βέρθερου» του Ζιλ Μασνέ, με πρωταγωνιστή τον ωραίο Γερμανό του διεθνούς λυρικού θεάτρου Γιόνας Κάουφμαν. Τον οποίο μπορεί τον Μάιο να ακούσουμε και από κοντά, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (άλλο αν οι θαυμάστριές του δεν θα καταφέρουν να μάθουν σε ποιο ξενοδοχείο καταλύει, καθώς το έχει ως όρο στα συμβόλαιά του να μην αποκαλύπτεται από τον φόβο των πολύ… ένθερμων κυριών), αλλά το ευρύτερο κοινό και ειδικά το διψασμένο και έστω πεπαιδευμένο στις χαρές και τα μεράκια της όπερας θα τον απολαύσει στη μεγάλη οθόνη.

«Στα τρία χρόνια της λειτουργίας του προγράμματος Met Live in HD», λέει στα «ΝΕΑ» ο υπεύθυνος – από την πλευρά του Ομίλου Antenna, που συνεργάζεται με τη Met – Κώστας Τσολάκης, «είχαμε σταδιακή αύξηση των αιθουσών και εντυπωσιακή αύξηση του κοινού». Μάλιστα, αν και δεν έχει ανακοινωθεί επισήμως, υπάρχει η πληροφορία ότι η μεγάλη επιτυχία της νέας όπερας έκανε τους έλληνες διοργανωτές να κλείσουν και επόμενη τριετία συνεργασίας!

Η προηγούμενη παράσταση, σε απευθείας μετάδοση από τη Met, του «Πρίγκιπα Ιγκόρ» του Μποροντίν, ήταν κατά κάποιον τρόπο σημαδιακή για τη νέα τροπή που παίρνουν τα πράγματα: τη σκηνοθέτησε ο πολύς – για τα τηλεοπτικά πράγματα – Γκάρι Χάλβοσον, υπαίτιος σκηνοθετικά για 55 επεισόδια της αγαπημένης και στην Ελλάδα τηλεοπτικής σειράς «Φιλαράκια», αλλά και για τις σειρές «Two and a half men» και «Everybody loves Raymond».

Διόλου τυχαίο. Διότι η νέα όπερα (γι’ αυτήν που λέγαμε παραπάνω ότι θα μιλήσουμε) ποντάρει πολύ στην εικόνα και την τηλεοπτική – κινηματογραφική αισθητική, ώστε να «λέει» και μάλιστα να «λέει» πολλά μέσα από τη μεγάλη οθόνη στο νέο και ολοένα αυξανόμενο κοινό της. Και δεν μιλάμε για τα εντυπωσιακά πλάνα από τα παρασκήνια και τις συνεντεύξεις με τους σταρ στα διαλείμματα της οπερατικής απευθείας μετάδοσης από τη Met, που είναι μεγάλο ατού του εν λόγω προγράμματος. Μιλάμε για το σκηνικό στήσιμο και τα όλο και πιο εντυπωσιακά σκηνικά και κοστούμια (για να «γράφουν»).

Σταρ, είπαμε. Αννα Νετρέμπκο, Γιόνας Κάουφμαν, Χουάν Ντιέγκο Φλόρες, Ντανιέλ ντε Νις… Γιατί το νέο Χόλιγουντ τους χρειάζεται. Και εκείνοι προσαρμόζουν – και διαπραγματεύονται σκληρά – όχι μόνο την επί σκηνής, αλλά και την επί της οθόνης εικόνα τους (δεν είναι κρυφό ότι η Νετρέμπκο τη βελτίωσε σε χρόνο-ρεκόρ και σε κιλά για να «γράφει» καλά στην οθόνη), απαιτώντας ακόμη πιο υψηλές αμοιβές και διαμορφώνοντας ένα νέο σταρ σίστεμ που αγαπάει τις κορόνες.

Στην Ελλάδα, κατά τον κ. Τσολάκη, τα στοιχεία μιλούν από μόνα τους για την επιτυχία. Δεν είναι μόνο τα 70.000 εισιτήρια που κόπηκαν (στην Αθήνα έναντι 25 ευρώ γενική είσοδο και 20 ευρώ φοιτητικό). Είναι ότι από τις έξι πόλεις όπου ξεκίνησαν οι έντεκα ζωντανές προβολές και δύο μαγνητοσκοπήσεις της πρώτης σεζόν, προστέθηκαν αρχικά δύο ακόμη, τη δεύτερη σεζόν φθάσαμε στις δώδεκα και στη φετινή τρίτη είμαστε πλέον στις δεκαεννιά πόλεις που συνδέονται απευθείας με τη Νέα Υόρκη της όπερας – και τα αιτήματα είναι πολλαπλάσια για ένταξη στο πρόγραμμα.

Η φετινή σεζόν περιλαμβάνει μέχρι το καλοκαίρι δέκα συνολικά απευθείας μεταδόσεις και δύο ανκόρ (μαγνητοσκοπήσεις). Οπως, δε, τολμά να πει στα «ΝΕΑ» και ένας από τους πολλούς φανατικούς του προγράμματος, «βλέποντας όλη τη σεζόν βγαίνεις πιο καλλιεργημένος».

Φαίνεται ότι σε αυτή τη νέα εποχή της όπερας, του νέου Χόλιγουντ, κάποιοι έχουν βαλθεί να διαψεύσουν τη φλεγματική ρήση του Νόελ Κάουαρντ: «Κάνουν λάθος όταν λένε ότι η όπερα δεν είναι στις ημέρες μας όπως ήταν κάποτε. Η όπερα είναι ακριβώς ίδια όπως κάποτε. Αυτό είναι το λάθος».