Κάλλιο αργά παρά ποτέ

Ο Γιόαχιμ Γκάουκ βρήκε «τα λόγια να αναγνωρίσει την ευθύνη της Γερμανίας». Πολλοί έχουν απολογηθεί για
θηριωδίες του παρελθόντος. Κάποιοι με εμβληματικό τρόπο, άλλοι εκφράζοντας απλώς τη θλίψη ή τις τύψεις τους. Οπως και να έχει, δεν είναι εύκολη υπόθεση να ζητήσεις συγγνώμη, ανεξαρτήτως διατύπωσης. Προϋποθέτει ικανότητα να διαχειριστείς την ιστορική μνήμη.

Βίλι Μπραντ
Ενιωσε το βάρος 
των εκατομ-μυρίων φόνων
Δεκέμβριος 1970. Ο καγκελάριος Βίλι Μπραντ γονατίζει στο γκέτο της Βαρσοβίας. Σκύβει ελαφρώς το κεφάλι και παγώνει για δευτερόλεπτα σε αυτή τη θέση. Οι παριστάμενοι τον παρακολουθούν με δέος. Κάποιοι συμπολίτες του του έστειλαν υβριστικά γράμματα. Η πλειονότητα των Γερμανών δήλωνε στις δημοσκοπήσεις ότι ήταν υπερβολική κίνηση. Η Ιστορία όμως δικαίωσε το ιερό τέρας της γερμανικής πολιτικής. Χρόνια αργότερα στα απομνημονεύματά του θα εξηγήσει την αυθόρμητη απόφασή του να γονατίσει: «Οπως στεκόμουν στο χείλος της ιστορικής αβύσσου της Γερμανίας, νιώθοντας το βάρος των εκατομμυρίων φόνων, έκανα αυτό που κάνουν οι άνθρωποι όταν τα λόγια αποτυγχάνουν». 

Μπιλ Κλίντον
Αναγνώρισε ευθύνες για τη χούντα
Νοέμβριος 1999. Ο  πρόεδρος των ΗΠΑ Μπιλ Κλίντον, στην ομιλία του στο Intercontinental της Αθήνας, αφού πριν έχει αναφέρει το στίχο του Πέρσι Σέλεϊ «είμαστε όλοι Ελληνες» λέει: «Οταν η χούντα ανέλαβε τον έλεγχο, οι ΗΠΑ επέτρεψαν στα ψυχροπολεμικά τους συμφέροντα να υπερισχύσουν του συμφέροντος – ή μάλλον της υποχρέωσής τους – να υποστηρίξουν τη δημοκρατία». Το κοινό τον χειροκροτεί εκλαμβάνοντάς το ως έμμεση συγγνώμη για τις σχέσεις των ΗΠΑ με τη δικτατορία των συνταγματαρχών. Μια ημέρα πριν το κέντρο της πόλης καιγόταν καθώς οι Ελληνες διατυμπάνιζαν τον αντιαμερικανισμό τους.

Αυτοκράτορας Χιροχίτο
Η απολογία που έμεινε στα χαρτιά
Σε μια επίσκεψη στην Κίνα το 1992 ο αυτοκράτορας της Ιαπωνίας Ακιχίτο εξέφρασε τη θλίψη του για τα εγκλήματα της χώρας του κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Τρία χρόνια αργότερα το ιαπωνικό Κοινοβούλιο ενέκρινε ένα ψήφισμα που εξέφραζε τις «βαθιές τύψεις» της χώρας για αυτά. Τον Ιούνιο του 2003, όμως, αποκαλύφθηκε ένας σύντομος λόγος – απολογία του αυτοκράτορα Χιροχίτο από το 1948, που ποτέ δεν εκφωνήθηκε. Εγραφε, μεταξύ άλλων, «φλέγομαι με τη φωτιά του μαρτυρίου. Ντρέπομαι βαθιά για την ανηθικότητά μου». Τα λόγια που χρησιμοποίησε ήταν πολύ πιο καθαρά και δυνατά από τη «θλίψη» του γιου του Ακιχίτο ή τις «βαθιές τύψεις» του Κοινοβουλίου. 

Βασίλισσα Ελισάβετ
Η δήλωση που δεν ικανοποίησε
Ο πόλεμος των Μπόερς ανάμεσα σε βρετανούς και ολλανδούς αποίκους της Νότιας Αφρικής χαρακτηρίστηκε «ο τελευταίος πόλεμος των τζέντλεμαν». Στην πραγματικότητα ήταν το πρώτο ολοκαύτωμα του 20ού αιώνα. Οι απόγονοι των Μπόερς απαιτούσαν από την Ελισάβετ να ζητήσει ευθέως συγγνώμη. Σε επίσημο δείπνο στην Πρετόρια το 1999 αυτή δήλωσε: «Πρέπει να θυμόμαστε με θλίψη τις ζωές που χάθηκαν και τα όσα υπέφεραν, όχι μόνο οι Βρετανοί ή οι μπόερς στρατιώτες αλλά όλοι: μαύροι και λευκοί, άνδρες, γυναίκες και παιδιά». 
Δεν τους ικανοποίησε. Τέσσερα χρόνια πριν πάντως είχε απολογηθεί στους Μαορί της Νέας Ζηλανδίας.