Από τον Αγιο Βλαδίμηρο στον Πούτιν

Η ρωσική στρατιωτική επέμβαση στην ουκρανική αυτόνομη δημοκρατία της Κριμαίας έφερε τις σχέσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας στο χειρότερο επίπεδο των τελευταίων 25 ετών. Παραβίασε την ανεξαρτησία μια από τις πιο πυκνοκατοικημένες χώρες της Ευρώπης και έφερε τη Ρωσία στα πρόθυρα πολέμου με ένα από τα λίγα κράτη του μετασοβιετικού κόσμου που έχει κατορθώσει να διενεργήσει ελεύθερες εκλογές.

Ο ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ. Η Κριμαία συνήθως χαρακτηρίζεται φιλορωσική, δεδομένου ότι το 58% του πληθυσμού των δύο εκατομμυρίων είναι Ρώσοι. Πολλοί από τους κατοίκους της, ανεξαρτήτως εθνικότητας, είναι ρώσοι πολίτες ή έχουν και τα δύο διαβατήρια. Ομως η εικόνα είναι πιο περίπλοκη. Μια ναυτική βάση ζωτικής σημασίας, μια κοινότητα πατριωτών συνταξιούχων αξιωματικών, ένα πολυεθνικό μείγμα, ένα αδύναμο κράτος και συγκρούομενες εθνικές μυθολογίες – αυτό το κράμα εξηγεί γιατί μια σύγκρουση στην Κριμαία αποτελούσε επί πολύ καιρό εφιαλτικό σενάριο στην πρώην ΕΣΣΔ και σήμερα έχει γίνει η χειρότερη κρίση στην Ευρώπη από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Αυτό όμως ακριβώς είναι και ο λόγος για τον οποίο όλες οι πλευρές πρέπει να αντιδράσουν προσεκτικά.

Υπάρχει ένα σημείο το οποίο συμβολίζει το γιατί η Κριμαία είναι τόσο σημαντική. Ο καθεδρικός ναός του Αγιου Βλαδίμηρου βρίσκεται σε ένα λόφο στη νοτιοδυτική ακτή της Κριμαίας. Η εκκλησία είναι ένα σύγχρονο δημιούργημα, άχαρο και βαρύ, βρίσκεται όμως σε ένα σημαντικό μέρος: εκεί όπου, όπως πιστεύεται, ο πρίγκιπας Βλαδίμηρος ασπάστηκε τον Χριστιανισμό το 988 ως βασική θρησκεία των Ρως. Για τους Ρώσους, ο Βλαδίμηρος είναι ο πρώτος εθνικός τους άγιος και ο προγενήτορας του σύγχρονου ρωσικού κράτους. Η εκκλησία του δεσπόζει πάνω από τα εκτεταμένα ερείπια της χερσονήσου, μιας αρχαίας ελληνικής παροικίας η οποία αποτελεί ένα από τα πιό πειστικά επιχειρήματα της σύγχρονης Ουκρανίας για συνεχή διασύνδεσή της με τον δυτικό κόσμο.

Πιο πέρα βρίσκεται η Σεβαστούπολη, το λιμάνι με τη ναυτική βάση, στα οχυρά της οποίας είχε υπηρετήσει κάποτε και ο Τολστόι. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου πολιορκήθηκε και ισοπεδώθηκε από γερμανικά βομβαρδιστικά, παρά την ηρωική αντίσταση του σοβιετικού στρατού και των παρτιζάνων. Παρέμεινε η έδρα του σοβιετικού στόλου της Μαύρης Θάλασσας μετά τον πόλεμο και όταν η ΕΣΣΔ διαλύθηκε, Ρωσία και Ουκρανία μοίρασαν τα πολεμικά σκάφη και το λιμάνι.

Μία ώρα διαδρομή με το αυτοκίνητο βρίσκεται η Γιάλτα, εκεί όπου έκαναν διακοπές οι τσάροι και ο Τσέχοφ έγραψε τον «Βυσσινόκηπο». Μία ώρα πιο πέρα είναι το Στάρι Κριμ με το παλαιό τέμενος και το υπέροχο παλάτι του Μπαχτσισαράι, δύο από τα σημαντικότερο ιστορικά μέρη για τους Τατάρους της Κριμαίας, τη μουσουλμανική κοινότητα που ηγήθηκε της Κριμαίας επί αιώνες πριν φθάσουν οι Ρώσοι. Το 1783, όταν η Μεγάλη Αικατερίνη πήρε τον έλεγχο από τον τατάρο Χαν και τους οθωμανούς Τούρκους, εκατοντάδες χιλιάδες τατάροι διέφυγαν για να γλιτώσουν από τον ρωσικό στρατό. Ενάμιση αιώνα αργότερα το 1944 όσοι παρέμεναν εκδιώχθηκαν από τον Στάλιν και εκτοπίστηκαν στην Κεντρική Ασία. Τα παιδιά και τα εγγόνια τους τελικά επέστρεψαν στην πατρογονική γη και τώρα υψώνουν την μπλε σημαία των Τατάρων ανάμεσα στους διαδηλωτές στη Σεβαστούπολη και τη Συμφερόπολη.

ΟΙ ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ. Κάποιοι δυτικοί σχολιαστές συγκρίνουν την αποστολή ρωσικών στρατευμάτων από τον πρόεδρο Πούτιν με την προσάρτηση από τον Χίτλερ το 1938 της Σουδητίας, των περιοχών της Τσεχοσλοβακίας με μεγάλους γερμανικούς πληθυσμούς. Στην τηλεφωνική συνομιλία του με τον Ομπάμα ο Πούτιν χρησιμοποίησε μια καινοφανή δικαιολογία: ότι θέλει να προστατεύσει τους ρώσους πολίτες και τους «συμπατριώτες» – κωδική ονομασία για όποιον διάκειται φιλικά προς τη Ρωσία…

O Τσαρλς Κινγκ είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων
στο Πανεπιστήμιο Τζορτζτάουν