«Κυνηγάμε Φεράρι με ποδήλατο»

Τεράστιο πρόβλημα φοροδιαφυγής, υποστελεχωμένες υπηρεσίες, ελλιπείς έλεγχοι… Θα μπορούσε να είναι η περιγραφή της κατάστασης στην Ελλάδα, είναι όμως η κατάσταση όπως περιγράφεται (και) στη Γερμανία. Τελευταίο στον μακρύ κατάλογο των επιφανών γερμανών φοροφυγάδων, ήρθε να προστεθεί την εβδομάδα αυτή το όνομα του Χέλμουτ Λίνσεν, πρώην υπουργού Οικονομικών στο κρατίδιο της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας και ταμία του CDU από τον Νοέμβριο του 2010: όπως αποκαλύφθηκε, διατηρούσε κρυφά για χρόνια κάπου 420.000 ευρώ σε εξωχώριους λογαριασμούς στις Βερμούδες και τις Μπαχάμες∙ και «αφού πρώτα μίλησε με την Ανγκελα Μέρκελ», αποφάσισε «για το συμφέρον του κόμματος και της οικογένειάς» του να ζητήσει από τον πρόεδρο του κόμματος να εκλεγεί νέος ταμίας στο επόμενο κομματικό συνέδριο τον Απρίλιο.  

Ο Λίνσεν ευθύνες δεν δέχεται, επιμένει ότι κληρονόμησε τα χρήματα από τους γονείς του, ότι δεν τα έστειλε στο εξωτερικό για να γλιτώσει τους φόρους και επιπλέον, ότι «το να διατηρείς λογαριασμούς σε ξένες χώρες δεν είναι παράνομο». Οι περισσότεροι φοροφυγάδες όμως καταφεύγουν σε μεγαλόστομες δηλώσεις μετανοίας: «Ο λογαριασμός ήταν ένα λάθος, λυπάμαι από τα βάθη της καρδιάς μου» είπε η πρωθιερέα του φεμινισμού Αλις Σβάρτσερ, ομολογώντας πως διατηρούσε κρυφό λογαριασμό στην Ελβετία από τη δεκαετία του 1980 μέχρι και πέρυσι που τον δήλωσε. «Τα έκανα εντελώς σκατά, αλλά δεν είμαι κακός άνθρωπος» είπε ο «μπος» της Μπάγερν Μονάχου, Ούλι Χένες. «Βαρύτατο σφάλμα» χαρακτήρισε τον μαύρο λογαριασμό του ο πρόσφατα παραιτηθείς υφυπουργός πολιτισμού του Βερολίνου, Αντρέ Σμιτς. Ακόμη και ο πρώην διευθυντής της εφημερίδας «Τσάιτ» Τέο Ζόμερ είχε προβλήματα φοροδιαφυγής. «Ηταν ανοησία» λέει στο αφιέρωμα της ίδιας εφημερίδας για τη φοροδιαφυγή στη Γερμανία.

Οι συνεχείς αποκαλύψεις με δράστες κορυφαίες προσωπικότητες του δημόσιου βίου δείχνουν ότι οι περιπτώσεις αυτές είναι μόνον η κορυφή του παγόβουνου. «Κυνηγάμε Φεράρι με το ποδήλατο» διαπιστώνει στον πρωτοσέλιδο τίτλο της η «Τσάιτ» βασιζόμενη στις περιγραφές υπαλλήλων και ανακριτών που ασχολούνται με τη δίωξη του οικονομικού εγκλήματος στη Γερμανία.

Είναι εκείνοι που φέρνουν δισεκατομμύρια πίσω στο δημόσιο ταμείο, αλλά αντιμετωπίζονται με βρισιές ή ακόμα και με απειλές και επιθέσεις που θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή τους. Μιλώντας για τα μέτρα αυτοπροστασίας που λαμβάνουν, μία υπάλληλος από τη Λειψία εξηγεί: «Οι αντιδράσεις των διωκόμενων είναι αστάθμητες, γι’ αυτό ποτέ δεν κάνουμε κατά μόνας έρευνα σε σπίτια. Παίρνουμε μαθήματα αυτοάμυνας και μαθαίνουμε πώς να παρουσιαζόμαστε με αυτοπεποίθηση όταν χτυπάμε στις έξι το πρωί το κουδούνι κάποιου που έχει να χάσει πολλά λεφτά. Εχουμε μαζί μας ένα σπρέι και τελευταία φοράμε και αλεξίσφαιρο γιλέκο». Στη Λειψία τον Οκτώβριο του 2010 οργισμένος φοροφυγάς περιέλουσε με βενζίνη έναν υπάλληλο που κατάφερε να γλιτώσει την τελευταία στιγμή. Ενας άλλος στο Φράιμπεργκ της Σαξονίας δέχτηκε επίθεση με τσεκούρι.

ΔΕΥΤΕΡΗ ΔΟΥΛΕΙΑ. Οι ίδιοι υπάλληλοι που κυνηγούν εκατομμυριούχους φοροφυγάδες συχνά δυσκολεύονται να τα βγάλουν πέρα, όπως λέει Στέφανι Φόγκελ από τη Στουτγάρδη: «Εργάζομαι εννιά χρόνια με πλήρες ωράριο, παίρνω καθαρά 1.580 ευρώ, αλλά δεν φτάνουν για το σπίτι. Για να τα βγάλω πέρα κάνω και δεύτερη δουλειά, τα βράδια καθαρίζω ένα ιατρείο, εφτά ώρες την εβδομάδα. Ξέρω πολλούς συναδέλφους που παράλληλα καθαρίζουν ή είναι σερβιτόροι». Τα μέσα που έχει η υπηρεσία στη διάθεσή της επίσης δεν αρκούν, όπως επισημαίνει υπάλληλος του Βερολίνου: «Η υπηρεσία έχει δέκα αυτοκίνητα για 130 υπαλλήλους. Για τις μεγάλες επιχειρήσεις νοικιάζουμε ή δανειζόμαστε αυτοκίνητα από την αστυνομία».

Το πρόβλημα της φοροδιαφυγής στη Γερμανία είναι τεράστιο. Αλλά οι υπηρεσίες είναι υποστελεχωμένες κατά 40%. Το αποτέλεσμα είναι να μη γίνονται οι έλεγχοι κυρίως σε εκείνους που φοροδιαφεύγουν και τα περισσότερα. Ο Αλόις Αλτμαν από τον Σύνδεσμο Φορολογουμένων του Σλέσβικ Χολστάιν λέει: «50 δισ. ευρώ χάνονται κάθε χρόνο εξαιτίας της φοροδιαφυγής. Εδώ και χρόνια το Ελεγκτικό Συνέδριο καταγγέλλει ότι οι εκατομμυριούχοι στη Γερμανία δεν χρειάζεται να φοβούνται φορολογικό έλεγχο, μολονότι σε αυτή την εισοδηματική κατηγορία υπάρχουν ενστάσεις για το 80% των δηλώσεων». Για τη συχνότητα των ελέγχων ο Αλτμαν λέει: «Στις μεγάλες επιχειρήσεις ο ελεγκτής περνάει κάθε τέσσερα με πέντε χρόνια. Στις μικρομεσαίες κάθε 22 χρόνια και στις μικρές κάθε 40 χρόνια. Ενα μικρό φαστφουντάδικο πρέπει να υπολογίζει σε έναν έλεγχο κάθε 100 χρόνια». Ο πρόεδρος του συνδικάτου υπαλλήλων της Βαυαρίας, Γκέρχαρτ Βιπιγκέφσκι, συμπληρώνει: «Γιατί νομίζετε ότι οι επιχειρήσεις έρχονται τόσο πρόθυμα στη Βαυαρία; Διότι εδώ ελέγχονται σπάνια».  

Καθοριστικός κρίκος του συστήματος στη Γερμανία είναι οι λογιστές φοροτεχνικοί. Στην πράξη, αυτοί κάνουν τον ουσιαστικό έλεγχο στη φορολογική δήλωση. Είναι αυστηροί ώστε να έχουν καλό όνομα στην εφορία, που σημαίνει για τον πελάτη ότι δεν θα κινδυνεύσει από μετέπειτα έλεγχο της εφορίας. Αλλά έχουν αλλάξει δραματικά και τα δεδομένα στο κλάδο των φοροτεχνικών, διαπιστώνει ο καθηγητής φορολογικού δικαίου Λόρενς Γιάρας: «Παλιότερα οι ειδήμονες στα φορολογικά ήταν επιστήμονες του δημοσίου δικαίου που προσπαθούσαν να εξισορροπήσουν τα αντικρουόμενα συμφέροντα ανάμεσα στο κράτος και την οικονομία. Σήμερα είναι ειδικοί στην αποφυγή της φορολογίας. Οι αριστούχοι μιας χρονιάς πηγαίνουν κατευθείαν στους μεγάλους διεθνείς ομίλους και κερδίζουν δεκαπλάσια απ’ ό,τι ένας υπάλληλος. Ο κλάδος του φορολογικού δικαίου έχει αλωθεί από τα συμφέροντα των ομίλων και συμβουλεύουν τις κυβερνήσεις να κάνουν νόμους που εύκολα παραβιάζονται».

ΦΟΡΟΦΥΓΑΔΕΣ – ΚΟΛΟΣΣΟΙ. Στη λίστα των φοροφυγάδων δεν υπάρχουν μόνον επιφανείς προσωπικότητες αλλά και οικονομικοί γίγαντες όπως το Amazon, η Apple, η SAP. Γλιτώνουν κάθε χρόνο δισεκατομμύρια φόρων στη Γερμανία με εντελώς νόμιμα φορολογικά τεχνάσματα. Για παράδειγμα, μια παραγγελία στην Amazon, πηγαίνει στην Amazon EU με έδρα το Λουξεμβούργο ενώ η Amazon Γερμανίας εμφανίζεται μόνον ως λογιστικός διεκπεραιωτής της εταιρείας και τα κέρδη δεν φορολογούνται στη Γερμανία, αλλά πηγαίνουν αφορολόγητα στο Λουξεμβούργο όπου η εταιρεία πληρώνει μόνον την άδεια λειτουργίας. Παράλληλα, τράπεζες όπως η HypoVereinsbank φόρτωσαν δισεκατομμύρια στον κρατικό προϋπολογισμό εξαιτίας τοξικών χρηματιστηριακών συναλλαγών. Συνδικαλιστικοί κύκλοι υπολογίζουν ότι γερμανικό Δημόσιο χάνει με τέτοια τρικ κάθε χρόνο 160 δισ. ευρώ.

Η εισαγγελέας Μάργκριτ Λιχτινχάγκεν ήταν απηνής διώκτης των φοροφυγάδων. Δεν δίσταζε να τα βάλει με τους μεγάλους, το 2008 φόρεσε χειροπέδες στον πρόεδρο των Γερμανικών Ταχυδρομείων, Κλάους Τσουμβίνκελ. Αυτός επέστρεψε 3,9 εκατ. φόρους, καταδικάστηκε σε πρόστιμο ενός εκατομμυρίου ευρώ και σε δύο χρόνια φυλάκιση με αναστολή. Ο συνταξιούχος υπάλληλος της δίωξης οικονομικού εγκλήματος στο Μπόχουμ, Ράινχαρτ Κίλμερ, περιγράφει πως η Λιχτινχάγκεν είχε τελειοποιήσει τη μέθοδο του εκβιασμού: «Ή σου κάνω μήνυση ή πληρώνεις το διπλάσιο του ποσού που έχεις φοροδιαφύγει. Τώρα έχεις την ευκαιρία να χρηματοδοτήσεις μια κοινωνική υπηρεσία» ήταν το δίλημμα που έθετε. Οποιος φοροδιαφεύγει 500.000 ευρώ, δέχεται και να πληρώσει ένα εκατομμύριο για να αποφύγει τη μήνυση και τον δημόσιο διασυρμό. «Πολλοί ασκούσαν κριτική ότι αφήνουμε ατιμώρητους τους φοροφυγάδες. Αλλά η Λιχτινχάγκεν απαντούσε ότι τους παίρνει ό,τι πολυτιμότερο έχουν – τα χρήματά τους, διότι στη φυλακή θα κόστιζαν στο κράτος ακόμη περισσότερα».

ΜΕΤΑΘΕΣΗ. Η Μάργκριτ Λιχτινχάγκεν υπολογίζει ότι μόνο από τις δικές της διώξεις, το Δημόσιο μάζεψε ένα δισεκατομμύριο ευρώ: «Αλλά η υπόθεση Τσουμβίνκελ ήταν μοιραία για μένα» λέει. «Κάποιος το σφύριξε στον Τύπο την ώρα της εφόδου και όταν βγήκαμε με τον Τσουμβίνκελ από τη βίλα του μας περίμεναν στον κήπο οι κάμερες. Εγινα γνωστή σε όλη τη Γερμανία. Ημουν η Ζαν ντ’ Αρκ του Μπόχουμ. Σήμερα είμαι δικαστής για παραβάσεις του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας και κλοπές».

Τη μετάθεσή της τη ζήτησε η ίδια γιατί έγινε στόχος. Εις βάρος της άρχισε πειθαρχική έρευνα με βάση ανώνυμες καταγγελίες και αστήρικτες κατηγορίες που στόχο είχαν να παρεμποδίσουν τις έρευνες φτάνοντας σε σημείο να εμπλέξουν και τα παιδιά της. Την ίδια τύχη είχαν και άλλοι γνωστοί διώκτες των φοροφυγάδων.

Από την εμπειρία της η Λιχτινχάγκεν βγάζει ένα συμπέρασμα: «Αν ερευνάς υποθέσεις όπου εμπλέκονται προβεβλημένα πρόσωπα, πρέπει να έχεις αντίστοιχα και υψηλή κάλυψη».

Παράδεισος
Γιατί νομίζετε ότι οι επιχειρήσεις έρχονται με τόση προθυμία στη Βαυαρία; Διότι εδώ ελέγχονται σπάνια
Γκέρχαρντ Βιπιγκέφσκι, πρόεδρος του συνδικάτου υπαλλήλων της Βαυαρίας

«Πλάτες»
Αν ερευνάς υποθέσεις όπου εμπλέκονται προβεβλημένα πρόσωπα, πρέπει να έχεις αντίστοιχα και υψηλή κάλυψη
Μάρκγιτ Λιχτινχάγκεν, πρώην εισαγγελέας στο Μπόχουμ