Μίκλος Γιάντσο: Ενας φιλόσοφος της 7ης Τέχνης

Ποιος να φανταζόταν στις αρχές της δεκαετίας του 1960, όταν ο σπουδαγμένος νομικός και εθνολόγος Γιάντσο γύριζε ντοκιμαντέρ για να τεκμηριώσει τις εθνολογικές μελέτες του ή ντοκουμέντα για τον συμπατριώτη του συγγραφέα Ζίγκμοντ Μόριτς ή για την πρώτη επίσημη επίσκεψη ούγγρων αξιωματούχων στην Κίνα, ότι θα έφτανε να δημιουργήσει σχολή στην εικαστική ματιά πίσω από τον κινηματογραφικό φακό, στη χορογραφημένη αλληγορία – ακόμη και για τον κομμουνισμό στην Ουγγαρία και το μέλλον – και στη «φιλοσοφία της Ιστορίας» στη μεγάλη οθόνη. Μέχρι που παρέδωσε τη μεγάλου μήκους «Το κόκκινο και το λευκό» σε άσπρο-μαύρο το 1965, αφού πρώτα είχε δοκιμαστεί με τον μεγάλο ούγγρο ηθοποιό Μίκλος Γκαμπόρ με το «Οι καμπάνες πήγαν στη Ρώμη» και έβαλε δυναμικά – σχεδόν οριστικά – στο πλάνο του ευρωπαϊκού σινεμά τον ποιητικό ρεαλισμό, παρέα με τη διαλεκτική της επανάστασης (όπως στο αριστούργημά του «Κόκκινος ψαλμός», το 1972, για το οποίο τιμήθηκε με βραβείο σκηνοθεσίας από το Φεστιβάλ των Καννών). Ή την εμβάθυνση στην Ιστορία και την άρνηση της Ευρώπης να πάρει μαθήματα από αυτήν (όταν βούτηξε στον μύθο των Ατρειδών με την «Ηλέκτρα» του, αλλά και στον «Σιρόκο» του), την προειδοποίηση για τον δρόμο της άλογης και ανιστόρητης απόλαυσης στο «Ιδιωτικά βίτσια, δημόσιες αρετές» του 1976 και την απόγνωσή του για το πόσα τελικά δεν μαθαίνουμε από την Ιστορία μας στην «Ουγγρική ραψωδία» του 1979.