«Κλειδιά» η κρίση, η Ακροδεξιά και η ιστορία της Ευρώπης

ύμφωνοι, οι πιο δραστήριες σεζόν για την αγορά του βιβλίου είναι οι θερινές διακοπές ή η περίοδος που προηγείται των χριστουγεννιάτικων εορτών. Οι εκδοτικοί οίκοι δεν ανακοινώνουν το πρόγραμμά τους, παρά μόνο αφού η νέα χρονιά αρχίσει να πατάει στα πόδια της, ενώ τα βιβλία είναι αγαθά βραδυφλεγούς κατανάλωσης. Ετσι, δεν γίνεται να μιλήσει κανείς για το 2014 χωρίς να θυμηθεί ότι το 2013 περιελάμβανε, λόγου χάρη, μεταφράσεις των «Επιχείρηση Ζάχαρη» του Ιαν Μακγιούαν (Πατάκη), «Αόρατος» του Πολ Οστερ (Μεταίχμιο) ή και «Ιώβ» (Αγρα) του Γιόζεφ Ροτ.

Ωστόσο η πιο ανιχνεύσιμη τάση που αναμένεται να συνεχιστεί και τη νέα χρονιά, είναι εκείνη που τόσο στη λογοτεχνία όσο και στο δοκίμιο προτιμά βιβλία που έμμεσα κυρίως σχετίζονται με την κρίση, την άνοδο της Ακροδεξιάς, την ιστορία της Ευρώπης. Εκεί μάλλον μπορεί να ενταχθεί η κυκλοφορία του πρώτου τόμου της μεγαλειώδους τριλογίας του Ρίτσαρντ Εβανς «Η έλευση του Γ’ Ράιχ» (Αλεξάνδρεια) που θα συνεχιστεί το νέο έτος. Κάπως έτσι πρέπει να ιδωθεί και το «Η ναζιστική Γερμανία και οι Εβραίοι» του Σαούλ Φριντλέντερ (Πόλις). Πιθανώς μάλιστα να ισχύει το ίδιο ακόμα και για τον «Πότη» του Χανς Φάλαντα (Κίχλη) ή για το «Expo 58» του Τζόναθαν Κόου (Πόλις).

Μυθοπλαστικά μιλώντας, δεν είναι βέβαιο αν η βράβευση με Νομπέλ της Αλις Μανρό, φημισμένης για τις ικανότητές της στη μικρή φόρμα, στρέψει το ενδιαφέρον στο διήγημα. Πιο σίγουρο είναι, ας πούμε, ότι το άνοιγμα των Εκδόσεων Ικαρος στην ξένη πεζογραφία θα συνεχιστεί ή ότι στο διεθνές στερέωμα ο αγαπητός στο ελληνικό κοινό Νικ Χόρνμπι (για τα «Η Τζούλιετ γυμνή» και «High Fidelity» από τον Πατάκη) πρόκειται να κυκλοφορήσει στην πατρίδα του το νέο του μυθιστόρημα κάπου το φθινόπωρο. Εκτός συνόρων επίσης διαβάζεται ήδη το «Barracuda» του Χρήστου Τσιόλκα που αγαπήθηκε για το «Χαστούκι» του (Ωκεανίδα), δεν είναι επομένως μάταιη η προσμονή και της ελληνικής μετάφρασης. Οπως δηλαδή και η ελπίδα ότι το 2014, έτος κατά το οποίο συμπληρώνεται ένας αιώνας από το ξέσπασμα του Μεγάλου Πολέμου, θα κυριαρχηθεί από ενδιαφέρον για την Ιστορία και από αναγνώσματα όπως ο «Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος» (Εκδ. Γκοβόστη) του καθηγητή στρατιωτικής ιστορίας στην Οξφόρδη, Χιου Στράχαν.

Λίγες ώρες προτού το καινούριο βιβλίο του κυκλοφορήσει στην πατρίδα του, σε δεκάδες βιβλιοπωλεία του Τόκιο σχηματίστηκαν νυχτερινές ουρές πελατών. Το «Colorless Tsukuru Tazaki and his years of pilgrimage» πούλησε περίπου ένα εκατ. αντίτυπα την πρώτη εβδομάδα, κάτι που συνήθως δεν συμβαίνει με μυθιστορήματα, αλλά με iPhone. Εφτασε να επηρεάσει τις πωλήσεις τριών πιανιστικών έργων του Φραντς Λιστ, τα οποία περιγράφονται εκτεταμένα στο βιβλίο, τόσο που η εταιρεία Universal αναγκάστηκε να τα επανεκδώσει. Και όλα αυτά για την ιστορία του Τσουκούρου Ταζάκι, ενός νεαρού που εγκαταλείπεται μυστηριωδώς από τους φίλους του και τους επισκέπτεται έναν έναν, μήπως και καταλάβει τον λόγο. Μια ιστορία που θα μας τη διηγηθούν μεταφρασμένη οι Εκδόσεις Ψυχογιός μέσα στη χρονιά.

Θεωρείται μάστορας της μικρής φόρμας, στην Ελλάδα όμως αγαπήθηκε κυρίως για το μυθιστόρημά της «Η πόρτα στη σκάλα» (Πόλις). Οπως και να ‘χει, δεκαπέντε χρόνια μετά το αξιοθαύμαστο «Birds of America», η καθηγήτρια δημιουργικής γραφής επανέρχεται τον Φεβρουάριο με μία ακόμα συλλογή διηγημάτων, που φέρει τον τίτλο «Bark». Μερικές από τις ιστορίες ίσως είναι γνωστές τουλάχιστον στους συνδρομητές του περιοδικού «New Yorker», που είχε δημοσιεύσει μία το 2003 («Debarking») και άλλη μία το 2005 («The Juniper Tree»). Ολες πάντως καταπιάνονται με θέματα όπως η ζωή μετά το διαζύγιο, η ανατροφή των σύγχρονων εφήβων ή οι οικογενειακές σχέσεις και επιβεβαιώνουν – σύμφωνα με τα δημοσιεύματα – τη φήμη της Μουρ ως της καλύτερης εν ζωή διηγηματογράφου της Αμερικής.

Το όνομα Μακνάλτι είναι γνωστό στο ελληνικό κοινό από μυθιστορήματα όπως «Η μυστική γραφή» (Καστανιώτης) ή «Η Οδύσσεια του Ινίας Μακνάλτι» (Πόλις). Ο ιρλανδός ποιητής, θεατρικός συγγραφέας και μυθιστοριογράφος, το χρησιμοποιεί συχνά στα έργα του. Το τελευταίο, με τον τίτλο «The temporary gentleman», αφηγείται την ιστορία του Τζακ Μακνάλτι, ενός ιρλανδού που υπηρέτησε στον βρετανικό στρατό τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και κατέληξε στην Γκάνα, αποφασισμένος να καταγράψει την ιστορία της ζωής του. Είναι ένας συνηθισμένος άνθρωπος που έχει δει ασυνήθιστα πράγματα. Και ο Μπάρι, αρκετές φορές υποψήφιος για το βραβείο Μπούκερ, τον επιστρατεύει για να μιλήσει για την ταραχώδη ιστορία της Ιρλανδίας του 20ού αιώνα.

Για μερικούς, είναι ένας σύγχρονος φιλόσοφος, με περιέργεια για μια μεγάλη ποικιλία θεμάτων. Για κάποιους άλλους, είναι ένας δοκιμιογράφος με την τάση να πασπαλίζει τα έργα του με απλή φιλοσοφική σκέψη. Είτε έτσι είτε αλλιώς, ο συγγραφέας των «Πώς ο Προυστ μπορεί να αλλάξει τη ζωή σου», «Θρησκεία για άθεους», «Πώς να σκεφτόμαστε περισσότερο το σεξ» που κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Πατάκη, έχει ένα κοινό ετερόκλητο όσο και τα ενδιαφέροντά του. Τον Φεβρουάριο βγαίνει στα ράφια το τελευταίο πόνημά του, με τον τίτλο «The News: A user’s manual», στο οποίο στρέφει την προσοχή του στην ειδησεογραφία και στην ικανότητά της να ενσωματώνει από τον πόλεμο μέχρι τα καπρίτσια των διασημοτήτων, διερωτώμενος για την παρουσία της στην καθημερινότητά μας και τον τρόπο που την επηρεάζει.

Από τις πιο γνωστές φιλειρηνικές φωνές του Ισραήλ μαζί με τον Αμος Οζ και τον Αβραάμ Γεοσούα, ο Γκρόσμαν είναι γνωστός στη χώρα μας μέσα από βιβλία όπως τα «Γράφοντας στο σκοτάδι» (Scripta) και «Στο τέλος της Γης» (Καστανιώτης). Το τελευταίο ήταν που το 2010 τον έκανε και διεθνώς διάσημο, ενώ μέχρι σήμερα θεωρείται το αριστούργημά του. Κατά τη διάρκεια της συγγραφής του, το 2006, εκείνος έχασε σε μάχες στα σύνορα Ισραήλ – Λιβάνου τον γιο του Ούρι, στον οποίο και το αφιέρωσε. Δεν είναι λοιπόν και τόσο παράξενο που το τελευταίο, προγραμματισμένο για τον Μάρτιο μυθιστόρημά του «Falling out of time», είναι η αλληγορική ιστορία ενός ανθρώπου που περπατάει διαρκώς γύρω από την πόλη του προσπαθώντας να συμφιλιωθεί με την απώλεια του παιδιού του.  

Υπάρχει μια μερίδα του κοινού που θα διάβαζε με λαχτάρα ακόμα και κατάλογο αγορών στο σουπερμάρκετ, αν τον είχε γράψει αυτός ο ερημίτης του αμερικανικού μεταμοντερνισμού. Ο όρος βέβαια δεν είναι ικανός να περιγράψει τη λαβυρινθώδη φαντασμαγορία ενός συγγραφέα, που έχει πυροδοτήσει μύθους ακόμα και για την ύπαρξή του. Από την άλλη, τι χρειάζεται να ξέρει κάποιος, εκτός από το εκτυφλωτικό «Ουράνιο τόξο της βαρύτητας» (Χατζηνικολή) ή ακόμα και το «Εμφυτο ελάττωμα» (Καστανιώτης); Ισως ότι το «Bleeding Edge», με φόντο το μεσοδιάστημα ανάμεσα στη χρηματιστηριακή φούσκα των εταιρειών πληροφορικής και την 11η Σεπτεμβρίου, ναι μεν κυκλοφόρησε τον Σεπτέμβριο, εκείνη η μερίδα του κοινού όμως περιμένει και την ελληνική μετάφραση μέσα στο 2014 (Ψυχογιός), από τον συνήθη ύποπτο Γιώργο Κυριαζή.

Προ ημερών η εφημερίδα «L’Echo» έπλεξε το εγκώμιό του, με αφορμή τη γαλλική μετάφραση του βιβλίου του «Περαίωση». Προ μηνών το γερμανικό κράτος τον τίμησε με το Μετάλλιο Γκαίτε, «για την εξαιρετική προσφορά του στη γερμανική γλώσσα και στις διεθνείς πολιτιστικές σχέσεις». Ολα αυτά θα μπορούσε να τα θεωρήσει κομπλιμέντο και ο βασικός ήρωάς του, ο αστυνόμος Χαρίτος. Τόσες υποθέσεις έλυσε εξάλλου. Ο συγγραφέας πρόσφατα κυκλοφόρησε και την «Αθήνα της μιας διαδρομής», ενώ το 2012 ολοκλήρωσε και την «τριλογία της κρίσεως» («Ληξιπρόθεσμα δάνεια», «Περαίωση», «Ψωμί, παιδεία, ελευθερία»). Το επιμύθιό της δεν έχει τίτλο ακόμη, όπως μαθαίνουμε όμως από τις υπεύθυνες Εκδόσεις Γαβριηλίδη, είναι στο στάδιο της συγγραφής και πρόκειται να βγει στα ράφια εντός του έτους.