Σαν Ιντιάνα Τζόουνς των βυθών

Κάθε που τελειώνει η χρονιά, η Ακαδημία Αθηνών επιλέγει να βραβεύσει συλλογικές προσπάθειες και πρόσωπα που εκτιμάται ότι άφησαν το δημιουργικό στίγμα τους στη χώρα. Υπάρχουν βραβεία για επιδόσεις στα γράμματα, στη συντήρηση και στην ανάδειξη της μνήμης, για ηθικές πράξεις που μπορούν να λειτουργούν ως παραδείγματα αλληλεγγύης, για επιστημονικές κατακτήσεις…

Σε μια από τις φωτογραφίες της φετινής τελετής που έγινε στις 20 Δεκεμβρίου, παραμονές των Χριστουγέννων, διακρίνονται μερικά πολύ γνωστά πρόσωπα σε όσους παρακολουθούν τα διαδραματιζόμενα στα γράμματα και στις τέχνες. Κι ανάμεσα σε δύο από αυτά, στον στιχουργό Μάνο Ελευθερίου και στον συγγραφέα Σωτήρη Δημητρίου, μια κομψή κυρία περιμένει τη σειρά της για να της απονεμηθεί ένα από τα βραβεία.

Ονομάζεται Νίκη Ευελπίδου και τιμήθηκε με το Βραβείο Κωνσταντίνου Κτενά, το οποίο συνόδευε χρηματικό έπαθλο 5.000 ευρώ από τα έσοδα του κληροδοτήματος Ευθυμίας Μερτσάρη, «για εργασία με την οποία προωθείται η γεωλογική γνώση του ελληνικού χώρου». Τίτλος της εργασίας αυτής, που δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό «Continental Shelf Research»: «Ενδείξεις πρόσφατης ταχείας τεκτονικής βύθισης των ΝΑ Κυκλάδων – Αποτέλεσμα του σεισμού στην Αμοργό του 1956;».

ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ. Η Νίκη Ευελπίδου είναι επίκουρος καθηγήτρια Γεωλογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Στο ίδιο πανεπιστήμιο έκανε, το διάστημα 1990-94, τις βασικές σπουδές της. Εκεί οριστικοποιήθηκε η κλίση της, γι’ αυτό άλλωστε και το μεταπτυχιακό της είχε θέμα «Γεωγραφία και Περιβάλλον», η πληρότητα της εργασίας της μάλιστα επέτρεψε στους βαθμολογητές της να την ανταμείψουν με άριστα. Ακολούθησαν εργασιακή εμπειρία, καινούργια διαβάσματα και το διδακτορικό της, με θέμα «Γεωμορφολογική και Περιβαλλοντική έρευνα στη Νάξο (Κυκλάδες), με τη χρησιμοποίηση μεθόδων Τηλεανίχνευσης και GIS».

Μέλος πλέον της επιστημονικής κοινότητας, με σοβαρές δημοσιεύσεις σε σημαντικά ξένα περιοδικά και συμμετοχές σε συνέδρια, δεν έπαυσε να διευρύνει τις γνώσεις της. Χάρη σε μία σειρά υποτροφιών μπόρεσε να διευρύνει την ακαδημαϊκή της εμπειρία σε ερευνητικές αποστολές στην Ευρώπη και κυρίως στο Παρίσι. Εκεί, στο Τμήμα Γεωαρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Franche Compte ολοκλήρωσε με άριστα και το δεύτερο διδακτορικό της. Αντικείμενα της εξειδίκευσής της πλέον είναι η γεωμορφολογία, οι μεταβολές στάθμης της θάλασσας, η παλαιογεωγραφία, η μελέτη και η μοντελοποίηση φυσικών κινδύνων. Ολοι αυτοί οι ιδιαιτέρως ακριβείς τομείς της επιστήμης, προφανώς, προσεγγίζονται ευκολότερα και ακριβέστερα με την αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών και της καινοτομίας, στην οποία η Νίκη Ευελπίδου έδωσε ιδιαίτερη έμφαση.

Η ζωή της το διάστημα αυτό, όπως λένε συνάδελφοί της, υπήρξε παράδειγμα αφοσίωσης στην επιστήμη και στην έρευνα. Παρότι παντρεμένη και μητέρα ενός αγοριού, δεν παρεξέκλινε στιγμή από τον επιστημονικό στόχο της. Το ερευνητικό της έργο περιλαμβάνει περισσότερες από 210 δημοσιεύσεις σε διεθνή και ελληνικά επιστημονικά περιοδικά και 17 ολοκληρωμένα επιστημονικά έργα, πολλά από τα οποία ήδη έχουν εκδοθεί σε βιβλία. Εχει κατοχυρώσει δύο διπλώματα ευρεσιτεχνίας (μαζί με τους συνεργάτες της Ανδρέα Βασιλόπουλο και Θεόδωρο Γκουρνέλλο) και έχει λάβει πολλά βραβεία. Κατάληξη αυτής της ιλιγγιώδους πορείας, αλλά και νέα αφετηρία, μια θέση ΔΕΠ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, στη σχολή από την οποία είχε ξεκινήσει. Το 2003 διορίζεται σε θέση λέκτορα με αντικείμενο τη Γεωμορφολογία, στο Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος. Πλάι στην έρευνα και στα διεθνή ενδιαφέροντα, στα γραψίματα και στα συνέδρια, προστίθεται τώρα πια το διδακτικό έργο. Κι από το 2009, ως επίκουρος καθηγήτρια πλέον, το επιστημονικό αντικείμενό της συνδυάζει τη Γεωμορφολογία και τις μεθόδους της πληροφορικής και των Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών.

Στο κλασικό βιβλίο του Ιουλίου Βερν «20.000 λεύγες υπό την θάλασσα», ο πλοίαρχος Νέμο με το υποβρύχιό του, τον Ναυτίλο, καταδύεται στα ανήλιαγα βάθη των βυθών με βασική αποστολή να βρει ένα θαλασσινό τέρας, το οποίο αναδύεται κατά καιρούς και με το ρύγχος του τρυπάει και καταβυθίζει τα καράβια.

Οι ιστορίες φαντασίας του Ιουλίου Βερν ενισχύουν το μυστήριο της πλοκής τους κάνοντας συστηματική αναφορά στις επιστημονικές κατακτήσεις της εποχής του. Σήμερα, σε εποχές απομάγευσης, σε εποχές δηλαδή όπου οι κατακτήσεις της επιστήμης έχουν αφήσει ελάχιστο χώρο στον μύθο και στη μαγεία (τουλάχιστον στις κοινότητες των εγγράμματων, λογικών ανθρώπων, που αντιμετωπίζουν με ειρωνεία τις ανορθολογικές δοξασίες), υπάρχει δυνατότητα για έναν θετικό επιστήμονα να ανακτήσει μέρος της μαγείας του περιβάλλοντος με το οποίο ασχολείται;

Για τη Νίκη Ευελπίδου, το περιθώριο αυτό το δίνει η θάλασσα. Τα γεωλογικά φαινόμενα του Αιγαίου, οι καταβυθίσεις, τα ρήγματα έχουν τη δική τους μαγεία, ιδίως όταν η καθηγήτρια μπορεί να μεταμορφωθεί ακόμα και σε ένα είδος Ιντιάνα Τζόουνς της Γεωλογίας προκειμένου να αποκτήσει τη δική της αντίληψη για τα ζητήματα. Ο ρόλος αυτός, εκτός από τη συστηματική παρατήρηση των βραχωδών ακτών της Σίφνου, της Νάξου, της Πάρου και της Αντιπάρου, της Ηρακλειάς και της Κέρου, προϋποθέτει και καταδύσεις στις περιοχές των οποίων ερευνά τον βυθό.

Στην προσωπική της ιστοσελίδα στο facebook, η καθηγήτρια Νίκη Ευελπίδου δημοσιεύει φωτογραφίες από καταδύσεις της. Πολλές από αυτές ξεφεύγουν από την επιστημονική αυστηρότητα που διακρίνει τις επιλογές της, δίνουν έμφαση στο τοπίο και στη μαγεία του. Στις σημειώσεις που συνοδεύουν τις αναρτήσεις της, πάντως, επιβεβαιώνει την ορθολογικότητα, ακόμα και στο κέντρο του μαγευτικού βυθού. Δεν παραβαίνουμε τις εντολές του εκπαιδευτή, γράφει κάπου. Επιβεβαιώνει, επίσης, τον σεβασμό στο φυσικό περιβάλλον. Κοιτάζουμε, θαυμάζουμε, αλλά δεν αγγίζουμε.

Τι δείχνουν όλα τα παραπάνω; Πάθος για τη δουλειά, αφιέρωση, σύστημα. Αλλά και κέφι για τη ζωή, επικοινωνία, διεκδίκηση του δικαιώματος στην προσφορά. Ολα αυτά συνοδεύονται από μερικά επιπλέον προτερήματα: εμπιστοσύνη στις συνεργασίες, ανάγκη μετάδοσης της γνώσης και ακόμα ενίσχυση του κύρους του Πανεπιστημίου. Και προπαντός, πίστη στη ζωή.

Αυτή η πίστη μοιάζει να υπαγορεύει κατά σύστημα τα βήματα της καθηγήτριας Νίκης Ευελπίδου. Την πίστη αυτή τονίζει σε μια προσωπική ανάρτησή της στο facebook: «Η ζωή είναι σαν τον χορό», λέει. «Αν κάνουμε ένα λάθος βήμα, δεν σταματάμε… Συνεχίζουμε να χορεύουμε».