Δύο κτίρια, δύο πλατείες, πολλές μνήμες

Το καφενείον Νέον, χώρος κοινωνικής συναναστροφής και πολιτιστικών ζυμώσεων από το 1920, επαναλειτουργεί από χθες ως πολυχώρος γεύσεων της αλυσίδας Βενέτη. «Η Ομόνοια είναι πλατεία – σύμβολο για την Αθήνα» είπε ο δήμαρχος της πόλης Γιώργος Καμίνης στη διάρκεια των χθεσινών εγκαινίων του ιστορικού κτιρίου. «Το να πλημμυρίσει και πάλι ζωή ήταν από την πρώτη στιγμή κύριο μέλημά μας. Οχι μόνο η Ομόνοια αλλά και κάθε ιστορική μεγάλη πλατεία, που έχει υποφέρει από την εγκατάλειψη. Δώσαμε κίνητρα στις επιχειρήσεις να επιστρέψουν και αυτές με τη σειρά τους να γίνουν πόλος έλξης για τους πολίτες»

Το καφενείο Νέον άνοιξε για πρώτη φορά το 1920 στο ισόγειο του ξενοδοχείου Κάρλτον και υπήρξε για δεκαετίες ένα από τα σημαντικότερα σημεία συνάντησης καλλιτεχνών και ανθρώπων του πνεύματος. Εδώ εμπνεύστηκε ο Γιάννης Τσαρούχης τις δύο ελαιογραφίες του «Το καφενείο Νέον – ημέρα» (1956-66) και «Το καφενείο Νέον – βράδυ» (1965-66) που βρίσκονται σήμερα στην Εθνική Πινακοθήκη της Αθήνας. Μία από τις δύο ελαιογραφίες παρουσιάζεται σε μεγέθυνση στον χώρο. H εσωτερική διακόσμηση του «Βενέτη 1948 στο Νέον» διατηρεί τα αρχιτεκτονικά  στοιχεία του κτιρίου στην οροφή, την τεχνοτροπία των κεντρικών υποστυλωμάτων, τα κιγκλιδώματα. Στο μεσοπάτωμα του καταστήματος παρουσιάζονται η οπτική αφήγηση της ιστορίας του χώρου καθώς και οι πολλαπλές διαμορφώσεις της Ομόνοιας μέσα από τη φωτογραφική έκθεση «Αθήνα 1865-1970» με υλικό από το αρχείο του Μουσείου Μπενάκη.

Η μεγαλύτερη κληρονομιά του αρχιτέκτονα Κούλη Παναγιωτάκου είναι η Μπλε Πολυκατοικία της Πλατείας Εξαρχείων. Το 1933 στο μεσοαστικό προάστιο της Αθήνας Εξάρχεια κυριαρχούν οι χωματόδρομοι, τα μικρομάγαζα, τα κεραμοσκεπή νεοκλασικά, η ατμόσφαιρα της γειτονιάς. Κι ανάμεσά τους υψώθηκε ένα «υπερωκεάνιο». Ηταν μια σύλληψη πρωτοπόρα και φιλόδοξη του αρχιτέκτονα Κυριακούλη Παναγιωτάκου και του ζωγράφου Σπύρου Παπαλουκά. Βαμμένη σκούρο μπλε στις μεγάλες όψεις της, με διαφορετικά χρώματα στις εσοχές της. Εσοχές, τζαμαρίες και χρώματα «έσπαγαν» τον τεράστιο όγκο της, μετατρέποντάς την σ’ ένα ανάλαφρο, καλοτάξιδο πλεούμενο. Ακόμη και ο γάλλος αρχιτέκτονας Λε Κορμπιζιέ, κατεξοχήν εκπρόσωπος του μοντερνισμού, έγραψε εντυπωσιασμένος στην είσοδό της επί της οδού Αραχώβης: «C’ est tres beau» (Είναι πολύ ωραία).

Η Μπλε Πολυκατοικία (που γιορτάζει τα ογδόντα της χρόνια την Παρασκευή) διέθετε αρχικά πισίνα στην ταράτσα για τους ενοίκους της. Αργότερα αχρηστεύθηκε επειδή έγινε διαμέρισμα. Διέθετε επίσης εντευκτήριο στεγασμένο για τους ενοίκους: μια μεγάλη αίθουσα περίπου 500 τ.μ. με εκπληκτική θέα στην Ακρόπολη και τον Λυκαβηττό. «Αρχέτυπα μιας αστικής αρχιτεκτονικής του Μεσοπολέμου, το διατηρητέο πλέον κτίριο έδωσε λύσεις για μια συλλογική ζωή των κατοίκων της πολυκατοικίας, που εάν είχαν ακολουθήσει οι επόμενες γενιές αρχιτεκτόνων, η Αθήνα σήμερα θα ήταν μια πόλη διαφορετική», επισημαίνει στα «ΝΕΑ» η αρχιτέκτων Μάρω Καρδαμίτση – Αδάμη, η οποία υπογράφει και το βιβλίο «Μπλε Πολυκατοικία» (Εκδόσεις Libro).