DNA 400.000 ετών αλλάζει την προϊστορία

Νέα μυστήρια έρχεται να προσθέσει στο παζλ της ανθρώπινης εξελικτικής πορείας, αντί να ξεκαθαρίσει τα υπάρχοντα, η ανακάλυψη του αρχαιότερου μέχρι σήμερα ανθρώπινου γενετικού υλικού (DNA). Το εύρημα που ανακαλύφθηκε στην Ισπανία, χρονολογείται 400.000 χρόνια πριν – το πιο αρχαίο ανθρώπινο DNA που υπήρχε μέχρι σήμερα ήταν 100.000 ετών.

Πρόκειται για ένα μηριαίο οστό, δηλαδή το κόκαλο του ποδιού που αρχίζει από τη λεκάνη και τελειώνει στο γόνατο, που έχει πολλά κοινά χαρακτηριστικά με τους Νεάντερταλ. Μάλιστα, σύμφωνα με αρκετούς παλαιοντολόγους και ανθρωπολόγους, πρόκειται για προγόνους τους. Ωστόσο, το DNA «διηγείται» μια πολύ διαφορετική ιστορία…

Σύμφωνα με τις αναλύσεις που παρουσιάζονται στην επιστημονική επιθεώρηση «Nature», το πιο κοντινό και το πιο όμοιο δείγμα DNA με του οστού που βρέθηκε είναι αυτό του ανθρώπου του Ντενίσοβο, που έως τώρα πιστευόταν ότι κατοικούσε αποκλειστικά στη Σιβηρία πριν από 80.000 χρόνια, δηλαδή 5.500 χιλιόμετρα ανατολικά από το σημείο όπου βρέθηκε το μηριαίο οστό.

Επιπλέον, με τη σύγκριση που έγινε, η αναντιστοιχία μεταξύ γενετικών και ανατομικών στοιχείων εξέπληξε τους επιστήμονες, οι οποίοι τώρα θα πρέπει να επανεξετάσουν τα χαρακτηριστικά της ανθρώπινη εξελικτικής πορείας για μερικές εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια πριν.

Είναι πιθανό, για παράδειγμα, να υπάρχουν πολλοί άγνωστοι ανθρώπινοι πληθυσμοί που οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν καθόλου ότι υπήρξαν. Μπορεί να έγιναν κάποιες διασταυρώσεις ή να έγινε ανταλλαγή κάποιων DNA. Ουδείς γνωρίζει, αλλά οι επιστήμονες εκτιμούν ότι περισσότερη μελέτη ή ίσως κάποια ανακάλυψη ακόμη αρχαιότερου DNA από αυτό, να φωτίσουν το μυστήριο.

«Προς το παρόν το μόνο που έχουμε στα χέρια μας είναι ένα τεράστιο ερωτηματικό», λέει ο Μαθίας Μέγερ, εκ των συντακτών της μελέτης από το Ιδρυμα για την Εξελικτική Ανθρωπολογία Μαξ Πλανκ στη Λειψία της Γερμανίας.

Το μηριαίο οστό βρέθηκε στην Ισπανία, σε μια σπηλιά που ονομάζεται Λάκκος των Οστών. Εκεί έχουν ανευρεθεί απολιθώματα τουλάχιστον 28 προγόνων μας. Ολα τα αρχαία ανθρώπινα οστά που βρέθηκαν στη σπηλιά αυτή που βρίσκεται κοντά στην πόλη Μπούργκος της Βόρειας Ισπανίας, συναρμολογούνταν από τους παλαιοντολόγους για περισσότερες από δύο δεκαετίες. Η συγκεκριμένη σπηλιά αποδείχθηκε θησαυρός για τους επιστήμονες καθώς βρέθηκαν εντός της πολλά ανθρώπινα οστά του Μέσου Πλειστόκαινου.

Η βασική δυσκολία που προκύπτει στην ανάλυση DNA αρχαιολογικών ευρημάτων είναι ότι πλέον δεν υπάρχει ζωντανός ιστός ώστε να επιτρέπει στους ειδικούς τη διεξαγωγή εξετάσεων. Εντούτοις, με την πρόοδο που έγινε πρόσφατα στις τεχνικές γενετικής αλληλουχίας, τα δεδομένα έχουν αλλάξει.

«Πριν από μερικά χρόνια οι γενετιστές γνώριζαν ότι δεν είχαν την τεχνική δυνατότητα να εξαγάγουν DNA από δείγματα αρχαιότερα από 60.000 έτη», λέει ο δεύτερος εκ των συγγραφέων της μελέτης, ο Χοσέ Μπερμούδεζ δε Κάστρο. Αυτό σήμερα δεν ισχύει, καθώς οι τεχνικές και τα υπολογιστικά συστήματα έχουν εξελιχθεί ιδιαίτερα, συμπληρώνει.

Μεταξύ των «πατέρων» αυτών των αλλαγών στις τεχνικές εξαγωγής και αλληλουχίας του αρχαίου DNA είναι και οι επιστήμονες του Ινστιτούτου Μαξ Πλανκ. Σύμφωνα με τον καθηγητή Σβάντε Πάαμπο, διευθυντή του Ινστιτούτου, «τα αποτελέσματά καταδεικνύουν ότι πλέον μπορούμε να μελετήσουμε το DNA προγόνων μας ηλικίας εκατοντάδων χιλιάδων ετών. Και αυτό είναι πολλά υποσχόμενο για το μέλλον».

Στο πλαίσιο αυτό, οι ειδικοί μπόρεσαν να συλλέξουν από το αρχαίο μηριαίο οστό μια σχεδόν ολοκληρωμένη αλληλουχία μιτοχονδριακού DNA, δηλαδή το γενετικό υλικό που περιέχεται στα «εργοστάσια παραγωγής ενέργειας» των ανθρώπινων κυττάρων και να κάνουν την ανάλυσή τους.

Πρόγονος των Νεάντερταλ
Για να καταφέρουν να βγάλουν από τη σπηλιά το οστό, οι επιστήμονες χρειάστηκε να συρθούν εκατοντάδες μέτρα μέσα σε στενά τούνελ και να καταδυθούν πολλές φορές με σχοινιά στο σκοτάδι. Τα απολιθωμένα οστά έχουν αρκετά κοινά χαρακτηριστικά με αυτά του Νεάντερταλ, καθώς σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ειδικών είτε ανήκουν σε ένα προγονικό είδος γνωστό ως Homo heidelbergensis είτε είναι πρόγονοι των Νεάντερταλ.