Η σύζυγος, η ερωμένη, ο πίνακας και τα μοκασίνια

Μπορεί μια πολική αρκούδα να αποδείξει την αυθεντικότητα ενός έργου τέχνης; Η κόντρα ανάμεσα στις δύο γυναίκες της ζωής τού εξπρεσιονιστή ζωγράφου εξελίσσεται σε «πόλεμο» ανάμεσα στους ειδικούς που πιστοποιούν την ταυτότητα του έργου «Κόκκινο, μαύρο και ασημί».

Για σχεδόν 60 χρόνια ένας πίνακας µε πινελιές και σταξίµατα σε κόκκινο, µαύρο και ασηµί αποτέλεσε το µήλον της Εριδος ανάµεσα σε δύο γυναίκες: τη χήρα του Τζάκσον Πόλοκ, Λι Κρέσνερ, και την ερωµένη του Ρουθ Κλίγκµαν.

Εως το 2010 που πέθανε η Ρουθ Κλίγκμαν – καλλιτέχνις και η ίδια – υποστήριζε ότι ο πίνακας δεν ήταν παρά ένα ερωτικό γράμμα του Πόλοκ προς εκείνη το καλοκαίρι του 1956, λίγες εβδομάδες προτού σκοτωθεί σε τροχαίο. Ωστόσο, ομάδα ειδικών που συγκροτήθηκε για να πιστοποιήσει την αυθεντικότητα των έργων του και να τα καταλογογραφήσει – εκ μέρους του ιδρύματος που σύστησε η χήρα του καλλιτέχνη – δεν αναγνώρισε το έργο ως αυθεντικό.

Μια νέα έρευνα, ωστόσο, έρχεται να ταράξει και πάλι τα νερά. Και αξιοποιώντας ιατροδικαστικές μεθόδους – συνέκρινε δείγματα από τα μοκασίνια που φορούσε ο Πόλοκ όταν πέθανε, τα χαλιά και την αυλή του – αποδεικνύει ότι ο πίνακας συνδέεται με τον καλλιτέχνη και το σπίτι του. Και η κόντρα συνεχίζεται.

Οχι όμως ανάμεσα στις δύο γυναίκες, αλλά ανάμεσα στους ερευνητές που τάσσονται υπέρ των παραδοσιακών μεθόδων και σε εκείνους που χρησιμοποιούν την τελευταία λέξη της τεχνολογίας.

Στη μια πλευρά βρίσκεται ένας παραδοσιακός ειδικός, ο Φράνσις Ο’Κόνορ. Με μουσάκι, μουστάκι και γυαλιά, μέλος του διαλυμένου ιδρύματος Πόλοκ, πιστεύει ότι το έμπειρο μάτι είναι απαραίτητο για να κριθεί η αυθεντικότητα ενός έργου και επιμένει ότι το επίμαχο «Κόκκινο, μαύρο και ασημί» δεν μοιάζει με Πόλοκ.

«Δεν πιστεύω ότι υπάρχει έστω κι ένας ειδικός στον Πόλοκ που θα έβλεπε αυτό το έργο και θα συμφωνούσε ότι είναι δική του δημιουργία», υποστηρίζει ο Φράνσις Ο’Κόνορ.

Στην αντίπερα όχθη, ο ειδικός στην ιατροδικαστική έρευνα, συνταξιούχος αστυνομικός Νίκολας Πετράκο εργάστηκε εκ μέρους των κληρονόμων της Ρουθ Κλίγκμαν, της ερωμένης του ζωγράφου. Εξέτασε τον πίνακα, λέει, όπως θα έκανε με ένα πτώμα σε μια σκηνή εγκλήματος και κατέληξε πως δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο πίνακας φιλοτεχνήθηκε στο σπίτι του καλλιτέχνη και συνδέεται με τον ίδιο. «Με λιγότερα στοιχεία από αυτά έχω στείλει ανθρώπους στη φυλακή για 30 χρόνια», επισημαίνει.

Την απάντηση σε ένα ιατροδικαστικό πρόβλημα δεν τη λύνει ένα στοιχείο, όπως συνήθως παρουσιάζεται στις τηλεοπτικές σειρές, εξηγεί ο πρώην αστυνομικός και νυν καθηγητής σε κολέγιο Ποινικού Δικαίου, αλλά ένας συνδυασμός παραγόντων. Και στη συγκεκριμένη περίπτωση κλειδί στην υπόθεση αποδείχθηκε μία τρίχα πολικής αρκούδας!

«Πού ταιριάζει στην ιστορία η πολική αρκούδα;» αναρωτήθηκε ο ερευνητής. Να όμως που ταιριάζει, καθώς ένα χαλί από το τομάρι πολικής αρκούδας κοσμούσε το σαλόνι του σπιτιού του Πόλοκ το 1956.

Ο Φράνσις Ο’Κόνορ από την πλευρά του – που θεωρείται από τους κορυφαίους ειδικούς στον Πόλοκ – εκτιμά το γεγονός ότι ο πίνακας δημιουργήθηκε στο σπίτι του καλλιτέχνη, δεν σημαίνει όμως ότι έγινε και από το χέρι του. Και μελετώντας «τον τρόπο σύνθεσης, τις γραμμές, ακόμη και τον χειρισμό των χρωμάτων» είναι αρκετά κατ’ εκείνον ώστε να μιλήσει για πλαστό έργο.  «Στο συγκεκριμένο έργο όλος ο καμβάς είναι καλυμμένος με ασημί διάλυμα και στο κέντρο κυριαρχεί ένα μαύρο οβάλ. Κανένα άλλο έργο του Πόλοκ δεν έχει αυτά τα χαρακτηριστικά», διευκρινίζει παρά το γεγονός ότι η Ρουθ Κλίγκμαν έγραφε στα απομνημονεύματά της ότι το έργο το έφτιαξε ο Πόλοκ όταν εκείνη του πήγε τα χρώματα στο γκαζόν όπου είχε ξαπλώσει. Εκείνος δοκίμασε να ξαναζωγραφίσει ύστερα από δύο χρόνια απραξίας και όταν ολοκλήρωσε το έργο, της το πρόσφερε λέγοντάς της «ορίστε ο πίνακάς σου, ο εντελώς δικός σου Πόλοκ».

Η κόντρα αυτή μεταφράζεται βεβαίως σε εκατομμύρια δολάρια. Αν θεωρηθεί ως αποδιδόμενο στον Πόλοκ, εκτιμάται ότι η τιμή του δεν θα ξεπεράσει τα 50.000 δολάρια. Αντιθέτως, αν καταλογογραφηθεί ως αυθεντικό έργο, η τιμή του αυτομάτως θα αποκτήσει έως και επτά μηδενικά, δεδομένου ότι ο Πόλοκ συγκαταλέγεται στους ακριβότερους ζωγράφους παγκοσμίως, καθώς το έργο του «Ν.5, 1948» έχει πωληθεί προς 140 εκατ. δολάρια.