Η Μέρκελ και εμείς: Πέντε πρωθυπουργοί, ένας πρόεδρος και η… «Κική»

Ιδού – για αρχή – ορισμένα κουίζ ανυπέρβλητης δυσκολίας από τις ελληνογερμανικές σχέσεις: Ποιος έλληνας πρωθυπουργός μιλώντας με τους συνεργάτες του αποκαλούσε χαϊδευτικά «Κική» την Ανγκελα Μέρκελ; Με ποιον έλληνα υπουργό Εξωτερικών συζήτησε επί ώρα η γερμανίδα καγκελάριος σε Σύνοδο του ΝΑΤΟ; Ποιος έλληνας υπουργός επισκέφθηκε σύμβουλό της στο Βερολίνο και έκπληκτος είδε να ανοίγει η πόρτα και να μπαίνει η Μέρκελ μέσα; Τέλος, ποιος πρωθυπουργός ελάμβανε SMS από τη γερμανίδα καγκελάριο; Ως συνήθως στην πολιτική, τα πράγματα δεν είναι όπως φαίνονται και τα πρόσωπα δεν φέρονται πάντα όπως θα το περίμενε κανείς.

O Χέλμουτ Κολ κυβέρνησε επί 16 χρόνια. Είναι ένα ρεκόρ που η Ανγκελα Μέρκελ – ευρισκόμενη στην τρίτη συνεχόμενη θητεία της – δεν πρόκειται να ξεπεράσει. Αλλά σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, η καγκελάριος θα ξεπεράσει μάλλον τον μέντορά της στο CDU. Κι αυτό γιατί έχει ήδη συνδιαλλαγεί με περισσότερους έλληνες πρωθυπουργούς. Προσέξτε: ο Κολ είχε τον Ανδρέα, τον Μητσοτάκη και λίγο τον Σημίτη. Τζαννετάκης και Ζολώτας μάλλον δεν μετράνε. Αντιθέτως, η Μέρκελ είχε τον Κώστα Καραμανλή για πέντε χρόνια, τον Γιώργο Παπανδρέου για δύο χρόνια, τον Λουκά Παπαδήμο για έξι μήνες, τον Παναγιώτη Πικραμμένο για έναν μήνα και τον Αντώνη Σαμαρά εδώ και ενάμιση χρόνο. Τους ξέρει όλους καλά.

Το πρώτο κάδρο

Η φυσιογνωμία της είναι παντού. Στην περίφημη φωτογραφία του Ιουλίου του 2007 όταν ήρθε στην Αθήνα για μια επίσκεψη – αστραπή με αφορμή μια ελληνογερμανική εκδήλωση. Κάθεται στην πρώτη σειρά μαζί με τους γερμανομαθείς της τότε κυβέρνησης, δηλαδή τον Κώστα Καραμανλή και την Ντόρα Μπακογιάννη, ενώ κάπου στο πλάνο του φωτογράφου είναι και ο Μιχάλης Χριστοφοράκος της Siemens. Το στιγμιότυπο αποκρυσταλλώνει το τέλος της πρώτης και καλύτερης φάσης των ελληνογερμανικών σχέσεων επί των ημερών της στην καγκελαρία. Τότε που οικοδομήθηκε η δεξιά Ευρώπη με πρόεδρο της Κομισιόν τον Ζοζέ Μπαρόζο. Τότε που ο Καραμανλής έκανε ιδιαίτερο μάθημα γερμανικών κάθε εβδομάδα με έναν ηλικιωμένο γερμανό κύριο ώστε να μπορεί να συνεννοείται μαζί της στη μητρική της γλώσσα. Το ταξίδι του 2007 είχε και χαρακτήρα στήριξης προς τον Καραμανλή – που μετά έκανε πρόωρες εκλογές. Αλλά μετά το νήμα χάθηκε.

Siemens και υποβρύχια

Το Βερολίνο αισθάνθηκε πολιτικά «εξαπατημένο» από την Αθήνα και μάλιστα με πολλές αφορμές. Μια από αυτές ήταν και τα περίφημα υποβρύχια, καθώς οι Γερμανοί ζητούσαν επιμόνως να προχωρήσουν οι πληρωμές! Οπως ζητούσαν και να τηρηθεί η δέσμευση της κυβέρνησης Σημίτη από το 2001 για αγορά των Eurofighters. Ολα όμως αυτά – και το «πρόβλημα» Siemens – έμελλε να τα επισκιάσει η οικονομία. Και η αντίληψη των Γερμανών ότι όλο το 2009 η Αθήνα κορόιδευε στα δημοσιονομικά, δίνοντας ανακριβείς αριθμούς. Η σχέση Καραμανλή – Μέρκελ πάγωσε το 2009, έστω κι αν κορυφαία στελέχη της τότε κυβέρνησης των Αθηνών επιμένουν να το αρνούνται εκ των υστέρων.

Πάντως, από τις εκλογές του 2009 και μετά η σχέση Ελλάδας – Γερμανίας γίνεται μονοθεματική, αφού εστιάζεται αποκλειστικά στον άξονα της οικονομίας. Με τον Γιώργο Παπανδρέου το ξεκίνημα θα είναι επιφυλακτικό, αν και ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου κερδίζει στην αρχή τον «δύσκολο» Βόλφγκανγκ Σόιμπλε. Είναι η εποχή που τα γερμανικά πρωτοσέλιδα «σκίζουν» την Ελλάδα, υποθηκεύουν τον Παρθενώνα και πουλούν την Κέρκυρα. Ο Παπανδρέου θα βρει σιγά σιγά modus vivendi με τη Μέρκελ. Τόσο ο ίδιος όσο και το περιβάλλον του θα αποκομίσουν την εντύπωση ότι η καγκελάριος τον εκτιμά και ότι είναι πρόσωπο πάνω στο οποίο η Αθήνα μπορεί να βασιστεί.

Βερολίνο – Κάννες – Βατερλώ

Το κύκνειο άσμα θα είναι η επίσκεψη Παπανδρέου στο Βερολίνο αρχές φθινοπώρου του ’11. Τότε, σύμφωνα πάντα με τη δική του εκδοχή, θα της πει για την πρόθεσή του να κάνει δημοψήφισμα. Και θα βρει θετική αντίδραση. Ενάμιση μήνα αργότερα, στη δραματική νυχτερινή συνεδρίαση του G20 των Καννών, η Μέρκελ παρακολουθεί νηφάλια την έκρηξη Σαρκοζί για το δημοψήφισμα. Η καγκελάριος θα αδειάσει τον Παπανδρέου, αφού δεν θα πει ότι ήταν ενήμερη, όπως ο Γιώργος πάντα υποστήριζε εκ των υστέρων. Δεν είναι τυχαίο που είναι γνωστή στην Ευρώπη ως «Μερκιεβέλ» – παραφθορά του ονόματός της που να θυμίζει τον Μακιαβέλι. Ο Παπανδρέου τελείωνε. Ο Σαρκοζί ήταν ο βασικός της εταίρος στην Ευρώπη των «Μερκοζί». Η επιλογή ήταν σαφής.  

Καλά διαβασμένη

Πρώην αντιπρόεδρος της ΕΚΤ, ο Παπαδήμος έχει ως πρωθυπουργός ανοιχτή γραμμή με τους Γερμανούς όπως και τους Γάλλους. Ωστόσο, το πρώτο εξάμηνο του 2012 διακρίνεται από την προσπάθεια της Μέρκελ να καταλάβει ακριβώς τι συμβαίνει στην Ελλάδα. Και πώς μπορούν να εξελιχθούν τα πράγματα. Την άνοιξη εκείνης της χρονιάς, υπουργός (ΠΑΣΟΚ) της κυβέρνησης Παπαδήμου πάει στο Βερολίνο να συναντήσει σύμβουλο της Μέρκελ. Μένει άναυδος όταν στη μέση της κουβέντας ανοίγει η πόρτα και μπαίνει μέσα η καγκελάριος που είναι ενημερωμένη με το νι και με το σίγμα για τα ελληνικά πράγματα. Διαβάζει τα πάντα – μάλλον γιατί υπάρχει τακτική σύνοψη όσων συμβαίνουν εν Ελλάδι. Εκτενή κουβέντα – που δεν θα δημοσιοποιηθεί ποτέ – θα έχει η καγκελάριος και με μέλος της ελληνικής αντιπροσωπείας στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στο Σικάγο. Η σχέση θα διατηρηθεί και το καλοκαίρι – ένα καλά φυλαγμένο πίσω κανάλι επαφής στη φάση που άπαντες στο Βερολίνο, πλην της Μέρκελ, κλίνουν προς το να πάει η Ελλάδα στη δραχμή.

Με την πρώτη ματιά

Με τον Σαμαρά η πρώτη επαφή, τέλος Αυγούστου του 2012, θα είναι καθοριστική. Ο έλληνας Πρωθυπουργός έχει άνεση στο τετ α τετ – και είναι ειλικρινής. Η συνάντηση σπάει τον πάγο, αλλά η καθοριστική κουβέντα γίνεται στο αυτοκίνητο που φέρνει την καγκελάριο από το αεροδρόμιο των Σπάτων στην έρημη Αθήνα στην επίσκεψή της του Οκτωβρίου. Η επιλογή του Σαμαρά να πάει να την υποδεχθεί προσωπικά αλλά και η συζήτηση καθ’ οδόν «καθαρίζει» όλα τα θέματα.

Εκτοτε η σχέση μπαίνει σε σταθερές ράγες. Τον Ιούνιο, μερικές μέρες αφού έχει τελειώσει η κρίση της ΕΡΤ και έχει αναδιαρθρωθεί η κυβέρνηση, το πρωθυπουργικό αεροσκάφος προσγειώνεται στις κρύες και συννεφιασμένες Βρυξέλλες για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Ανοίγοντας το ένα από τα δύο κινητά του, ο Σαμαράς βρίσκει SMS της Μέρκελ με συγχαρητήρια για τον ανασχηματισμό και την ευγενή ερώτηση αν η Ελλάδα χρειάζεται υποστήριξη. Το μήνυμα είναι υπογραμμένο «am» με πεζά. Στην πραγματικότητα, πέρα από την αποφασιστικότητα του Σαμαρά, το Βερολίνο εκτιμά την ικανότητα του να χειριστεί μια κυβέρνηση συνασπισμού.

Το στραβοπάτημα

Η πολιτική συναίνεση είναι το ζητούμενο για τους Γερμανούς την άνοιξη του 2012. Σε βαθμό που μπαίνουν στον πειρασμό να προκρίνουν την ιδέα ενός δημοψηφίσματος για παραμονή στο ευρώ αντί εκλογών. Το σχετικό τηλεφώνημα της Ανγκελα Μέρκελ στον Κάρολο Παπούλια είναι το μοναδικό καθαρό «faux pas», ελληνιστί στραβοπάτημα της «Κικής» στη σχέση της με την ελληνική πολιτική ελίτ. Ο Παπούλιας δεν είναι το είδος του Προέδρου που θα πηδήξει πάνω από την κάλπη. Το Προεδρικό Μέγαρο «ξεφορτώνει» έντεχνα το θέμα στο Μέγαρο Μαξίμου και η βραδιά κλείνει με επίσημες διαψεύσεις μεταξύ Αθηνών και Βερολίνο.

Η σχέση του γερμανομαθούς Παπούλια – άλλοτε προσκεκλημένου της Μέρκελ στο Μπαϊρόιτ – και των Γερμανών θα περάσει κρίση. Κατά μία εκδοχή, δεν θα συνέλθει ποτέ. Η Μέρκελ θα τα πει εκτενώς – μισή ώρα και βάλε – και με τον υπηρεσιακό πρωθυπουργό Παναγιώτη Πικραμμένο στη Σύνοδο Κορυφής του Ιουνίου του 2012. Ο πρώην πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας είναι γερμανομαθής, ενώ το προφίλ και το στυλ του αρέσουν στο Βερολίνο που αναζητά εναγωνίως έναν έλληνα Μόντι. Είναι ρόλος που ο Λουκάς Παπαδήμος δεν θέλει να παίξει. Τα όρια του ίδιου του Μόντι θα φανούν αρκετούς μήνες αργότερα με την πολύ μέτρια επίδοσή του στις ιταλικές εκλογές.

Τελικά, η Μέρκελ θα βρει τον έλληνα συνομιλητή της στο πρόσωπο του Αντώνη Σαμαρά. Ο έλληνας Πρωθυπουργός έχει επίσης πολύ καλή εικόνα και στο Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα όπου εκτιμάται για την εμπειρία και τις ικανότητές του. Στην πραγματικότητα, η πολιτική σχέση Μέρκελ – Σαμαρά δεν εγκλωβίζεται στις ελληνογερμανικές σχέσεις ή μάλλον στα οικονομικά. Το 2014 είναι χρονιά της Ευρώπης, η Ελλάδα έχει την προεδρία και η «Μερκιεβέλ» θέλει να χειριστεί τα πράγματα ώστε, ξεφεύγοντας τον σκόπελο των ευρωεκλογών, να προωθήσει στην προεδρία της Κομισιόν πρόσωπο της αρεσκείας της. Τον Μάρτιν Σούλτς, Γερμανό του «Νότου» και υποψήφιο με τους Ευρωσοσιαλιστές, η Μέρκελ δεν τον θέλει. Κρίσιμοι χειρισμοί, με αναφορά το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα και όχι μόνο, είναι συναρτημένοι με την προεδρία της Ευρωπαϊκής Ενωσης που έχει η Ελλάδα – δηλαδή ο Σαμαράς. Είναι η πρώτη φορά που η σχέση της καγκελαρίου με έλληνα πρωθυπουργό προβάλλεται στο ευρωπαϊκό επίπεδο και αφορά κρίσιμη ατζέντα. Δεν αλλάζει μόνο η Κομισιόν, αλλά και ο Ρόμπαϊ, η Αστον, ακόμη και ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ. Ολα αυτά, ενώ το 2014 και ειδικά το πρώτο εξάμηνο οριστικοποιούνται κρίσιμες λεπτομέρειες της Τραπεζικής Ενωσης, ο ρόλος του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας και άλλα τέτοια ζητήματα.

Ευρωπροσδοκίες

Η Ευρώπη είναι η πρόσθετη και διαφορετική πτυχή στη σχέση Βερολίνου – Αθήνας. Είναι επίσης σε αυτό το πεδίο, όπως και στην οριστική υπέρβαση της κρίσης της ευρωζώνης, που η Μέρκελ θέλει, σύμφωνα με όσους την ξέρουν, να αφήσει τη δική της πολιτική κληρονομιά και να κατοχυρώσει την υστεροφημία της. Θα έχει ενδιαφέρον να δει κανείς πώς θα δουλέψει η καγκελάριος με τον έλληνα Πρωθυπουργό το επόμενο εξάμηνο και πώς αυτό θα επηρεάσει την κατάσταση στην Ελλάδα. Είναι επίσης ένα πεδίο όπου για πρώτη φορά η Αθήνα – κυρίως λόγω της ευρωπαϊκής αποδοχής του Σαμαρά – κατέρχεται με ένα σημαντικό πλεονέκτημα: την προεδρία σε μια όχι τυχαία αλλά σημαντική συγκυρία.