Ερντογάν, ο «προστάτης του Ισλάμ»

Τον Μάιο του 2010 ο Ταγίπ Ερντογάν είχε προκαλέσει παγωμάρα στο ακροατήριο του Χίλτον, το οποίο περίμενε να ακούσει τις κοινές δηλώσεις του ιδίου και του Γιώργου Παπανδρέου μετά την πανηγυρική πρώτη συνεδρίαση του Ανώτερου Συμβουλίου Συνεργασίας Ελλάδας και Τουρκίας. Ηταν η πρώτη φορά που ο ίδιος ο τούρκος πρωθυπουργός έθετε δημοσίως ζήτημα επαναλειτουργίας τζαμιών στην Αθήνα. Ο Ερντογάν είχε ζητήσει μάλιστα την ανακαίνιση και τη λειτουργία του τζαμιού Φετιχιέ στη Ρωμαϊκή Αγορά.

Δημοσίως στο θέμα επανήλθε τον περασμένο Ιανουάριο, λίγο μετά τη συνάντησή του στο Κατάρ με τον Αντώνη Σαμαρά. Εξάλλου, διπλωματικές πηγές σημείωναν ότι σχεδόν σε όλες τις κατ’ ιδίαν συζητήσεις με έλληνες αξιωματούχους τα τελευταία χρόνια οι Τούρκοι έθεταν το ζήτημα της λειτουργίας μουσουλμανικού τεμένους στην Αθήνα. Το ίδιο, εξάλλου, ζήτημα επανέφερε η Αγκυρα με αφορμή τις  δηλώσεις του τούρκου αντιπροέδρου Αρίντς περί μετατροπής της Αγια-Σοφιάς σε τζαμί.

«Από τη στιγμή που οι Τούρκοι κατάλαβαν την απροθυμία μας να φτιάξουμε το τζαμί άρχισαν να ποντάρουν πολιτικά στο θέμα. Αν δεν ανεγερθεί το τζαμί η Αγκυρα θα μπορεί να ισχυριστεί ότι η Ελλάδα δαιμονοποιεί το Ισλάμ», σημείωναν αρμόδιες πηγές. Οι ίδιες πηγές υπογράμμιζαν την προσπάθεια του Ταγίπ Ερντογάν τα τελευταία χρόνια να εμφανιστεί ως προστάτης του μουσουλμανικού στοιχείου στην Ελλάδα και ευρύτερα στα Βαλκάνια και σε αυτό το πλαίσιο ενέτασσαν τις επανειλημμένες δημόσιες δηλώσεις για το τζαμί. Στον αντίποδα, σημειώνεται ότι οι Αραβες, οι οποίοι έχουν επανειλημμένα θέσει το θέμα στην ελληνική πλευρά, δεν το έκαναν ποτέ δημοσίως και δυσφορούν με την προσπάθεια της Αγκυρας να σφετεριστεί το Ισλάμ στην Ελλάδα.

Αν και οι προκλητικές δηλώσεις Αρίντς για την Αγια-Σοφιά προκάλεσαν δυσφορία στην Αθήνα, για την ώρα διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι πρόκειται για πυροτέχνημα που απευθύνεται στο εσωτερικό ακροατήριο και το οποίο επιδιώκει να κερδίσει πόντους στην εσωκομματική σκακιέρα, καθώς είναι γνωστή η κόντρα του τούρκου αντιπροέδρου με τον πρωθυπουργό. Ωστόσο, προβληματισμός επικρατεί για την ισλαμική ατζέντα της κυβέρνησης Ερντογάν, η οποία φαίνεται ότι ριζοσπαστικοποιείται εντασσόμενη στην προσπάθεια του κυβερνώντος κόμματος – το προφίλ του οποίου έχει πληγεί μετά τα γεγονότα στο Πάρκο Γκεζί – να κάνει επίδειξη δύναμης στους επικριτές του.

ΙΜΑΜΗΔΕΣ ΣΤΗ ΘΡΑΚΗ. Την ίδια ώρα η Αγκυρα, κατά την πάγια τακτική της, επιχειρεί να διμεροποιήσει ζητήματα που ουδέποτε ήταν διμερή. Με αφετηρία το διαρκές άνοιγμα ζητημάτων στη Θράκη, η Αγκυρα τα τελευταία χρόνια έχει διευρύνει την ατζέντα της σε ζητήματα που όχι μόνο δεν είναι διμερή, αλλά υποκρύπτουν ισλαμική ατζέντα. Πιο πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί η λυσσαλέα αντίδραση της τουρκικής πλευράς στη ρύθμιση για την πρόσληψη ιμάμηδων στα σχολεία της μειονότητας, όπου θα μπορούν να διδάσκουν και το Κοράνι.

Πέρα από τον προφανή στόχο να ελέγξει τους ιεροδιδασκάλους και μέσω αυτών τη θρησκευτική εκπαίδευση της μειονότητας, η αντίδραση της Αγκυρας για τους παροικούντες την Ιερουσαλήμ είναι παρακαταθήκη για το μέλλον. Η Τουρκία φαίνεται να βλέπει πίσω από τους προσληφθέντες ιμάμηδες ένα ελεγχόμενο από το ελληνικό κράτος σχήμα, το οποίο θα μπορούσε μελλοντικά να παίξει τον ρόλο εκλεκτορικού σώματος για την εκλογή των μουφτήδων.

Υπενθυμίζεται ότι η απευθείας εκλογή των μουφτήδων από τη μειονότητα είναι πάγια διεκδίκηση της Αγκυρας που επιθυμεί να μετατρέψει τον μουφτή από θρησκευτικό λειτουργό σε πολιτικό ηγέτη. Πάντως, ανεξάρτητα από τις δικαιοδοτικές αρμοδιότητες του μουφτή, σε κανένα ισλαμικό κράτος, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας, δεν εκλέγεται ο μουφτής.

Σε κάθε περίπτωση, η Τουρκία δεν βλέπει με καλό μάτι τα ανοίγματα της ελληνικής πολιτείας προς τη μειονότητα, καθώς φοβάται ότι δεν θα μπορεί να την ελέγξει. Αν μάλιστα η Αθήνα προχωρήσει βάσει των σχεδιασμών της στο επόμενο βήμα, που θα είναι η ίδρυση τμήματος Ισλαμικών Σπουδών (στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο), όπου θα μπορούν να εκπαιδεύονται υποψήφιοι ιμάμηδες, οι μειονοτικοί δεν θα έχουν ανάγκη πλέον να προσφεύγουν στην «προστάτιδα Τουρκία» για εκπαίδευση.

ΦΕΤΟΥΛΑΧ ΓΚΙΟΥΛΕΝ. Ενδεικτική της ισλαμικής ατζέντας που προωθεί η κυβέρνηση Ερντογάν είναι η προσπάθεια του ισλαμικού κινήματος Φετουλάχ Γκιουλέν – «πνευματικού» καθοδηγητή του Ταγίπ Ερντογάν και βασικού πυλώνα της τουρκικής κυβέρνησης – να αποκτήσει ερείσματα όχι μόνο στη Θράκη, αλλά και στην Αθήνα.

Ηδη το κίνημα, που εμφανίζεται ως μετριοπαθές και δυτικόφιλο (προωθεί όμως την ιδέα ενός ενωμένου Ισλάμ υπό την ομπρέλα της Τουρκίας του Ερντογάν), έχει ιδρύσει δύο φροντιστήρια στη Θράκη, ενώ αναζητεί ερείσματα και στην Αθήνα. Σύμφωνα με καλά ενημερωμένες πηγές, εκπρόσωποι του κινήματος Γκιουλέν έχουν πραγματοποιήσει συναντήσεις και στην Αθήνα για ανάλογες πρωτοβουλίες. Συγκεκριμένα, έχουν έρθει σε επαφή με τις μουσουλμανικές ενώσεις των Πακιστανών επιχειρώντας να τους προσεταιριστούν για την ίδρυση φροντιστηρίων στην Αθήνα. Οι προσπάθειες αυτές μέχρι στιγμής έχουν πέσει στο κενό.

Πάντως η μειονότητα της Θράκης βλέπει μάλλον καχύποπτα τη ριζοσπαστικοποίηση της ατζέντας Ερντογάν και για την ώρα στέκεται αμήχανη, αν όχι δύσπιστη, απέναντι στην ατζέντα του συντηρητικού ισλαμισμού, η οποία αντιβαίνει στις αρχές της κεμαλικής Τουρκίας.

Ζητούν τα ρέστα
Αίσθηση προκάλεσαν και οι αιτιάσεις της Αγκυρας για αδιαφορία της Αθήνας ως προς τη συντήρηση οθωμανικών μνημείων, μία ημέρα μετά την προκλητική δήλωση του αντιπροέδρου Αριντς να μετατραπεί η Αγια-Σοφιά σε τζαμί