«Έκρηξη» στις γεννήσεις με εξωσωματική

Σημαντική αύξηση στις γεννήσεις βρεφών με τη βοήθεια της εξωσωματικής γονιμοποίησης σημειώθηκε σε όλο τον κόσμο την τελευταία εξαετία, σύμφωνα με νέα δεδομένα που παρουσιάσθηκαν προ μηνός στο ετήσιο κοινό συνέδριο της Διεθνούς Ομοσπονδίας Εταιρειών Γονιμότητας (IFFS) και της Αμερικανικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής (ASRM).

Ο πρόεδρος της επιστημονικής επιτροπής του συνεδρίου κ. Βασίλης Ταρλατζής, καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας & Ανθρώπινης Αναπαραγωγής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Γονιμότητας & Στειρότητας, εξηγεί πού οφείλεται η αύξηση και τι πρέπει να προσέχουν τα ζευγάρια που προσπαθούν να αποκτήσουν παιδί.

Τι έδειξαν τα νέα στοιχεία;

Σύμφωνα με μελέτη που παρουσιάσθηκε στο συνέδριο, ο αριθμός των βρεφών που έχουν γεννηθεί με τη βοήθεια της εξωσωματικής σε όλο τον κόσμο υπερβαίνει πλέον τα 5 εκατομμύρια.

Από το 1978, όταν γεννήθηκε το πρώτο «μωρό του σωλήνα» όπως το αποκαλούσαν τότε, η Λουίζ Μπράουν, και έως το 1990 είχαν καταγραφεί 90.000 υποβοηθούμενες γεννήσεις σε όλο τον κόσμο.

Ο αριθμός αυτός αυξήθηκε στις 900.000 έως το 2000 ενώ το 2007 είχε ξεπεράσει τα 2,5 εκατομμύρια. Από το 2007 έως σήμερα, όμως, γεννήθηκαν άλλα 2,4 εκατ. μωρά.

Πού οφείλεται η μεγάλη αύξηση των γεννήσεων την τελευταία εξαετία;

Σε πολλούς παράγοντες. Ο ένας είναι η επέκταση των μεθόδων εξωσωματικής γονιμοποίησης στις αναπτυσσόμενες χώρες (λ.χ. Κίνα, Ινδία) στις οποίες η απόκτηση έστω και ενός παιδιού είναι υψίστης κοινωνικής σημασίας.

Ο δεύτερος ότι διευρύνθηκαν οι ενδείξεις για εξωσωματική. Στην αρχή εφαρμοζόταν κυρίως όταν υπήρχε πρόβλημα υπογονιμότητας στη γυναίκα, όμως από τη δεκαετία του 1990 και μετά με τεχνικές όπως η μικρογονιμοποίηση (ή αλλιώς ενδοωαριακή έγχυση σπερματοζωαρίου) οι ενδείξεις επεκτάθηκαν και στα προβλήματα ανδρικής υπογονιμότητας, ενώ πλέον χρησιμοποιείται και ως μέθοδος πρόληψης γενετικών νοσημάτων.

Αυτή είναι η περίπτωση της προεμφυτευτικής γενετικής διάγνωσης, με την οποία αναζητώνται στα έμβρυα ζευγαριών-φορέων γενετικών νοσημάτων (λ.χ. μεσογειακή και δρεπανοκυτταρική αναιμία, κυστική ίνωση, μυϊκή δυστροφία Duchene, αιμορροφιλία κ.λπ.) τα υπαίτια γονίδια, ώστε να αποτραπεί η απόκτηση παιδιού με το ίδιο νόσημα.

Ο τρίτος παράγοντας για την αύξηση των γεννήσεων είναι η συνεχής βελτίωση των τεχνικών και των φαρμάκων που χρησιμοποιούνται στην εξωσωματική.

Και ο τέταρτος, που ισχύει σε ορισμένες χώρες, η πλήρης ασφαλιστική κάλυψη (όχι μόνο των φαρμάκων) της εξωσωματικής που επιτρέπει στα ζευγάρια να κάνουν περισσότερες προσπάθειες.

Ποια είναι τα ποσοστά επιτυχίας κάθε κύκλου εξωσωματικής;

Κατ’ αρχήν να πούμε ότι τα ποσοστά αυτά εξαρτώνται από διάφορους παράγοντες, εκ των οποίων ο πλέον σημαντικός είναι η ηλικία της γυναίκας.

Με βάση διεθνείς στατιστικές το ποσοστό επίτευξης εγκυμοσύνης ανά προσπάθεια είναι έως 32% και το ποσοστό γέννησης παιδιού είναι έως 27%, με τα υψηλότερα ποσοστά να αφορούν νεαρά ζευγάρια στα οποία η γυναίκα παράγει ικανό αριθμό ωαρίων.

Τα ποσοστά αυτά ισχύουν για τους πρώτους 2-3 κύκλους της εξωσωματικής. Στη συνέχεια αρχίζουν να μειώνονται ανά πρόσθετο κύκλο.

Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου για υπογονιμότητα;

Ο κυριότερος είναι ότι τα ζευγάρια σε όλες τις δυτικές κοινωνίες (και στην ελληνική) έχουν μεταθέσει την απόκτηση του πρώτου παιδιού κατά μία δεκαετία, δηλαδή αρχίζουν τις προσπάθειες μετά τα 30, όταν εκ φύσεως είναι λιγότερες οι πιθανότητες επίτευξης εγκυμοσύνης.

Αλλοι παράγοντες που παίζουν ρόλο είναι η παχυσαρκία και το κάπνισμα στο ζευγάρι ενώ ιδίως στη χώρα μας ρόλο έχει παίξει και ο μεγάλος αριθμός εκτρώσεων, οι οποίες συχνά οδηγούν δευτεροπαθώς σε υπογονιμότητα.

Πρόβλημα υπογονιμότητας δημιουργούν επίσης ορισμένα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (λ.χ. βλεννόρροια, χλαμύδια), ενώ νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι πρέπει να παίζουν ρόλο και περιβαλλοντικοί παράγοντες, από τροφές, χημικά του σπιτιού κ.ά.

Τα 5 βήματα της εξωσωματικής

1. Η γυναίκα κάνει καθημερινά ενέσεις επί 10-22 ημέρες, για να διεγερθεί η παραγωγή ωαρίων

2. Λαμβάνονται τα ωάρια και μεταφέρονται στο εργαστήριο, μαζί με σπέρμα από τον σύντροφο

3. Απομονώνονται τα υγιή σπερματοζωάρια από το σπέρμα, ενώ τα ωάρια τοποθετούνται σε υλικά θρέψης για να προετοιμαστούν για γονιμοποίηση

4. Γίνεται η γονιμοποίηση του ωαρίου. Τα γονιμοποιημένα ωάρια αφήνονται να πολλαπλασιασθούν για 2-5 ημέρες, ώστε να αναπτυχθούν έμβρυα

5. Τα έμβρυα τοποθετούνται στην μήτρα

Υπογονιμότητα

1 στα 6 ζευγάρια αναπαραγωγικής ηλικίας είναι υπογόνιμο

250.000-300.000 τα υπογόνιμα ζευγάρια στην Ελλάδα

Αιτία

40% των περιπτώσεων ανευρίσκεται στις γυναίκες

40% των περιπτώσεων στους άνδρες

20% των περιπτώσεων και στους δύο

Η εξωσωματική σε αριθμούς

0,3% των παγκόσμιων γεννήσεων ετησίως γίνονται με εξωσωματική

350.000 μωρά το χρόνο γεννιούνται παγκοσμίως με εξωσωματική

1,5 εκατομμύριο κύκλοι εξωσωματικής γίνονται ετησίως σε όλο τον κόσμο

1 στους 3 κύκλους εξωσωματικής παγκοσμίως πραγματοποιούνται στην Ευρώπη

Στην Ελλάδα

2000-2010 = 10.000-14.000 κύκλοι εξωσωματικής ετησίως

2011-2013 = περίπου 8.000 κύκλοι εξωσωματικής ετησίως

Πιθανότητες εγκυμοσύνης και γέννησης μωρού με εξωσωματική (ποσοστά % ανά ηλικία)

Ηλικίες έως 29 ετών = 32% εγκυμοσύνη, 27% γέννηση

Ηλικίες 30-34 ετών = 31,3% εγκυμοσύνη, 26% γέννηση

Ηλικίες 35-39 ετών = 24% εγκυμοσύνη, 18,6% γέννηση

40-44 ετών = 11,2% εγκυμοσύνη, 6,4% γέννηση

45 ετών και άνω = 2% εγκυμοσύνη, 0,2% γέννηση

Πιθανότητες εγκυμοσύνης με φυσική σύλληψη

20-25% με συστηματικό σεξ χωρίς προφυλάξεις επί ένα μήνα

60-70% με συστηματικό σεξ χωρίς προφυλάξεις επί ένα χρόνο

Γεννήσεις βρεφών με εξωσωματική παγκοσμίως

1978-2013 = 5 εκατομμύρια μωρά

1978-1990 = 90.000

1990-2000 = 810.000

2000-2006 = 1,7 εκατομμύρια

2007-2013 = 2,4 εκατομμύρια

Έλεγχος υπογονιμότητας

* Ηλικίες έως 34 ετών: Συνιστάται όταν δεν επιτυγχάνεται εγκυμοσύνη έπειτα από 1 χρόνο συστηματικού σεξ, χωρίς προφυλάξεις

* Ηλικίες 35 ετών και άνω: Συνιστάται όταν δεν επιτυγχάνεται εγκυμοσύνη έπειτα από 6 μήνες συστηματικού σεξ, χωρίς προφυλάξεις

Για καλή γονιμότητα

* Μην καπνίζετε

* Αποφύγετε την παχυσαρκία

* Ακολουθήστε υγιεινό τρόπος ζωής (πολλά φυτικής προελεύσεως τρόφιμα, λίγα κρέατα, λίγο αλκοόλ, συστηματική γυμναστική)

* Αρχίστε τις προσπάθειες τεκνοποίησης όσο το δυνατόν νωρίτερα (η βέλτιστη αναπαραγωγική ηλικία για τη γυναίκα είναι 20-30 ετών)

Γονιμότητα ανά ηλικία***

20 ετών = 25%

30 ετών = 20%

40 ετών = 5%

*** Επίτευξη εγκυμοσύνης με φυσικό τρόπο

ΠΗΓΗ: American Society for Reproductive Medicine (ASRM)