Νέες αντιλήψεις για τη βαρύτητα των κρανιοεγκεφαλικών κακώσεων

Οι βαριές κακώσεις κεφαλής στην πλειονότητα τους προέρχονται από κρουστικές δυνάμεις. Οι παλμικές και οι συμπιεστικές δυνάμεις είναι αισθητά λιγότερες, εκτός από περιόδους πολέμων.

Τις τελευταίες δεκαετίες τα τροχαία ατυχήματα και εξ αυτών οι τραυματικές εγκεφαλικές βλάβες σημειώνουν αλματώδη, ιδιαίτερα ανησυχητική, αύξηση τόσο σε αριθμούς, όσο και σε βαρύτητα με αποτέλεσμα σήμερα να αποτελούν την μάστιγα των σύγχρονων κοινωνιών.

Τα τροχοφόρα γενικά οχήματα στην εποχή μας χαρακτηρίζονται από υψηλές έως και ιλιγγιώδεις επιταχύνσεις. Σε αυτές τις επιταχύνσεις ο ανθρώπινος εγκέφαλος, που πιο συχνά υφίσταται τις βαριές και θανατηφόρες τραυματικές βλάβες, ως πιο ευαίσθητος, θα έλεγε κανείς ότι είναι πλασμένος για άλλες εποχές, πολύ πιο μακρινές στις οποίες οι επιταχύνσεις ήταν άγνωστες.

Ανύπαρκτα μπορούν να χαρακτηρισθούν τα βήματα προσαρμογής του, η μεγάλη ευαισθησία του παραμένει επίμονα η ίδια. Στους συνήθεις τύπους τραυματικών βλαβών που είναι οι κρουστικές βλάβες η βαρύτητα της τραυματικής εγκεφαλικής βλάβης εξαρτάται από τον τρόπο μηδενισμού της ορμής (ορμή=μάζα x ταχύτητα) της οποιασδήποτε πρόσκρουσης.

Η κεφαλή όμως δεν είναι ένα σημείο ή μία γραμμή ευθεία. Είναι μία οστική ανώμαλη κοιλότητα, που εντός της φιλοξενεί τον ανθρώπινο ευαίσθητο εγκέφαλο σε ποικίλες αποστάσεις από την οστική επιφάνεια, γι’ αυτό και το βάθος του και η ένταση της βλάβης του ποικίλουν σε σπουδαιότητα και έκταση.

Στην πλειονότητα των κακώσεων κεφαλής, σχεδόν πάντοτε κρουστικού τύπου έχουμε απότομο μηδενισμό της ορμής κατά την πρόσκρουση της κεφαλής σε ανένδοτη επιφάνεια ή σκληρού αντικειμένου επ’ αυτής.

Οι στατιστικές μελέτες δείχνουν ότι το μεγαλύτερο ποσοστό θανάτων από τις βαριές κακώσεις κεφαλής συμβαίνει κατά το πρώτο 24ωρο και κυρίως τις πρώτες ώρες, στον τόπο του ατυχήματος και κατά τη μεταφορά των τραυματικών ασθενών στο Νοσοκομείο. Αυτό συμβαίνει διότι τα περιθώρια αντοχής του εγκεφάλου είναι περιορισμένα, λόγω της ιδιομορφίας του και της μεγάλης ευαισθησίας των μικροκυτταρικών του δομών.

Από διεθνείς εκτιμήσεις και στατιστικές και με βάση τις σύγχρονες γνώσεις των ενδονευρωνικών μικροσχηματισμών έχει προκύψει ότι τόσο η αποκατάσταση, όσο και η βελτίωση ενός ασθενούς μετά τον τραυματισμό του έχουν συντελεσθεί στους τρεις πρώτους μήνες σε μία αναλογία 70% και το 90% εντός έξι μηνών.

Οι δυνατότητες περαιτέρω βελτίωσης, δηλαδή μετά την παρέλευση εξαμήνου δεν υπερβαίνουν το 10% ανεξάρτητα από τον τρόπο αντιμετώπισης του.

Πριν από την ανακάλυψη και μελέτη της Βιο-μηχανικής και Κβαντο-μηχανικής βρισκόμασταν σε δυσχερή θέση, προκειμένου να εξηγήσουμε σύνθετες βαριές κακώσεις κεφαλής, που απαιτούσαν λεπτομερείς γνώσεις των ενδονευρωνικών μικροδομών.

Οι ενδονευρωνικοί αυτοί μικροσχηματισμοί,που τις τελευταίες κυρίως δεκαετίες μελετήθηκαν, βρίσκονται εντός της μάζας των νευρώνων και η ευαισθησία τους εξαρτάται από τον ρόλο τους στην νευροφυσιολογική αλυσίδα.

Όσο πιο πολύπλοκη κρίνεται η συμμετοχή τους στην βλάβη και συνολική βιολογική διεργασία, τόσο και πιο οδυνηρή η συνέπεια από την έλλειψη τους.

Χάρη στην ύπαρξη και ευαισθησία των ενδοκυτταρικών μικροσχηματισμών κατορθώθηκε και διαγνώσθηκε ότι σε ασθενείς, που παραμένουν σε βαθύ κώμα για μερικές εβδομάδες η φυτική κατάσταση ή ακινητική αφωνία που προκύπτει δεν ανταποκρίνεται σε καμία θεραπεία.

Για την πρόγνωση του βαθμού της τραυματικής εγκεφαλικής βλάβης μπορεί να χρησιμοποιηθεί και η διάρκεια της μετατραυματικής αμνησίας. Όταν η ΜΤΑ διαρκεί λιγότερο από μία εβδομάδα το 90% των τραυματικών ασθενών αποκαθίστανται καλώς. Η αναλογία ελαττώνεται στο 55% όταν η ΜΤΑ ξεπερνά τις 2 εβδομάδες και στον ασθενή που η ΜΤΑ διαρκεί περισσότερο από 4 εβδομάδες μόνο το 11% αποκαθίσταται.

Οι νέες αντιλήψεις όσον αφορά στην βαρύτητα των κακώσεων κεφαλής με βάση την αρχή του φαινομένου της ορμής και των συνεπειών του απότομου μηδενισμού της, βοηθούν σήμερα σε λεπτομερέστερα και ασφαλέστερα συμπεράσματα γύρω από τις διεργασίες που λαμβάνουν χώρα στις βαριές τραυματικές εγκεφαλικές βλάβες.

Φαίνεται ότι τα κβαντικά συστήματα του εγκεφάλου δηλαδή οι ενδοκυτταρικοί μικροσχηματισμοί και κυρίως το σκελετικό πλέγμα, που το αποτελούν οι μικροσωλήνες θα διαδραματίσουν πρωτεύοντα ρόλο όχι μόνο στην κατανόηση των τραυματικών εγκεφαλικών βλαβών, αλλά και στην επίλυση προβλημάτων της συνολικής εγκεφαλικής δυσλειτουργίας.

O Ιωάννης Τεσσέρης είναι καθηγητής Νευροχειρουργικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών