Και με την αγορά και με τον Μάο

Τις τελευταίες εβδομάδες στα μέσα ενημέρωσης της Κίνας κυριαρχεί ένα και μόνο θέμα: οι μεταρρυθμίσεις που πρόκειται να αναγγείλει ο Πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ στην 3η Ολομέλεια του 18ου Συνεδρίου του Κομουνιστικού Κόμματος. Η στιγμή αυτή έφθασε. Οι εργασίες του Συνεδρίου αρχίζουν σήμερα και ολοκληρώνονται την ερχόμενη Τρίτη, οπότε οι κινέζοι πολίτες και ο υπόλοιπος κόσμος θα πάρουν μια πρώτη ιδέα από την Κίνα του μέλλοντος. Για την πλήρη αποκωδικοποίηση της πολυαναμενόμενης ομιλίας του Σι όμως θα χρειαστούν ημέρες, εάν όχι εβδομάδες.

Σε κάθε περίπτωση, η προσμονή, οι πληροφορίες και οι φήμες έχουν ανεβάσει τον πήχη ψηλά. Στην παρθενική του ομιλία πριν από έναν χρόνο, ο Πρόεδρος της Κίνας είχε ρίξει το βάρος στην καταπολέμηση της διαφθοράς. Τώρα ήρθε η σειρά της οικονομίας – φυσικά στην κατεύθυνση του ανοίγματος στην αγορά. Αν επιβεβαιωθούν οι πληροφορίες, μέσα στην επόμενη δεκαετία στην Κίνα θα χαλαρώσουν τα κρατικά μονοπώλια προκειμένου να ενισχυθεί ο ανταγωνισμός, θα απελευθερωθούν τα επιτόκια προκειμένου να ελεγχθεί το χρέος, θα ανοίξει ο δρόμος για την πλήρη μετατρεψιμότητα του γιουάν, ενώ δεν αποκλείεται να δρομολογηθούν αλλαγές και στο κοινωνικό πεδίο και ιδιαίτερα στην πολιτική τού ενός παιδιού.

«ΝΕΟΣ ΑΝΤΡΟΠΟΦ». Κάνουν όλα αυτά μια άλλη Κίνα; Αρκούν αυτές οι μεταρρυθμίσεις, τις οποίες το Νο 4 του κόμματος Γιου Τζενσένγκ χαρακτήρισε πριν από μία εβδομάδα «άνευ προηγουμένου», για να αλλάξει το πρόσωπο της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας του πλανήτη; Η κοινή συνισταμένη των δύο ερωτημάτων είναι ένα τρίτο ερώτημα: είναι ή δεν είναι ο Σι Τζινπίνγκ ένας μεγάλος μεταρρυθμιστής; «Ασφαλώς δεν είναι ένας Γκορμπατσόφ. Μάλλον είναι ένας νέος Αντρόποφ», απαντά στην εφημερίδα «Κοριέρε ντέλα Σέρα» κινέζος αξιωματούχος και πολύ καλός γνώστης των παρασκηνιακών διεργασιών στους κόλπους του καθεστώτος. «Ο Γιούρι Αντρόποφ, προκάτοχος του Γκορμπατσόφ στην ηγεσία της ΕΣΣΔ, ήταν διατεθειμένος να προωθήσει μια οικονομική περεστρόικα αλλά συγχρόνως ήταν αποφασισμένος να μην ανοίξει την παραμικρή χαραμάδα στην γκλάσνοστ, την πολιτική διαφάνεια», εξηγεί ο ίδιος.

Αυτό σημαίνει ότι ο Σι δεν θέλει να διατρέξει τον παραμικρό κίνδυνο να καταρρεύσει στα χέρια του το σύστημα όπως συνέβη με τον Γκορμπατσόφ, ο οποίος έχασε εξουσία, κόμμα και στο τέλος την ίδια τη Σοβιετική Ενωση. Τα γεγονότα επιβεβαιώνουν αυτήν τη θεωρία. Οχι μόνο ο Σι δεν είναι διατεθειμένος να κάνει το παραμικρό άνοιγμα στα πεδία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ελευθερίας της έκφρασης, αλλά κλείνει το μάτι στη μαοϊκή Αριστερά διατάζοντας συλλήψεις αντιφρονούντων και υψώνοντας τείχη απέναντι σε οποιαδήποτε παρέκκλιση από την κομματική ορθοδοξία. Οι συνεδρίες αυτοκριτικής που πραγματοποιούνται το τελευταίο διάστημα έχουν έντονο άρωμα Πολιτιστικής Επανάστασης.  

«Μόνο ένας ισχυρός Πρόεδρος μπορεί να προωθήσει τις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται στην οικονομία», είναι η δικαιολογία που βρίσκεται πίσω από αυτήν την πολιτική. Η τακτική αυτή αναμένεται να αποτυπωθεί και στην ομιλία του Σι στην 3η Ολομέλεια του 18ου Συνεδρίου. Οι μεταρρυθμίσεις θα αναγγελθούν με την παραδοσιακή γλώσσα του καθεστώτος, εκείνη την ξύλινη γλώσσα που θυμίζει περισσότερο κάποιον στεγνό γραφειοκράτη παρά έναν οραματιστή ηγέτη που φιλοδοξεί να οδηγήσει τη χώρα του στον 21ο αιώνα.