Στήνουν μπλόκο στα επικίνδυνα λίπη στα τρόφιμα

Σχέδιο νόμου σε δημόσια διαβούλευση για τον αποκλεισμό των τρανς λιπαρών οξέων από τα τρόφιμα κατέθεσε χθες η Αρχή Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA). Η πρότασή της για μείωση της λιπαρής πρώτης ύλης που αποδεδειγμένα προκαλεί καρδιοπάθειες και καρκίνο γίνεται μετά την ολοκλήρωση μελέτης που κράτησε 50 χρόνια σε επτά χώρες. Μάλιστα, για τις συστάσεις χρησιμοποιήθηκαν ως παράδειγμα τα αποτελέσματα από τον πληθυσμό κυρίως της Κρήτης, αλλά και της Κέρκυρας.

Τα τρανς λιπαρά οξέα βρίσκονται σε φυτικής προέλευσης λίπη και έλαια που έχουν υποστεί ειδική επεξεργασία (υδρογόνωση) ώστε ενώ είναι πολύ οικονομικά να είναι και γευστικά επιθυμητά. Εάν αυτά τα λάδια χρησιμοποιηθούν δίχως επεξεργασία η γεύση τους είναι απαγορευτική και το τρόφιμο αποτυγχάνει ως προϊόν. Ειδικά στη ζαχαροπλαστική και στις πίτες, επειδή έχουν ημιστερεή ή στερεή μορφή, ανάλογα πάντα με τη θερμοκρασία του χώρου όπου βρίσκονται, είναι πολύ εύκολο να φτιάξεις, για παράδειγμα, «πάστες μαζικής παραγωγής που δεν θα διαλύονται, τυρόπιτες, γαριδάκια, μπισκότα κ.λπ. Πρόκειται για τα χειρότερα λάδια και γίνονται πιο πυκνά, σαν βούτυρο, για να γίνει το φτηνό λάδι πιο νόστιμο», εξηγεί στα «ΝΕΑ» ο Αντώνης Καφάτος, ομότιμος καθηγητής Προληπτικής Ιατρικής και Διατροφής του Πανεπιστημίου Κρήτης. Οπως εξηγεί, «οι συστάσεις που κάνουν σήμερα οι Αμερικανοί, δηλαδή η ημερήσια πρόσληψη τρανς λιπαρών να μην ξεπερνά το 8%, γίνεται λόγω των αποτελεσμάτων που είχαν οι Κρήτες στην 50ετή μελέτη των επτά χωρών». Η μελέτη ξεκίνησε το 1960 σε ΗΠΑ, Ιαπωνία, Σερβία, Ιταλία, Ολλανδία και Φινλανδία και από την Ελλάδα μελετήθηκαν η Κρήτη και η Κέρκυρα. Στην Κρήτη η μελέτη συνεχίστηκε μέχρι και το 2010, ενώ στις άλλες χώρες είχε τελειώσει αρκετά νωρίτερα. Και αυτό διότι όσοι συμμετείχαν είχαν πεθάνει είτε από καρδιαγγειακό νόσημα είτε από καρκίνο. Στην Κρήτη όμως, όπως εξηγεί ο κ. Καφάτος, οι κάτοικοι χρησιμοποιούν στα τρόφιμά τους αποκλειστικά ελαιόλαδο. Δεν χρησιμοποιούν ούτε μαργαρίνες ούτε σπορέλαια. Και από την κρητική διατροφή προέκυψε αυτό που αποκαλούν σήμερα μεσογειακή διατροφή. Μάλιστα, σύμφωνα με τη μελέτη, η μέση ημερήσια κατανάλωση ελαιολάδου στην Κρήτη ήταν 120 γρ. ενώ στην Ιταλία και στην Ισπανία ήταν μόνο 20 γρ. και το υπόλοιπο ήταν μαργαρίνες.

Επιπλέον, οι κάτοικοι της Κρήτης έκαναν, την εποχή εκείνη, πολλές χειρωνακτικές εργασίες, ζύμωναν μόνοι τους το ψωμί τους, τις πίτες τους, έφτιαχναν τα γλυκά τους. Ετσι μόνο το 8% της καθημερινής τους ενέργειας προερχόταν από τρανς λιπαρά οξέα. «Ενώ στις χώρες όπου η ημερήσια πρόσληψη ενέργειας προερχόταν κατά 18% από τα τρανς λιπαρά οι κάτοικοι εκδήλωναν καρδιαγγειακά νοσήματα, καρκίνο και νόσο Αλτσχάιμερ, οι Κρήτες ήταν υγιείς και μάλιστα εμφάνιζαν και μακροζωία. Γι’ αυτό και η μελέτη έκλεισε τόσα χρόνια μετά στην Κρήτη. Διότι υπήρχε επιζών πληθυσμός», λέει ο καθηγητής, ενώ στις υπόλοιπες χώρες η μελέτη είχε ολοκληρωθεί χρόνια πριν, καθώς είχαν πεθάνει όλοι όσοι είχαν πάρει μέρος εξ αρχής.

Βέβαια, εκτός από τη συγκεκριμένη μακροχρόνια μελέτη υπάρχουν εκατοντάδες μικρότερες έρευνες οι οποίες αποδεικνύουν ακριβώς το ίδιο. Δυστυχώς, αυτό δεν ισχύει σήμερα. «Τα νέα παιδιά στην Κρήτη», όπως εξηγεί ο κ. Καφάτος, «λαμβάνουν το 17% της ημερήσιας ενέργειάς τους από κορεσμένα και τρανς λιπαρά, ακριβώς όπως και οι Αμερικανοί».

Σύμφωνα με όσα έχουν προκύψει από διεθνείς μελέτες, το ελαιόλαδο όχι απλώς δεν προκαλεί προβλήματα υγείας, αλλά επιπλέον προστατεύει από καρκίνο, από όλα τα χρόνια νοσήματα, όπως είναι ο διαβήτης και τα καρδιαγγειακά, αλλά και από ασθένειες όπως Αλτσχάιμερ. «Αυτό συμβαίνει διότι τα σπορέλαια παράγονται με χημικό τρόπο και αφαιρούνται οι θρεπτικές τους ουσίες. Ενώ το ελαιόλαδο έχει περισσότερα από 600 θρεπτικά συστατικά».

Οπως δηλώνει στα «ΝΕΑ» ο κ. Καφάτος, οι πολυεθνικές εταιρείες τροφίμων έχουν τόσο μεγάλα συμφέροντα που ακόμη και τους επιστήμονες μπορούν να επηρεάσουν ώστε να γράψουν ότι κάτι δεν είναι κακό ενώ έχει αποδειχθεί ότι είναι. Και εξηγεί ότι σχεδόν όλα τα έτοιμα τρόφιμα, όπως τυρόπιτες, μπισκότα, γαριδάκια, κατεψυγμένες πίτες, πίτσες κ.λπ. είναι γεμάτα από τρανς λιπαρά οξέα και θα πρέπει να τα αποφεύγουμε όσο μπορούμε ώσπου να υπάρξει νομοθεσία και στη χώρα μας.

Η ιστορία των τρανς λιπαρών
Το 1950 οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι το κορεσμένο λίπος αύξανε τη χοληστερίνη, άρα τα καρδιαγγειακά. Ετσι, οι εταιρείες τροφίμων επιχείρησαν να βρουν τρόπο να μειώσουν τα κορεσμένα λιπαρά από τα προϊόντα τους. Η λύση ήταν μια παλιά διαδικασία, γνωστή ως μερική υδρογόνωση. Φυτικά έλαια συνδυάζονται με υδρογόνο και θερμαίνονται σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες. Τα μόρια του λαδιού θερμαίνονται, δεσμεύονται από το υδρογόνο, δημιουργώντας νέα τεχνητή ουσία που ονομάζεται τρανς λίπος.