Ενας στρατός φαντασμάτων προελαύνει στο Αφγανιστάν

Σαν στοιχειωμένοι σκελετοί, με μαλλιά μπερδεμένα από την απλυσιά και βλέμμα κενό, οι τοξικομανείς του Αφγανιστάν παραμονεύουν σχεδόν σε κάθε γωνιά. Ενίοτε ακόμη και ολόκληρα χωριά μοιάζουν με πολιτείες ζωντανών νεκρών, όπου ολόκληρες οικογένειες παλεύουν να κρύψουν τον εθισμό τους. Επί χρόνια παγκόσμιος ηγέτης στην παραγωγή οπίου, το Αφγανιστάν έχει πλέον μετατραπεί σε έναν ολοένα αυξανόμενο στρατό τοξικομανών.

Εκτιμάται ότι 1,6 εκατομμύρια άνθρωποι κάνουν σήμερα χρήση στο Αφγανιστάν ή αλλιώς το 5,3% του συνολικού πληθυσμού – από τα μεγαλύτερα ποσοστά παγκοσμίως. Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του Γραφείου Διεθνών Υποθέσεων Ναρκωτικών και Επιβολής του Νόμου, στα δέκα νοικοκυριά αντιστοιχεί τουλάχιστον ένας τοξικομανής. Στη Χεράτ, τη θεωρούμενη επαρχία της σταθερότητας και της προόδου στο Δυτικό Αφγανιστάν, όπου το πρόβλημα είναι πολύ μεγαλύτερο, η αναλογία είναι ένας τοξικομανής ανά πέντε οικογένειες. «Κάποιες φορές αισθάνομαι ότι θα ήταν καλύτερα να πεθάνω από το να ζω έτσι», μονολογεί ο 30χρονος Χαϊντάρ. Η γυναίκα του και τα μικρά παιδιά του έχουν τα ίδια λιπόσαρκα πρόσωπα του εθισμού.

Η χρήση οπιούχων διπλασιάστηκε την περίοδο 2005-2009, εκτιμά το Γραφείο του ΟΗΕ για τα Ναρκωτικά και το Εγκλημα, το οποίο τοποθετεί το Αφγανιστάν στην ίδια θέση με τη Ρωσία και το Ιράν. Την ίδια περίοδο, ο αριθμός των τοξικομανών παρουσίασε αύξηση μεγαλύτερη του 140%.

Σε μια χώρα η οποία βασανίζεται από αντιξοότητες – έναν χρόνιο πόλεμο και μια ανεξέλεγκτη διαφθορά – ο εθισμός στα ναρκωτικά δεν περιλαμβάνεται στις εθνικές προτεραιότητες. Η κυβερνητική χρηματοδότηση για τη θεραπεία των τοξικομανών δεν ξεπερνάει τα 4 δισ. δολάρια τον χρόνο, ενώ οι διαθέσιμες θεραπείες δεν ξεπερνούν τις 28.000 σε εθνικό επίπεδο, υποστηρίζουν αφγανοί αξιωματούχοι. Σε μεγάλο βαθμό, προσθέτουν, τέτοιου είδους προγράμματα στηρίζονται στα επιπλέον περίπου 12 εκατ. δολάρια που διατίθενται κάθε χρόνο από διεθνείς οργανισμούς.

Αντ’ αυτού, το ενδιαφέρον της διεθνούς κοινότητας και της αφγανικής κυβέρνησης επικεντρώνεται στη μείωση της παραγωγής οπίου. Από την έναρξη του πολέμου, το 2001, οι ΗΠΑ έχουν επενδύσει περισσότερα από 6 δισ. δολάρια προκειμένου να περιορίσουν την αφγανική βιομηχανία οπίου. Είναι μια πολύ δύσκολη προσπάθεια, η οποία σε αρκετές περιπτώσεις χρειάστηκε να εγκαταλειφθεί καθώς η κυβέρνηση είδε να της κοστίζει σε λαϊκή στήριξη.

Παράλληλα με την παγκόσμια ζήτηση και τις τιμές οι οποίες παραμένουν υψηλές, η παραγωγή οπίου εκτοξεύθηκε τα δύο τελευταία χρόνια. Η τεράστια προσφορά τροφοδοτεί και την εγχώρια ζήτηση. «Είναι ένα τσουνάμι για τη χώρα μας», σχολιάζει ο δρ Αχμάντ Φαουάντ Οσμάνι, διευθυντής του τμήματος για τη μείωση της ζήτησης των ναρκωτικών του υπουργείου Υγείας. «Το μόνο που μας έφερε η παραγωγή ναρκωτικών είναι ένα εκατομμύριο χρήστες», τονίζει. Τα συνεπακόλουθα προβλήματα, όπως η έξαρση της εγκληματικότητας και των κρουσμάτων μόλυνσης με τον ιό HIV, θεωρούνται αυτονόητα.

Σε κάθε περίπτωση, η κρίση των ναρκωτικών δεν είναι νέο φαινόμενο στο Αφγανιστάν. Αξιωματούχοι από όλο τον κόσμο έστρεψαν πριν από πολλά χρόνια την προσοχή τους στο πρόβλημα, το οποίο σε κάποιο βαθμό προκλήθηκε από την παραδοσιακή χρήση του οπίου στην ιατρική.