10 χρόνια ψηφιακό Πλανητάριο: Ταξίδια από το Διάστημα έως τα βάθη των ωκεανών

«Η παρατήρηση των οικολογικών προβλημάτων, ορατών από το Διάστημα, είναι νέος και ουσιώδης ρόλος για τους αστροναύτες». Τα λόγια αυτά ακούστηκαν… δίπλα στον θόλο του Ευγενίδειου Πλανηταρίου της Αθήνας από τον «διαβάτη του Διαστήματος», τον γάλλο αστροναύτη Φιλίπ Περέν.

Η ομιλία του Περέν, προσκεκλημένου του Ιδρύματος Ευγενίδου με τον οποίο είχε ανοίξει τον κύκλο ομιλιών – πέραν του κύκλου συνεδρίων, εκθέσεων και άλλων εκδηλώσεων με αφορμή τη λειτουργία του νέου ψηφιακού πλανηταρίου – έγινε τον Απρίλιο του 2004. Μάλιστα, είχε και συνέχεια. Με αφορμή τα 50 χρόνια από την εκτόξευση του Sputnik1 είχαν έλθει στην Ελλάδα καλεσμένοι του Ιδρύματος Ευγενίδου ο αστροναύτης Τσαρλς Ντιουκ (ο 10ος άνθρωπος που πάτησε στο Φεγγάρι), μέλος του πληρώματος Apollo16, ο διάσημος αυστραλός αστροφωτογράφος Ντέιβιντ Μάλιν και ο καθηγητής Αστροφυσικής στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο Θανάσης Οικονόμου, οι οποίοι μίλησαν μεταξύ των άλλων προσκεκλημένων για τον άνθρωπο και το Διάστημα.

«Οταν πάτησα στο Φεγγάρι, ο πατέρας μου που γεννήθηκε λίγο μετά την  πρώτη πτήση από τους αδελφούς Ράιτ δεν το πίστευε. Από την άλλη ο γιος μου, ο Τομ, μόλις πέντε ετών τότε, δεν το θεωρούσε κάτι σπουδαίο», είπε ο Ντιουκ προκαλώντας ευθυμία στο ακροατήριο.

Τα πρώτα ερεθίσματα για τα αστέρια, τους αστερισμούς και τον γαλαξία μοιράστηκε με τους ακροατές ο καθηγητής Θανάσης Οικονόμου: «Τα πρώτα γράμματα τα έμαθα από τον πατέρα μου, που ήταν άνθρωπος μορφωμένος. Ηταν γραμματέας του χωριού και ας έβοσκε πρόβατα για να ζήσει την οικογένειά του. Ηταν και αριστερός ο πατέρας μου. Κάθε βράδυ λοιπόν που ξάπλωνα στο κρεβάτι, προτού κοιμηθώ μου μάθαινε αριθμητική, γεωγραφία και μου μιλούσε για τα αστέρια».

Στα δέκα χρόνια λειτουργίας του νέου ψηφιακού πλανηταρίου, που συμπληρώνονται σήμερα, το Ιδρυμα Ευγενίδου επιχείρησε να ρίξει γέφυρες επικοινωνίας ανάμεσα στην επιστημονική κοινότητα και στον μέσο πολίτη.  

Ισχυρό πόλο έλξης αποτελεί ο θόλος του νέου ψηφιακού πλανηταρίου. Με διάμετρο 25 μ. και εμβαδόν 950 τ.μ., έκταση που αντιστοιχεί σε δυόμισι γήπεδα μπάσκετ, ο θεατής που χώνεται στην αναπαυτική πολυθρόνα για να παρακολουθήσει μια ψηφιακή παράσταση έχει την αίσθηση ότι αποτελεί μέρος αυτού που εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια του και πάνω από το κεφάλι του.

Στη δεκαετία έχουν πραγματοποιηθεί προβολές είκοσι 40λεπτων ψηφιακών παραστάσεων δικής του παραγωγής και δέκα μικρότερης διάρκειας με θεματολογία από το Σύμπαν, την αστροφυσική, τον Γαλαξία. Ανάμεσά τους οι «Κοσμική Οδύσσεια», «Ταξίδι δίχως τέλος», «Μαύρες τρύπες», «Από τη Γη στη Σελήνη», «Ο θάνατος των Αστρων», «Το μυστήριο της ζωής».

Η ταινία θόλου «Στα μονοπάτια των Αστρων», η νέα παραγωγή του Ιδρύματος Ευγενίδου η οποία εντάσσεται στο πλαίσιο των εορταστικών εκδηλώσεών του μαζί με την έκθεση φωτογραφίας «Ναοί στο σχήμα του Ουρανού» του Λουκά Χαψή, θα μυήσει τους θεατές στον συναρπαστικό κόσμο του Σύμπαντος δείχνοντας πως στα μονοπάτια των άστρων του Γαλαξία μας δεν θα βρούμε έναν ήρεμο και αναλλοίωτο κόσμο, αλλά αντίθετα τις συχνά βίαιες φυσικές διεργασίες μιας αέναης γένεσης και καταστροφής.

Πρόθεση των ανθρώπων του Ιδρύματος είναι να συστήσουν τον συναρπαστικό κόσμο του Σύμπαντος και του περιβάλλοντος με εκλαϊκευμένο τρόπο μέσα από επιστημονικά τεκμηριωμένες παραγωγές, οι οποίες απευθύνονται σε θεατές κάθε ηλικίας. Παραστάσεις δηλαδή για μικρούς και μεγάλους όπως οι «Μαγεμένος ύφαλος», «Παραμύθια τ’ Ουρανού», «Ο μικρός Πρίγκιπας» (αμφότερα είχαν και σίκουελ), «ΜουσικΟραμα: Το Αστέρι κι η Ευχή», «ΜουσικΟραμα: Ο χορός των Πλανητών», «Το άστρο των Χριστουγέννων», ή η οικολογικού προσανατολισμού «Η ζωή του κυρίου Δεντρούλη» (απέσπασε το βραβείο καλύτερης πλανηταριακής ταινίας στον παγκόσμιο  διαγωνισμό ταινιών πλανηταρίου που έγινε στο κέντρο Αστρονομίας Ιμιλόα στη Χαβάη τον Σεπτέμβριο, το βραβείο 2ης καλύτερης ταινίας πλανηταρίου και έπαινο στην κατηγορία Επιστήμες, Τέχνες, Πολιτισμός σε ανάλογο διαγωνισμό στη Ρωσία πριν από μερικές ημέρες).

Οι προβολές που έχει διοργανώσει το Πλανητάριο μπορεί να ήταν από εντυπωσιακές έως φαντασμαγορικές, εξίσου ενδιαφέρουσες ήταν και ομιλίες διακεκριμένων προσκεκλημένων στο Ευγενίδειο.

Ειδικοί, καθένας στον τομέα του, μίλησαν με κατανοητή γλώσσα, μύησαν τους ακροατές στον χώρο δράσης και εξειδίκευσής τους και μοιράστηκαν τις εμπειρίες τους.

«Εάν η ύλη και η αντιύλη δημιουργούνται πάντα σε ίσες ποσότητες, πού πήγε η αντιύλη που θα πρέπει να δημιουργήθηκε αμέσως μετά τη Μεγάλη Εκρηξη; Οι θεωρητικές προσεγγίσεις για την απάντηση τέτοιων ερωτημάτων έχουν αρχίσει ήδη και η συμβολή του CERN στην πειραματική επαλήθευση των προσεγγίσεων αυτών αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τα χρόνια που έρχονται», είχε αναφέρει τον Οκτώβριο του 2010 ο καθηγητής Δημήτρης Νανόπουλος με αφορμή το πείραμα CERN στο μεγαλύτερο πειραματικό κέντρο πυρηνικών ερευνών στη Γενεύη.

Ο αστροναύτης της ΝΑSΑ Τζέιμς Νιούμαν στην ομιλία του (Σεπτέμβριος 2011), «Αναμνήσεις ενός αστροναύτη – Στοχασμοί για τις επανδρωμένες διαστημικές πτήσεις», εξήγησε ότι οικονομικοί λόγοι σε συνδυασμό με την ύπαρξη διαστημικού σταθμού υπαγόρευσαν την απόσυρση του διαστημικού λεωφορείου. «Δεν μπορείς να έχεις μέλλον αν δεν αφήσεις πίσω σου το παρελθόν. Το διαστημικό λεωφορείο αν και εξαιρετικά ικανό, επειδή ήταν πολύ ακριβό έπρεπε να το αποσύρουμε και διότι ήταν πολύ επικίνδυνο. Εχουν περάσει 30 χρόνια από την εμφάνισή του. Πλέον μπορούμε να το αποσύρουμε και να δαπανήσουμε χρήματα στην ανάπτυξη κάποιου άλλου συστήματος», είχε πει τότε.

Ενα μήνα αργότερα στο αμφιθέατρο του Ιδρύματος ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Αστρονομικής Εταιρείας Τιερί Κουρβουαζιέ, με θέμα: «Το ταχύτατα διαστελλόμενο Σύμπαν», είχε εξηγήσει πως «δεν έχει νόημα να μιλούμε για το Σύμπαν, τον χρόνο, τον χώρο, την ενέργεια, την ύλη, διότι πριν από την Ωρα Μηδέν, τη Μεγάλη Εκρηξη, δεν υπήρχε ροή του χρόνου. Η Ωρα Μηδέν είναι η στιγμή της εκκίνησης από την οποία προέρχονται τα πάντα».

Ο γιος του θρύλου των βυθών
και ο ιάπωνας άρχοντας των ψηφιακών κόσμων

Για τα θαλάσσια πάρκα και τον ρόλο τους στην οικονομία, την οικονομική και τουριστική ανάπτυξη μιας (παραθαλάσσιας) χώρας είχε μιλήσει στο Ιδρυμα Ευγενίδου ο Πιερ-Ιβ Κουστό.

«Με κατεστραμμένη οικονομία και περιβάλλον δεν κάνεις τίποτα. Αν όμως έχεις το φυσικό περιβάλλον, τότε μπορείς να δημιουργήσεις μια οικονομία». Στην περίπτωση της Ελλάδας, εφόσον αναπτυχθεί ένα δίκτυο προστατευόμενων θαλάσσιων περιοχών, τότε σε «πέντε με δέκα χρόνια μπορεί να αποτελέσει τουριστικό προορισμό για μια σημαντική μερίδα ανθρώπων. Σκεφτείτε αυτό μόνο: σήμερα υπάρχουν 20 εκατ. δύτες ανά τον κόσμο. Και είναι πολλοί περισσότεροι εκείνοι που παίρνουν μια μάσκα και έναν αναπνευστήρα και απλώς βουτούν για παρατήρηση του υποθαλάσσιου κόσμου. Απλώς διότι ο κόσμος των βυθών όπως και το Διάστημα πάντα συναρπάζουν», είχε πει ο φιλέλληνας και λάτρης της Ελλάδας, όπως ο πατέρας του, ωκεανογράφος και κινηματογραφιστής Κουστό.

Επίσης λάτρης της Ελλάδας και γνώστης της μακραίωνης Ιστορίας της ο διάσημος ιάπωνας ψηφιακός καλλιτέχνης Καγκάγια Γιουτάκα δημιούργησε ένα παραμύθι για μικρούς και μεγάλους, «Τα παραμύθια του Ουρανού 2». Με πρωταγωνιστή τον έναστρο ελληνικό ουρανό διηγήθηκε τη σχέση των ανθρώπων με τους θεούς, τα άστρα και τους αστερισμούς, με σενάριο σε γλώσσα απλή και κατανοητή πρωτίστως για τους πιτσιρικάδες. Οι επισκέψεις σε Δελφούς, Μύκονο και Δήλο ήταν, κατά δήλωσή του, μεγάλη εμπειρία η οποία συνέβαλε τα μάλα στην παραγωγή ταινιών του. Ο Καγκάγια βλέπει τα άστρα και οραματίζεται ταινίες.

Με διακεκριμένες προσωπικότητες της έρευνας, της επιστήμης, του Διαστήματος να έχουν διαβεί την πόρτα του Ιδρύματος για διαλέξεις, θα σκεφτόταν κάποιος πως οι άνθρωποί του έχουν λόγο να χαίρονται. Κι όμως χαρά παίρνουν – κατά το διευθυντή, καθηγητή Διονύση Σιμόπουλο – «όταν παρέες, οικογένειες, ζευγάρια, επιλέγουν το πλανητάριο για την ψυχαγωγία τους».

INFO
«Στα μονοπάτια των Αστρων», ταινία θόλου, για τα 10 χρόνια λειτουργίας του νέου ψηφιακού Πλανηταρίου του Ιδρύματος Ευγενίδου (Λ. Συγγρού 387, Π. Φάληρο, είσοδος από Πεντέλης 11, τηλ. 210-9469.600). Θα πραγματοποιηθούν τέσσερις παραστάσεις (18.00, 19.15, 20.15, 21.15) με ελεύθερη είσοδο. Απαραίτητα τα δελτία εισόδου, η διανομή των οποίων θα πραγματοποιηθεί από το ταμείο του Πλανηταρίου από τις 17.30.