Από τα κινητά της Αραβικής Ανοιξης στις παρακολουθήσεις

«Πόσο εύκολα αλλάζουν οι διαθέσεις μας! Μόλις μερικούς μήνες πριν η τεχνολογία ήταν η ηρωίδα της εποχής μας, το όχημα που θα έφερνε τη δημοκρατία στις χώρες της Αραβικής Ανοιξης. Αλλά τώρα τα Big Data έχουν μεταμορφωθεί σε Bad Data και η ελευθερία έδωσε τη θέση της στην παρακολούθηση». Το σαρκαστικό σχόλιο είναι του Πίτερ Γκάλισον, καθηγητή Ιστορίας των Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ και δημιουργού του ντοκιμαντέρ «Secrecy». «Από την τεχνοουτοπία περάσαμε στην τεχνοδυστοπία», προσθέτει και καταλήγει: «Το θέμα είναι να βγάλουμε τη συζήτηση από τη φυλακή της τεχνολογίας και να την τοποθετήσουμε στη δημόσια σφαίρα».

Η «συζήτηση» στην οποία αναφέρεται ο αμερικανός καθηγητής αφορά ασφαλώς τη χρήση της τεχνολογίας και την προστασία της ιδιωτικότητας. Το σκάνδαλο της Υπηρεσίας Εθνικής Ασφαλείας (NSA) καθιστά αυτή την ανάγκη επιτακτική. Στο περιοδικό «Ατλάντικ» ο Μπρους Σνάιντερ, κρυπτογράφος και ειδικός στην ασφάλεια των υπολογιστών, σημείωνε προ ημερών ότι αυτό που παρακολουθούμε στην πραγματικότητα είναι ένα πόλεμος για τον έλεγχο του κυβερνοχώρου. Και όπως συμβαίνει σε πολλούς πολέμους, αυτοί που εκτίθενται περισσότερο στον κίνδυνο είναι οι άμαχοι – δηλαδή οι απλοί πολίτες.

Για τον Εβγκένι Μοροζόφ, από την άλλη, η ρίζα του προβλήματος βρίσκεται στη σύγκλιση των συμφερόντων των κρατών και των επιχειρήσεων. «Οι εμπορικοί σκοποί των επιχειρήσεων και οι πολιτικοί σκοποί των κυβερνήσεων συμπίπτουν», εξηγεί ο αμερικανός μπλόγκερ με καταγωγή από τη Λευκορωσία που θεωρείται αυθεντία στο θέμα της σχέσης του Διαδικτύου με τη δημοκρατία. «Αν και για διαφορετικούς λόγους, η κάθε πλευρά θέλει πλήρη πρόσβαση στα προσωπικά στοιχεία των χρηστών: τι ακούν, τι διαβάζουν, τι παρακολουθούν, τι τρώνε, τι σκέπτονται», επισημαίνει στην «Κοριέρε ντέλα Σέρα».

Αποφασιστικής σημασίας, υπό αυτό το πρίσμα, είναι ο ρόλος των κολοσσών του Ιντερνετ. Η μεγάλη συμμαχία ανάμεσα στη Σίλικον Βάλεϊ και στην αμερικανική κυβέρνηση έφερε τη δυνατότητα παρακολούθησης των αμερικανικών αρχών σε «ένα επίπεδο που είναι ασύμβατο με τα ατομικά δικαιώματα», όπως το θέτει ο ακτιβιστής Ρίτσαρντ Στάλμαν. Μέρος του προβλήματος και μεγάλο παράδοξο της υπόθεσης συνιστά το γεγονός ότι οι είναι οι ίδιοι οι πολίτες που παραδίδουν τα ψηφιακά ίχνη τους στους κολοσσούς της πληροφορικής με αντάλλαγμα δωρεάν και ασφαλείς υπηρεσίες. Οι επιπτώσεις – απρόσμενες για τους περισσότερους – είναι πλέον εμφανείς: «Οσο περισσότερες πληροφορίες αποκαλύπτουμε για εμάς», σημειώνει ο Μοροζόφ, «τόσο πιο αόρατος γίνεται ο ιστός που μας παγιδεύει».

Ο κίνδυνος και τα όρια
«Ο κίνδυνος κατάχρησης της εξουσίας είναι μεγάλος», γράφει στο βιβλίο του «Η νέα ψηφιακή εποχή» ο πρόεδρος της Google Ερικ Σμιτ. Είναι κάτι που παραδέχεται και ο Αλεκ Ρος, άλλοτε ειδικός σύμβουλος της Χίλαρι Κλίντον. Το πρόβλημα της δημοκρατίας, παρατηρεί, δεν είναι οι παρακολουθήσεις αλλά τα όριά τους. «Είναι διαφορετικό να παρακολουθούνται πολιτικοί διαφωνούντες και διαφορετικό ύποπτοι για τρομοκρατία. Το ζήτημα είναι πώς χρησιμοποιούνται τα συστήματα παρακολούθησης και ελέγχου των πολιτών και πώς συμβιβάζονται με τα δικαιώματά τους».