[Ανάλυση] Αναζητώντας ξανά το μέτωπο του Νότου

Από τότε που άρχισε η κρίση – δηλαδή, μιλώντας για την Ευρώπη, από το 2009 – οι σχέσεις της Ελλάδας με τις υπόλοιπες χώρες του Νότου δεν ήταν ούτε απλές ούτε μονοσήμαντες.

Ο πονηρός Καραμανλής, την τελευταία χρονιά της πρωθυπουργίας του, απέφυγε να θέσει τα προβλήματα δανεισμού της Ελλάδας στο πλαίσιο των γενικότερων δυσκολιών του Νότου. Δεν ήθελε να ερεθίσει τους Γερμανούς και, κυρίως, ήθελε όσο μπορούσε περισσότερο να «μικρύνει» την υπόθεση της Ελλάδας. Το πέτυχε.

Ο Γιώργος Παπανδρέου αντιμετώπισε μια πολύ διαφορετική κατάσταση. Από τη μια, οι εφημερίδες του Βορρά και το ακρωνύμιο PIGS (αγγλιστί Portugal, Italy, Greece, Spain = γουρούνια) δημιουργούσαν ένα κλίμα συνολικής απαξίωσης με ημι-ρατσιστική ορολογία. Από την άλλη, οι χώρες του Νότου που δεν ήθελαν με τίποτε να μπουν στο ίδιο καλάθι με εμάς. Και ο μεν Μπερλουσκόνι ήταν δεξιός, αλλά ο Χοσέ Θαπατέρο που είχε ψωμοτύρι το «Εμείς δεν είμαστε σαν την Ελλάδα» ήταν σοσιαλιστής. Η αλήθεια είναι ότι ο Παπανδρέου είχε τεράστια αγωνία να προλάβουμε να μπούμε στο Μνημόνιο τον Μάιο του 2010 πριν η κρίση μολύνει τις Ιβηρικές και μειωθούν τα λεφτά που θα μπορούσαμε να πάρουμε. Ακούγεται ειρωνικό, αλλά αυτό ήταν το κλίμα της εποχής εκείνης. Εν πάση περιπτώσει, ο μεν Θαπατέρο δεν κατέβηκε καν στις εκλογές, τον δε Σίλβιο τον έβγαλαν από την πρίζα ο Σαρκοζί με τη Μέρκελ στο ίδιο G20 που τερμάτισε και ο Παπανδρέου – εν μέρει, όπως εξηγούσε συνεργάτης του γάλλου Προέδρου που ήταν παρών, και λόγω της φόρας που είχαν πάρει κατασπαράσσοντας τον τότε έλληνα Πρωθυπουργό.

Οταν μπήκε ο Αντώνης Σαμαράς στο Μαξίμου, η κατάσταση ήταν διαφορετική καθώς η κρίση είχε μετατρέψει το Νότο de facto σε μπλοκ. Αν το καλοκαίρι του ’12 εμάς μας απειλούσαν με τη δραχμή, η Ιταλία, χώρα άλλου βεληνεκούς και οικονομία άλλου μεγέθους, απειλούσε εκείνη ότι θα επιστρέψει στη λιρέτα. Ο έλληνας Πρωθυπουργός – που μιλάει ιταλικά – ήταν γείτονας με τον Μάριο Μόντι σε διάφορα ευρωπαϊκά συμβούλια και είχε καλή χημεία μαζί του. Οπως έχει καλή προσωπική επαφή και με τον Ενρίκο Λέτα. Ενώ οι κυβερνήσεις της Ιβηρικής είναι πλέον δεξιές (και ανίσχυρες). Το κλίμα έχει επίσης αλλάξει τον τελευταίο χρόνο, καθώς η Ελλάδα αντιμετωπίζεται με συμπάθεια στον Νότο και με την αίσθηση ότι έχει τιμωρηθεί αρκετά στον Βορρά. Η Ελλάδα αντιμετωπίζεται επίσης με γενικό δέος – λόγω της ανόδου των άκρων – ως πολιτικό εργαστήριο για ένα σκοτεινό μέλλον. Καταλύτης, ιδίως για ακραία φαινόμενα τύπου Χρυσής Αυγής, είναι η παράνομη μετανάστευση. Εδώ το πρόβλημα δεν είναι μόνο δικό μας. Το αναδεικνύει η τραγωδία της Λαμπεντούζα και η μετατροπή της Μάλτας σε σταθμό περίθαλψης παράνομων μεταναστών. Η εποχή – προ εικοσαετίας – που οι Ιταλοί έβαζαν σε καράβια τους Αλβανούς και τους γύριζαν πίσω έχει παρέλθει. Το ανθρώπινο κύμα από Αφρική και Μέση Ανατολή (ελέω της κρίσης στη Συρία) είναι ασυγκράτητο.

Ο έλληνας Πρωθυπουργός σωστά κινείται λοιπόν. Και σωστά επιχειρεί να βάλει την παράνομη μετανάστευση σε ευρωπαϊκή βάση και μάλιστα πέρα από το Δουβλίνο ΙΙ εξαιτίας του οποίου όποιος περίπου φτάνει στην Ελλάδα δεν φεύγει εύκολα από αυτήν. Αν τον πιάσουν στην Ευρώπη σε εμάς επιστρέφει. Αν είμαστε στην Ευρώπη, άρα αποτελούμε το σύνορό της, κάπως αυτό θα πρέπει να αναγνωριστεί. Εν πολλοίς, η προσπάθεια, που συναιρεί τα διαφορετικά επίπεδα εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής, είναι προς τη σωστή κατεύθυνση. Και δείχνει ότι μπορούμε ξανά να παίρνουμε πρωτοβουλίες.