Οταν τα επιστημονικά περιοδικά γράφουν για εξωγήινους!

Εντονη αρνητική κριτική έχουν δεχθεί τα τελευταία χρόνια τα συνδρομητικά επιστημονικά περιοδικά καθώς, σύμφωνα με επιστήμονες, «περιορίζουν την επιστημονική πληροφορία, με τελικό αποτέλεσμα την επιβράδυνση των επιστημονικών εξελίξεων προς όφελος του ανθρώπου». Θέλοντας να καταδείξει πως «το καλό πράμα πληρώνεται», η επιστημονική επιθεώρηση «Science» προχώρησε σε ένα πείραμα-παγίδα. Απέστειλε σε 304 περιοδικά που επιτρέπουν τη δωρεάν πρόσβαση στην ύλη τους μία επιστημονική μελέτη με πολλά οφθαλμοφανή λάθη. Η μελέτη πήγε σε πολλές χώρες του κόσμου, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Πρόκειται για ένα πείραμα στο οποίο την είχε «πατήσει» το ίδιο το «Science» στο πρόσφατο παρελθόν.

Η επιχείρηση-παγίδα που στήθηκε από το «Science» ήταν καλά οργανωμένη. Κάποιος με το όνομα Οκαράφο Κομπάνγιε έστελνε ένα e-mail σε διάφορα επιστημονικά περιοδικά που παρέχουν δωρεάν το περιεχόμενό τους με θέμα «βρέθηκε σε λειχήνα καινούργιο μόριο με αντικαρκινικές ιδιότητες». Η επιστολή ανέφερε μελέτη που είχε γίνει από ειδικούς στο Ινστιτούτο Ιατρικής Wassee της Ασμέρας. «Επιστήμονας με το όνομα Οκαράφο Κομπάνγιε δεν υπάρχει. Οπως δεν υπάρχει και το συγκεκριμένο επιστημονικό κέντρο στην Ασμέρα. Επίσης, όποιος έχει βασικές μεταλυκειακές γνώσεις Χημείας και συγγραφής επιστημονικών δεδομένων μπορεί εύκολα να καταλάβει ότι η μελέτη είχε… αδυναμίες», λέει ο Τζον Μπόχανον, συγγραφέας της έρευνας. Το e-mail με την εικονική μελέτη αποστάλθηκε σε 304 επιστημονικά περιοδικά, με κάποιες αλλαγές στη διατύπωση. «Περισσότερα από τα μισά περιοδικά δέχθηκαν αμέσως να δημοσιεύσουν το άρθρο, παραβλέποντας τα μοιραία λάθη», αναφέρει ο κ. Μπόχανον. Δεν μπήκαν ούτε στη διαδικασία να ελέγξουν το πανεπιστήμιο και τους ερευνητές.

Τα αποτελέσματα έχουν ως εξής: 157 επιστημονικά περιοδικά δέχθηκαν αμέσως να δημοσιεύσουν την έρευνα, 49 ζήτησαν διευκρινίσεις και 98 αρνήθηκαν, ως ώφειλαν, με την πρώτη ανάγνωση.

Πανεπιστήμιο ΑμμόχωστοΥ. Εντύπωση προκάλεσε η εκδοτική ομάδα της επιστημονικής επιθεώρησης «Journal of Natural Pharmaceuticals», από το Πανεπιστήμιο Eastern Mediterranean και έδρα την Αμμόχωστο, στα κατεχόμενα της Κύπρου, διότι ο καθηγητής Φαρμακολογίας Ιλιαΐλ Ορχαν ζήτησε μία «λιγότερο συγκεκριμένη περίληψη» του άρθρου για να το δημοσιεύσει στο περιοδικό του. Η εικονική μελέτη απεστάλη μόνο σε μία επιστημονική επιθεώρηση από την Ελλάδα. Στόχος ήταν το περιοδικό «Engineering, Technology & Applied Science Research». Ο διευθυντής σύνταξης Διονύσης Πυλαρινός, ο οποίος παρέλαβε το e-mail, απάντησε άμεσα και αρνητικά. «Δεν είχα ιδέα και απορώ και με την άνεση με την οποία δημοσιεύεται προσωπική αλληλογραφία, ακόμα κι αν στην προκειμένη περίπτωση εμάς μας τιμά», λέει στα «ΝΕΑ» ο ερευνητής και διευθυντής σύνταξης του επιστημονικού περιοδικού.

Πάντως η μελέτη του περιοδικού «Science» ήταν κάθετη και με σκοπό να «εξευτελίσει» τη δωρεάν ενημέρωση. Και αυτό διότι στο πλαίσιο τους σχεδιασμού της έρευνας οι ειδικοί θα έπρεπε να αποστείλουν την εικονική έρευνα σε ίδιο αριθμό επιστημονικών περιοδικών που χρεώνουν τα άρθρα ή παρέχουν αποκλειστικά συνδρομητικές υπηρεσίες. Κάτι που γνωρίζουν πολύ καλά, ως ειδικοί, οι υπεύθυνοι του «Science».

ΜΕΛΕΤΗ-ΠΑΓΙΔΑ. Στο μεταξύ, ειδικός από το Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ είχε αποστείλει το 2011 εικονική μελέτη στο «Science» και αυτό δέχθηκε να τη δημοσιεύσει. «Αφότου είχα διαβάσει αρκετές κακές μελέτες στο “Science” αποφάσισα να διαπιστώσω πόσο διάτρητες ήταν οι διαδικασίες αποδοχής και δημοσίευσης», γράφει στο μπλογκ του ο Μάικλ Εϊνσεν, ερευνητής βιολόγος, επίκουρος καθηγητής Γενετικής, Γονιδιωματικής και Εξέλιξης στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ, στην Καλιφόρνια.

Αυτό που έκανε ήταν να γράψει μία εικονική μελέτη στην οποία παρουσίαζε την ανακάλυψη ενός νέου είδους βακτηρίου, το οποίο αντί για φωσφόρο χρησιμοποιούσε αρσενικό στο γενετικό του υλικό. Οπως εξηγεί, «έκανα τραγικά λάθη στη σύνταξη της υποτιθέμενης έρευνάς μου και στη συνοδευτική επιστολή έγραψα ότι η μελέτη θα ήταν χρήσιμη στην αναζήτηση και στην κατανόηση των εξωγήινων και στην προέλευση της ζωής στη Γη. Και δέχθηκαν να το δημοσιεύσουν!».

Συνέδριο για την επιστημονική ενημέρωση
Αρχίζει σήμερα και ολοκληρώνεται την Παρασκευή στο Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης (ΕΚΤ) το Διεθνές Συνέδριο «Ανοικτή Πρόσβαση στο ΕΚΤ – Αναπτύσσοντας κοινές ευρωπαϊκές πολιτικές για την καινοτόμο χρήση της δημόσιας και επιστημονικής πληροφορίας». Πρόκειται για το τρίτο κατά σειρά ενός κύκλου διεθνών συνεδρίων που διοργανώνει από το 2008, με αντικείμενο την Ανοικτή Πρόσβαση στην επιστημονική γνώση.

Links 
Διεθνές Συνέδριο Ανοικτή 
Πρόσβαση @ ΕΚΤ
http: //www.openaccess.gr/conference2013 
Ανοικτή Πρόσβαση: γνώση για όλους http: //www.openaccess.gr  
Το blog για την Ανοικτή Πρόσβαση http: //www.openaccess.gr/blog