Τζάνετ Γέλεν: Ξέρει τις αγορές και την κοινωνία

«Η Τζάνετ Γέλεν δεν έχει κρυστάλλινη μπάλα, γνωρίζει όμως καλά τι συμβαίνει στις αγορές, στην οικονομία, στην κοινωνία». Τα λόγια με τα οποία παρουσίασε ο αμερικανός Πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα τη νέα επικεφαλής της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (Fed) αποτυπώνουν επακριβώς τις προσδοκίες των αγορών, της οικονομίας και της κοινωνίας από την Τζάνετ Γέλεν: να συνεχίσει την πολιτική του προκατόχου της, Μπεν Μπερνάνκι και να μην προσπαθήσει να μοιάσει στον προκάτοχο του Μπερνάνκι, τον πάλαι ποτέ «γκουρού» του χρηματιστηριακού καπιταλισμού Αλαν Γκρίνσπαν, που συνέδεσε το όνομά του με τη μετατροπή των αγορών σε καζίνα και με τη δημιουργία κάθε είδους φούσκας (χρηματιστηριακής, τραπεζικής, ακινήτων).

Σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία η πολιτική τόνωσης της ρευστότητας (με περισσότερα από 3 τρισ. δολάρια συνολικά!), που ακολούθησε τα χρόνια της κρίσης ο απερχόμενος πρόεδρος Μπερνάνκι, αναγνωρίζεται από πολιτικούς και αναλυτές ως ο ακρογωνιαίος λίθος για την ανάκαμψη της αμερικανικής οικονομίας, το ζητούμενο είναι να μην ταράξει η πρώτη γυναίκα πρόεδρος στην εκατοντάχρονη ιστορία της Fed τον ανοδικό κύκλο που ακολουθεί – αν και με όχι σταθερό βηματισμό – η αμερικανική οικονομία. «Μη μου τον κύκλον τάραττε», δηλαδή ζητούν από τη Γέλεν αγορές, επενδυτές και απλοί πολίτες. Η αλήθεια είναι ότι οι τελευταίοι έχουν αναθαρρήσει με την προαγωγή της σημερινής αντιπροέδρου της Fed, ελπίζοντας στις αυξημένες, συγκριτικά με τους άλλους τραπεζίτες, κοινωνικές ευαισθησίες με τις οποίες πιστώνεται η Γέλεν.

ΜΕΝΤΟΡΑΣ ΤΗΣ Ο ΤΟΜΠΙΝ. Πράγματι, το παρελθόν της σημερινής αντιπροέδρου της Fed που θα διαδεχθεί τον Μπερνάνκι (την 1η Φεβρουαρίου 2014) προοιωνίζεται τη συνέχιση της πολιτικής του απερχόμενου προέδρου. Γέννημα – θρέμμα της Νέας Υόρκης (γεννήθηκε το 1946 στο Μπρούκλιν) η Τζάνετ Λουίζ Γέλεν άρχισε να ενδιαφέρεται για τα Οικονομικά προτού ακόμη τελειώσει το Λύκειο. Φοιτώντας όμως στην Οικονομική Σχολή του Πανεπιστημίου Μπράουν είχε την τύχη να γνωρίσει έναν άνθρωπο που της εμφύσησε μεγάλο ενθουσιασμό για την επιστήμη της. Ηταν ο Τζέιμς Τόμπιν, ο εμπνευστής του φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών, που είχε μεταβεί από το Γέιλ ως επισκέπτης καθηγητής στο Μπράουν. Μόλις αποφοίτησε (με την ανώτατη διάκριση summa cum laude) από το Μπράουν, η Γέλεν ακολούθησε τον Τόμπιν στο Γέιλ. Με τον μετέπειτα νομπελίστα Οικονομίας (τιμήθηκε το 1981) ως μέντορα εκπόνησε διδακτορική διατριβή με θέμα το οικονομικό – και κοινωνικό φυσικά – μέγεθος που από τότε την είχε συνεπάρει: την ανεργία.

Με το διδακτορικό στις αποσκευές της, το 1971 έφυγε για να διδάξει στο Χάρβαρντ. Σύντομα, όμως, η νεαρή επιστήμονας εγκατέλειψε την ακαδημαϊκή καριέρα για να γίνει τραπεζίτισσα! Προσλήφθηκε στη Fed. Εκεί γνώρισε και τον βιολογικό έρωτα της ζωής της (τον πνευματικό τον είχε ήδη βρει…) στο πρόσωπο του οικονομολόγου Τζορτζ Ακερλοφ.

Παρά το ότι ο νεοφιλελευθερισμός είχε ήδη εξελιχθεί σε «νέα οικονομική ορθοδοξία», η Τζάνετ Γέλεν ανέβηκε δυο δυο τα σκαλιά της ιεραρχίας στην Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ και έφτασε να γίνει στενή συνεργάτιδα του Αλαν Γκρίνσπαν. Ωστόσο, στα μέσα της δεκαετίας του 1990 με αφορμή την πρόταση Γκρίνσπαν για την καθιέρωση ενός ανώτατου επιτρεπτού ορίου για τον πληθωρισμό, η Γέλεν δεν δίστασε να συγκρουστεί με τον «γκουρού». Λέγεται ότι την εποχή εκείνη είχε προειδοποιήσει τον Γκρίνσπαν για τους κινδύνους που εγκυμονούσε η χαλάρωση της εποπτείας και η εξασθένηση (μέχρι καταργήσεως) κάθε κανόνα και κάθε ελέγχου της δραστηριότητας στον χρηματοοικονομικό τομέα. Λέγεται επίσης ότι είχε προειδοποιήσει και για τη φούσκα της Γουόλ Στριτ.

ΣΗΜΑ ΚΙΝΔΥΝΟΥ. Το 1997, κατά τη δεύτερη θητεία του Μπιλ Κλίντον, η Γέλεν εντάχθηκε στην Επιτροπή Οικονομικών Συμβούλων του Προέδρου. Στη Γέλεν και στον συνάδελφό της στην Επιτροπή Τζιν Σπέρλινγκ πιστώνεται η πτώση της ανεργίας στο 4% την εποχή εκείνη. Την οκταετία του Τζορτζ Μπους του νεότερου η Γέλεν μετακινήθηκε στο Σαν Φρανσίσκο, όπου ανέλαβε την προεδρία της εκεί Ομόσπονδης Τράπεζας. Η νεοσυντηρητική πολιτικοθρησκευτική ελίτ, που κυριαρχούσε τότε στην Ουάσιγκτον, δεν χρειάστηκε τις υπηρεσίες μιας χαρακτηρισμένης δημοκρατικής τραπεζίτισσας. Τον Ιούνιο του 2007, ωστόσο, ως πρόεδρος της Fed του Σαν Φρανσίσκο, είχε κάνει μια δήλωση που έμεινε στην Ιστορία: «Αισθάνομαι την παρουσία ενός γορίλλα δύο τόνων στην αίθουσα. Μιλώ για τον κλάδο των ακινήτων».

Σύζυγος με… Νομπέλ Οικονομίας
Ο επίσης κεϊνσιανιστής σύζυγος της Τζάνετ Γέλεν, ο Τζoρτζ Ακερλοφ, τιμήθηκε με Νομπέλ Οικονομίας το 2001 – για την ακρίβεια μοιράστηκε τη διάκριση με τον γνωστό και ως σύμβουλο της κυβέρνησης του Γιώργου Παπανδρέου το άτυχο 2010 Τζόζεφ Στίγκλιτς. Και επειδή το μήλο πέφτει κάτω απ’ τη μηλιά, ο γιος της Γέλεν και του Ακερλοφ, Ρόμπερτ, διδάσκει σήμερα Οικονομία στο Πανεπιστήμιο Warwick στη Βρετανία.