Νομπέλ ενάντια στον χημικό πόλεμο

Ενα αουτσάιντερ, τον Οργανισμό για την Απαγόρευση των Χημικών Οπλων (ΟΑΧΟ), επέλεξε να τιμήσει με το Νομπέλ Ειρήνης η Νορβηγική Επιτροπή. Εναν χρόνο μετά τη βράβευση της Ευρωπαϊκής Ενωσης «για τον ρόλο της στην ειρήνη και τη συμφιλίωση», η Επιτροπή του Οσλο αναγνωρίζει φέτος το τεράστιο έργο του Οργανισμού που επιβλέπει αυτήν την περίοδο την επιχείρηση καταστροφής του χημικού οπλοστασίου της Συρίας. Στον απόηχο της χημικής επίθεσης της 21ης Αυγούστου στη Δαμασκό, όπου περισσότεροι από 1.400 σύροι πολίτες – άνδρες, γυναίκες και περίπου 400 παιδιά – έχασαν τη ζωή τους, η Επιτροπή απένειμε το  Νομπέλ Ειρήνης 2013 στον ΟΑΧΟ για τις «εκτεταμένες προσπάθειές του στην εξάλειψη των χημικών όπλων». Γιατί όμως φέτος; Γιατί ένας οργανισμός ο οποίος λειτουργεί από τη δεκαετία του ’90 τιμάται φέτος που χάθηκαν τόσες ανθρώπινες ψυχές εξαιτίας των χημικών, αναρωτιούνται εκείνοι που στη θέση του ΟΑΧΟ θα ήθελαν να δουν τη Μαλάλα Γιουσουζφάι, τη 16χρονη Πακιστανή η οποία πλήρωσε πέρσι τον αγώνα της ενάντια στον φονταμενταλισμό των Ταλιμπάν με μία σφαίρα στο κεφάλι.

Η Συρία έπαιξε αναμφισβήτητα βασικό, αν όχι πρωτεύοντα ρόλο, στην απόφαση της Επιτροπής. «Τα πρόσφατα γεγονότα στη Συρία, όπου χρησιμοποιήθηκαν χημικά όπλα για μία ακόμη φορά, υπογράμμισαν την ανάγκη να ενισχυθούν οι προσπάθειες ώστε να μπει ένα τέλος σε τέτοιου είδους όπλα», ήταν η φράση-κλειδί στην ανακοίνωση της Επιτροπής.

Από τις 13 Ιανουαρίου του 1997, οπότε κατοχυρώθηκε νομικά η Σύμβαση για την Κατάργηση των Χημικών Οπλων, ο ΟΑΧΟ μετρά 189 κράτη-μέλη. Επτά από αυτά – η Αλβανία, η Ινδία, το Ιράκ, η Λιβύη, η Ρωσία, οι ΗΠΑ, καθώς και μία χώρα την οποία ο ΟΑΧΟ κατονομάζει ως «κράτος-μέλος» αλλά πιστεύεται ότι είναι η Νότια Κορέα – έχουν δηλώσει πως διαθέτουν αποθέματα χημικών όπλων (αέριο μουστάρδας και αέριο σαρίν). Η Συρία πρόκειται να προσχωρήσει στον Οργανισμό τη Δευτέρα, ενώ εκτός παραμένουν η Βόρεια Κορέα, η Ανγκόλα, η Αίγυπτος και το Νότιο Σουδάν. Το Ισραήλ και η Μιανμάρ έχουν υπογράψει, αλλά δεν έχουν επικυρώσει τη Σύμβαση. Η Νορβηγική Επιτροπή κάνει ιδιαίτερη μνεία στα κράτη τα οποία δεν φρόντισαν να καταστρέψουν το χημικό του οπλοστάσιο έως την καταληκτική ημερομηνία – Απρίλιο του 2012 – την οποία είχε ορίσει ο Οργανισμός.  «Η σύσταση αφορά κυρίως τις ΗΠΑ και τη Ρωσία», αναφέρεται ρητά στο κείμενο της Επιτροπής.

Εως φέτος, ο ανεξάρτητος ΟΑΧΟ, ο οποίος λειτουργεί υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών και εδρεύει στη Χάγη, δρούσε μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας με 500 συνολικά υπαλλήλους. Ο ετήσιος προϋπολογισμός τους δεν ξεπερνά τα 70 εκατ. ευρώ, ποσό το οποίο θεωρείται σχετικά μικρό για τα δεδομένα των Διεθνών Παρατηρητηρίων. Οπως δήλωσε ο γενικός διευθυντής του Οργανισμού, ο τούρκος διπλωμάτης Αχμέτ Ουζουμτζού, το χρηματικό έπαθλο – 920.000 ευρώ – θα διατεθεί  για τους σκοπούς της Σύμβασης. «Τα πρόσφατα γεγονότα στη Συρία ήταν μία τραγική υπενθύμιση ότι έχουμε πολλή δουλειά μπροστά μας», πρόσθεσε.

Στα 16 χρόνια λειτουργίας του, ο ΟΑΧΟ έχει πραγματοποιήσει περισσότερες από 5.000 επιθεωρήσεις σε 86 χώρες. Σύμφωνα με τις δικές του στατιστικές, 57.740 τόνοι, ή το 81,1% του παγκόσμιου χημικού οπλοστασίου, έχουν καταστραφεί. Σε κάθε περίπτωση, οι ολέθριες συνέπειες του πρόσφατου παρελθόντος υπαγορεύουν την επιτακτική ανάγκη της άμεσης και ολοσχερούς εξουδετέρωσης των χημικών όπλων σε όλο τον κόσμο.

«Κληρονομιά» του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου
Η πρώτη μεγάλης κλίμακας επίθεση με χημικά πραγματοποιήθηκε κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Μισό αιώνα αργότερα, το χημικό οπλοστάσιο των ΗΠΑ και της Ρωσίας κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου θα μπορούσε να αφανίσει κάθε ίχνος ζωής