Χάρι Μπελαφόντε: Ο υποστηρικτής των αδυνάτων

Με όπλα τη φωνή και την αναγνωρισιμότητά του,  πάντα στηλίτευε και στηλιτεύει ιμπεριαλιστικές πολιτικές, ρατσιστικές συμπεριφορές, περιορισμούς ατομικών ελευθεριών. Στα 86 του χρόνια αναγορεύτηκε πρεσβευτής Συνείδησης της Διεθνούς Αμνηστίας για την αδιάκοπη ακτιβιστική δράση τουσε όλους τους τομείς της κοινωνικής δραστηριότητας

Εχει φωνή σήμα κατατεθέν. Βελούδινη,  χαρακτηριστική βραχνάδα που καλύπτει μια ένταση την οποία χειρίζεται με μαεστρία και όταν την αφήνει ελεύθερη, εντυπωσιάζει. Σαν να φυσάει το ζεστό και υγρό – νοτισμένο από τη θάλασσα – αεράκι από την Τζαμάικα.

Αλλωστε είναι στο DNA του κι ας γεννήθηκε στις φτωχογειτονιές του Χάρλεμ ένα χρόνο πριν από το Κραχ.

Στο DNA του επίσης θα μπορούσε να πει κάποιος πως είναι και η αγωνιστικότητα που δείχνει για τα ανθρώπινα δικαιώματα, την εξάλειψη των φυλετικών διακρίσεων.

Ο μίστερ Banana Boat, ο βασιλιάς του Calypso, του μουσικού ύφους της Καραϊβικής που το σύστησε διεθνώς τη δεκαετία του ’50 και επηρέασε τη μουσική από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, ο ψηλός και ευθυτενής – στα νιάτα του – τραγουδιστής, που ερμήνευσε άψογα αλλά με αμερικανική προφορά τα «Θάλασσα πλατιά» (και σε ντουέτο με τη Νάνα Μούσχουρη) και «Μες σ’ αυτή τη βάρκα» του Μάνου Χατζιδάκι, δεν επαναπαύτηκε στις δάφνες των επιτυχιών του (η πρώτη δισκογραφική δουλειά του «Calypso» το 1956 έγινε το πρώτο άλμπουμ στις ΗΠΑ που πούλησε πάνω από ένα εκατομμύριο αντίτυπα μέσα σε ένα χρόνο) και στη δημοφιλία του.

Με όπλα τη φωνή και την αναγνωρισιμότητά του, έχοντας αναπτύξει από νωρίς κοινωνική συνείδηση, πάντα στηλίτευε και στηλιτεύει ιμπεριαλιστικές πολιτικές, ρατσιστικές συμπεριφορές, περιορισμούς ατομικών ελευθεριών.

Υποστηρικτής των αδυνάτων, εκείνων που η φωνή τους δεν φθάνει στα ανώτερα κλιμάκια, ηγετών που ύψωσαν ανάστημα σε ισοπεδωτικές τακτικές του Θείου Σαμ, πολέμιος φασιστικών καθεστώτων.

Στα 86 του ο Χάρι Μπελαφόντε (Χάρολντ Τζορτζ Μπελαφόντε είναι το πλήρες όνομά του) αναγορεύτηκε πρεσβευτής Συνείδησης της Διεθνούς Αμνηστίας για την αδιάκοπη ακτιβιστική δράση του, στο Δουβλίνο την περασμένη Τρίτη. Μαζί και η 16χρονη Πακιστανή Μαλάλα  Γιουσαφζάι που γλίτωσε από επίθεση των Ταλιμπάν τον Οκτώβριο του 2012, τους οποίους είχε καταγγείλει σε ένα ιστολόγιο για τις ωμότητές τους στο Βορειοδυτικό Πακιστάν και της απενεμήθη το Διεθνές Βραβείο Ειρήνης για τα Παιδιά, για τους «αγώνες της προκειμένου όλα τα κορίτσια του κόσμου να έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση».

Ο γιος της καθαρίστριας από την Τζαμάικα και του αξιωματικού του Βασιλικού Πολεμικού Ναυτικού της Μαρτινίκας (και μετέπειτα της Εθνοφρουράς των ΗΠΑ) δεν είχε σκοπό να γίνει τραγουδιστής. Για την ακρίβεια, ήταν η μαγεία του θεάτρου που ανέκαθεν τον συγκινούσε. Στο θέατρο έκανε τα πρώτα βήματά του και από εκεί ανακάλυψε το τραγούδι. Είδωλό του ήταν ο Πολ Ρόμπσον, ο μπασοβαρύτονος μαύρος τραγουδιστής, γνωστός για τις αριστερές δραστηριότητές του, για τις οποίες και καταδιώχθηκε. Αργότερα ο Μπελαφόντε απέκτησε στενή φιλία με τον ακτιβιστή Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, τον πρόεδρο των ΗΠΑ Τζον Κένεντι και τον αδελφό του, γερουσιαστή Ρόμπερτ Κένεντι.

Πολέμιος των φυλετικών διακρίσεων στον αμερικανικό Νότο είδε το όνομά του στη διαβόητη λίστα Μακάρθι. Συνδέθηκε με τον Νέλσον Μαντέλα και υποστήριξε το κίνημα για την κατάργηση του απαρτχάιντ. Μάλιστα ήταν προεξάρχων των εκδηλώσεων προς τιμήν του προέδρου του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου Ολιβερ Τάμπο, που έγιναν στο Μέγαρο Ρούσβελτ (άλλοτε σπίτι του αμερικανού προέδρου).

Στην Ελλάδα. Ο πολιτικός ακτιβισμός του έφθασε και στην Ελλάδα. Ο Χάρι Μπελαφόντε προσυπέγραψε μαζί με τους Ντμίτρι Σοστακόβιτς, Λέοναρντ Μπερνστάιν, Αρθουρ Μίλερ και πολλούς ακόμη διανοουμένους διεθνούς ακτινοβολίας πολλά διαβήματα αλληλεγγύης υπέρ του Μίκη Θεοδωράκη, ο οποίος τον Αύγουστο του 1967 είχε συλληφθεί από τη χούντα, τέθηκε σε κατ’ οίκον περιορισμό με την οικογένειά του στο Βραχάτι και αργότερα στη Ζάτουνα και μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Ωρωπού.

Συχνά έκανε δηλώσεις ο Χάρι Μπελαφόντε κατά του αποκλεισμού που έχουν επιβάλει οι ΗΠΑ στην Κούβα, επαίνεσε τις ειρηνευτικές πρωτοβουλίες της Ρωσίας και κατήγγειλε την εισβολή των ΗΠΑ στη Γρανάδα, στο Ιράκ και στη Σερβία.

Υπέρμαχος των πολιτικών και ανθρωπιστικών δικαιωμάτων στη νεότερη πολιτική σκηνή των ΗΠΑ, δεν δίστασε να τα πει  έξω από τα δόντια για τον Τζορτζ Μπους τον νεότερο και την πολιτική του.

Τράβηξε μάλιστα τα βλέμματα της διεθνούς κοινής γνώμης όταν είπε για τον πρόεδρο Μπους πως πάσχει από «επηρμένη άγνοια» και ότι οι πολιτικές της διακυβέρνησής του για τον κόσμο είναι «ηθικά διεφθαρμένες».

Καυστικός ήταν και σε ομιλία τον Ιανουάριο του 2006 στο ετήσιο συνέδριο Arts Presenters Members Conference, όταν χαρακτήρισε «νέα Γκεστάπο» τα αντιτρομοκρατικά μέτρα της κυβέρνησης Μπους και συμπλήρωσε: «Μπορεί να σε συλλάβουν και να μην έχεις το δικαίωμα υπεράσπισης».

Δεν χαρίζεται ούτε στον σημερινό Πρόεδρο των ΗΠΑ. Λίγο μετά την επανεκλογή του Μπαράκ Ομπάμα ο Μπελαφόντε, σε τηλεοπτική συνέντευξη, εξέφρασε φόβο για τους πολιτικούς ηγέτες εντός ΗΠΑ που εξακολουθούν να είναι αντίθετοι με τις πολιτικές που χαράσσει, λέγοντας με δόση ειρωνείας πως «το μόνο που έχει να κάνει είναι να συμπεριφερθεί σαν τριτοκοσμικός δικτάτορας και να μπαγλαρώσει όλους αυτούς τους τύπους. Διότι παραβαίνουν την αμερικανική επιθυμία».

Με τη φόρα που είχε πάρει – θυμωμένος από την καταπάτηση πολιτικών και ατομικών ελευθεριών από την κυβέρνηση Ομπάμα – ο Μπελαφόντε τα έβαλε και με συναδέλφους από τη νεότερη γενιά καλλιτεχνών και ειδικότερα μαύρους τραγουδιστές όπως ο Τζέι Ζι και η Μπιγιονσέ. Τους κατηγόρησε για απάθεια, ενώ «έχουν την ικανότητα και τη δύναμη να εμπνεύσουν στον κόσμο τη διάθεση για αλλαγή».

Πλέον, μπορεί να βαδίζει με τη βοήθεια μπαστουνιού, αλλά δεν πτοείται και συνεχίζει να υπεραμύνεται των θέσεών του με το σφρίγος των νεανικών του χρόνων. Διόλου τυχαία ο πληθωρικός καλλιτέχνης με τη ζωή του τροφοδότησε το ντοκιμαντέρ «Sing your Song», που προβλήθηκε στο φεστιβάλ κινηματογράφου της Βενετίας το 2011.

Η καταλληλότερη φράση για να τον περιγράψει κάποιος ακούγεται στην ταινία: «Εγινε θρύλος επειδή πήρε πάνω του όλα τα βάσανα του κόσμου και τα έκανε δικά του».