Ακε Σέλστρομ: Ο κυνηγός του χημικού πολέμου

Δεν έχει δώσει ούτε μία συνέντευξη. Αντίθετα με τον συμπατριώτη του Χανς Μπλιξ, τον πρώην επικεφαλής των επιθεωρητών του ΟΗΕ που είχαν επιφορτιστεί με την αναζήτηση όπλων μαζικής καταστροφής στο Ιράκ στις αρχές του 2000, ο Σέλστρομ δεν αγαπά τη δημοσιότητα. Ισως διότι αυτός δεν είναι διπλωμάτης. Ισως διότι αντιλαμβάνεται, με δεδομένη και την ιστορία των «όπλων μαζικής καταστροφής» του Σαντάμ που δεν βρέθηκαν ποτέ, ούτε από τους επιθεωρητές ούτε από κανέναν άλλον, χρησίμευσαν όμως ως άλλοθι για την αμερικανική εισβολή του 2003, σε τι πολιτικό ναρκοπέδιο περπατάει. Ισως πάλι να μη βγαίνει μπροστά από χαρακτήρα: οι συνεργάτες του τον περιγράφουν ως έναν άνθρωπο ιδιαίτερα χαμηλού προφίλ, έναν «κλασικό Σουηδό», έναν «σκανδιναβικού τύπου ηγέτη που επιδιώκει τη συναίνεση».

ΑΥΘΕΝΤΙΑ. Τα επιστημονικά του διαπιστευτήρια δεν αμφισβητούνται. Ο 65χρονος Σέλστρομ είναι σταρ στην κλειστή κοινότητα των νευροβιολόγων, θεωρείται παγκόσμια αυθεντία όσον αφορά τα χημικά όπλα. Το διδακτορικό που πήρε το 1975 από το Πανεπιστήμιο του Γκέτεμποργκ έχει τίτλο «Η μεταφορά του γ-αμινοβουτυρικού οξέος στον εγκέφαλο». Ο Σέλστρομ έχει αναλάβει πολυάριθμες ακόμα αποστολές στα πλαίσια του ΟΗΕ, είχε επισκεφθεί πολλάκις το Ιράκ, έχει βοηθήσει στην αναβάθμιση των κανονισμών και των διαδικασιών του οργανισμού όσον αφορά τις επιθεωρήσεις για απαγορευμένα από τις διεθνείς συνθήκες όπλα. Εδώ και χρόνια, εργάζεται στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Ερευνών σχετικά με Xημικά, Bιολογικά, Ραδιενεργά, Πυρηνικά και Εκρηκτικά Υλικά (CBRNE), στο Πανεπιστήμιο της Ουμέα στη Βόρεια Σουηδία. Για την προσωπική του ζωή γνωρίζουμε ελάχιστα. Λέγεται πως είναι παππούς, λατρεύει τους περιπάτους στη φύση, ασχολείται ερασιτεχνικά με την αργυροχοΐα. Αλλά αυτά είναι υποσημειώσεις, σημασία έχει ο ρόλος που θα παίξει στην Ιστορία και αυτός παραμένει αβέβαιος.

Ο χρόνος τρέχει, το Κογκρέσο καλείται να αποφασίσει αν θα δώσει ή όχι πράσινο φως στον Μπαράκ Ομπάμα για μια επέμβαση εναντίον της Δαμασκού μέσα στην ερχόμενη εβδομάδα – και η ανάλυση των δειγμάτων από τη Συρία θα χρειαστεί, σύμφωνα με πληροφορίες, ακόμα δύο με τρεις εβδομάδες. Επιπλέον, βάσει της συμφωνίας ανάμεσα στον Μπασάρ αλ Ασαντ και τον ΟΗΕ, οι επιθεωρητές είναι εντεταλμένοι μόνο να αποσαφηνίσουν αν έγινε χρήση χημικών όπλων στη Συρία, όχι από ποιον έγινε η χρήση. «Ο ΟΗΕ δεν θα μας πει κάτι που να μη γνωρίζουμε ήδη», δήλωσε τις προάλλες ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Τζον Κέρι. ΗΠΑ, Βρετανία και Γαλλία κρίνουν πως έχουν ήδη ασφαλείς αποδείξεις ότι υπεύθυνο για τη σφαγή περισσότερων από 1.400 ανθρώπων στα περίχωρα της Δαμασκού στις 21 Αυγούστου είναι το αδίστακτο καθεστώς του Ασαντ, εκτιμούν ότι οι αντάρτες δεν είχαν ούτως ή άλλως τα μέσα να προβούν σε μια τέτοια προβοκάτσια. Η Δαμασκός, από την πλευρά της, κατηγορεί τους αντάρτες, χρησιμοποιεί μάλιστα την παρουσία, εκείνη την ημέρα, των επιθεωρητών του ΟΗΕ στη Συρία ως επιχείρημα υπέρ της – «θα έπρεπε να ήμασταν τρελοί για να κάναμε κάτι τέτοιο με τους επιθεωρητές εδώ», ισχυρίζεται και κάποιους τους πείθει.

Η Μόσχα λέει ότι θα μπορούσε να στηρίξει μια διεθνή επέμβαση εναντίον του Ασαντ εφόσον παρουσιαστούν αδιάσειστες αποδείξεις ότι είναι υπεύθυνος για την επίθεση – αλλά η αμερικανική σατιρική εφημερίδα «The Onion» δεν υπερβάλλει και πολύ όταν παρουσιάζει τον ίδιο τον Ασαντ να προσπαθεί, μάταια, να πείσει τον Πούτιν ότι έριξε σαρίν. Με μια πρώτη ανάγνωση, θα έλεγε κανείς ότι η προσπάθεια που κάνουν ο Σέλστρομ και η ομάδα του είναι μάταιη, εκ των προτέρων καταδικασμένη να χρησιμοποιηθεί από όλες τις πλευρές κατά βούληση. Αλλά ένας νηφάλιος, έντιμος παρατηρητής δεν μένει ποτέ στην πρώτη ανάγνωση, ούτε βιάζεται να εκφέρει κρίσεις. Ο Σέλστρομ κλήθηκε να αναλάβει επικεφαλής των επιθεωρητών του ΟΗΕ στη Συρία τον περασμένο Μάρτιο εν μέσω, ήδη, αλληλοκατηγοριών μεταξύ Δαμασκού και αντιπολίτευσης για χρήση χημικών όπλων σε τουλάχιστον τρεις περιοχές.

Η 20μελής ομάδα έφθασε στη Συρία στις 18 Αυγούστου, προηγουμένως πέρασε εβδομάδες στην Κύπρο περιμένοντας να συμφωνήσει ο Ασαντ με τον ΟΗΕ τους (αυστηρούς) όρους της αποστολής. Ξημερώματα της 21ης Αυγούστου, την ώρα που άρχισαν να πέφτουν οι ρουκέτες με τα χημικά σε διαφιλονικούμενες ή ελεγχόμενες από τους αντάρτες συνοικίες της Δαμασκού, οι επιθεωρητές βρίσκονταν στο ξενοδοχείο Four Seasons, στο κέντρο της πόλης. Θα μπορούσαν να είχαν σπεύσει αμέσως στις πληγείσες περιοχές. Χρειάστηκε όμως να περάσουν πέντε ημέρες για να λάβουν τη σχετική άδεια από το καθεστώς. Στο μεταξύ, οι επίμαχες περιοχές είχαν βομβαρδιστεί αλύπητα. Κατά την πρώτη τους προσπάθεια να φθάσουν στον τόπο του εγκλήματος, το κομβόι τους δέχθηκε πυρά από ελεύθερους σκοπευτές. Από έξι ώρες που θα διαρκούσε κανονικά η έρευνά τους εκείνη την πρώτη ημέρα, περιορίστηκε στα 90 λεπτά. Σε κάθε περίπτωση, οι επιθεωρητές αποχώρησαν το Σάββατο 31 Αυγούστου από τη Συρία έχοντας συλλέξει και βιοϊατρικά και περιβαλλοντικά δείγματα και μαρτυρίες από θύματα και γιατρούς. Τα δείγματα στάλθηκαν για ανάλυση σε έναν αριθμό ειδικευμένων, συνεργαζόμενων με την Οργάνωση για την Απαγόρευση των Χημικών Οπλων, εργαστηρίων ανά τον κόσμο. Ο Μπαν Κι Μουν, ο γ.γ. του ΟΗΕ, κάλεσε τους επιθεωρητές να βιαστούν. Φέρονται να εργάζονται νυχθημερόν. Αλλά ο χρόνος τρέχει.

ΙΧΝΗ ΣΦΑΓΗΣ. Το καλό σενάριο θέλει τον ΟΗΕ να παρουσιάζει την έκθεσή του εγκαίρως. Θέλει επίσης τους επιθεωρητές να δημοσιοποιούν πληροφορίες που θα επιτρέψουν στον Μπαν Κι Μουν να υποδείξει τον υπεύθυνο για τη σφαγή. Το συριακό καθεστώς αναπτύσσει χημικά όπλα, ως αντίβαρο στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ισραήλ, εδώ και δεκαετίες. Κι έχει, σύμφωνα με τους ειδικούς, αποκτήσει ιδιαίτερα εξεζητημένα συστήματα – έχει π.χ. τη δυνατότητα προσθήκης χημικών σταθεροποιητών στους τοξικούς παράγοντές του, έχει επίσης δημιουργήσει δυαδικά χημικά όπλα που αναμειγνύουν τις πρόδρομες ουσίες ώστε να δημιουργηθεί ο τοξικός παράγοντας μετά την εκτόξευση της ρουκέτας ή του όλμου. Αν οι επιθεωρητές βρουν τμήματα ρουκετών ή όλμων με τέτοιο βαθμό εκζήτησης, θα είναι ένα σοβαρότατο επιχείρημα εναντίον του Ασαντ. Αν, αντιθέτως, διαπιστωθεί πως ο τοξικός παράγοντας που χρησιμοποιήθηκε στη Δαμασκό δεν περιείχε χημικούς σταθεροποιητές, τότε τα επιχειρήματα της Δαμασκού ίσως αποκτήσουν μεγαλύτερη αξιοπιστία. Ο κόσμος παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα. Τα διακυβεύματα είναι τεράστια. Ο Ακε Σέλστρομ θα παίξει τον ρόλο που του πρέπει.

είπαν γι’ αυτόν
Γνωρίζω τον Ακε. Είναι σπουδαίος άνθρωπος και βρίσκεται σε μια φριχτή θέση. Θα δεχθεί απίστευτες πιέσεις
Τσαρλς Ντέλφερ, πρώην επιθεωρητής όπλων του ΟΗΕ

Εμείς κοιτάζουμε τα πράγματα αποκλειστικά από την πλευρά της επιστήμης. Αυτή είναι η δουλειά μας. Αλλά η πολιτική παίζει εδώ σαφώς μεγαλύτερο ρόλο από την επιστήμη
Τζέναν Σάχοβιτς, συνεργάτης του Ακε Σέλστρομ στο Ευρωπαϊκό Κέντρο CBRNE της Σουηδίας