Ο Αριστοφάνης έφτασε μέχρι τη Μανωλάδα

ο τελευταίο τραγούδι που ακούστηκε στη σκηνή του θεάτρου της αρχαίας Επιδαύρου δεν ήταν κάποιο από τα πασίγνωστα του σκηνοθέτη της παράστασης τα οποία πολλές φορές ακούστηκαν στη διάρκειά της. Το «Μας φτάνει μόνο» του Τώνη Μαρούδα ολοκλήρωσε τον «Πλούτο» του Σαββόπουλου και λειτούργησε ως ακόμη ένα σχόλιο πάνω στην αριστοφανική θεματολογία της «σάτιρας του νεοπλουτισμού και του λάιφσταϊλ», χωρίς φυσικά να είναι το μοναδικό. Η ματιά του Σαββόπουλου στην κωμωδία του Αριστοφάνη μοιάζει να παραπέμπει στις συνθήκες που οδήγησαν στην Ελλάδα της σημερινής κρίσης.

Η μέτρια από πλευράς εισιτηρίων εκκίνηση, την προηγούμενη εβδομάδα, των Επιδαύριων δεν επαναλήφθηκε. Στο αργολικό θέατρο, την Παρασκευή και το Σάββατο παρακολούθησαν τον «Πλούτο» του Αριστοφάνη περίπου 18.000 θεατές, οι οποίοι χάρισαν το πιο ηχηρό χειροκρότημα τόσο στους συντελεστές της παράστασης όσο και στον ίδιο τον Διονύση Σαββόπουλο, ο οποίος υπέγραψε τη σκηνοθεσία, τη μετάφραση και τη μουσική. Και η αριθμητική αύξηση αυτού του διημέρου επηρέασε ανάλογα όλους τους τομείς της επιδαύριας ζωής. Από τη δυσκολία στο πάρκινγκ του θεάτρου έως την εύρεση ελεύθερου τραπεζιού για φαγητό μετά την παράσταση.

Η πρώτη εικόνα του σκηνοθετικού εγχειρήματος του Διονύση Σαββόπουλου στον «Πλούτο» του Αριστοφάνη ήταν ένας πολύχρωμος χορός με αστεία κοστούμια και ψηλά καπέλα – παρέπεμπαν σε πλανόδιο τσίρκο – που έκανε εντυπωσιακή είσοδο το βράδυ της Παρασκευής στη σκηνή της Επιδαύρου, σχεδόν ένα τέταρτο μετά τις εννέα.

Η επαφή του τραγουδοποιού με τον αρχαίο κωμικό χρονολογείται από το 1975 όταν ο Κάρολος Κουν του εμπιστεύτηκε τη μουσική στο παλαιότερο σωζόμενο αριστοφανικό έργο, τους «Αχαρνείς». Η σχέση του με τον Αριστοφάνη ανανεώθηκε το 1985, όταν έντυσε μουσικά τον «Πλούτο» που σκηνοθέτησε ο Λούκα Ρονκόνι. Τώρα όμως δεν περιορίστηκε στη μουσική.

Ο Αριστοφάνης, στο έργο αυτό, σχολιάζει την κακή διανομή του πλούτου, διακωμωδεί τις – πάντα επίκαιρες – κοινωνικές ανισότητες και τη διαφθορά που αυτός προκαλεί. Ο Διονύσης Σαββόπουλος πατώντας πάνω στον αριστοφανικό καμβά έδωσε τη δική του οπτική για την εικόνα της σύγχρονης Ελλάδας, δημιουργώντας τον δίαυλο ανάμεσα στο τότε και το τώρα, φωτίζοντας τα διαχρονικά ερωτήματα που θέτει το κείμενο. Ταυτόχρονα απέφυγε τους επιθεωρησιακούς εκσυγχρονισμούς. Αλλωστε και ο ίδιος έχει πει ότι η διάθεσή του απέναντι στο έργο του Αριστοφάνη ήταν να το προσεγγίσει όχι επιθεωρησιακά αλλά με τη ματιά ενός «διαμαρτυρόμενου» θεατή.

ΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ. Το μουσικό έργο του τραγουδοποιού δεν θα μπορούσε να λείπει από την παράσταση. Τα εμβληματικά τραγούδια του Διονύση Σαββόπουλου προκάλεσαν, όπως ήταν αναμενόμενο, τα δυνατά χειροκροτήματα των θεατών. Και αυτή όμως η επιλογή του Σαββόπουλου δεν έμεινε ασχολίαστη στο κείμενο (που ο ίδιος είχε μεταφράσει) αφού διά στόματος Καρίωνα – κατά κόσμον Χρήστου Λούλη – ειπώθηκε αυτοσαρκαστικά: «Ακόμη και ο Σαββόπουλος στέρεψε από έμπνευση και το έριξε στα  παραμύθια». Ή λίγο αργότερα πάλι μέσα από τον δούλο του Χρεμύλου: «… Είναι σαν τους τραγουδοποιούς που κάνουν τώρα τα πάντα, μέχρι που σκηνοθετούν».

Η πιο έντονη μουσική αναφορά ήταν από το «Φορτηγό». Ομως και μέσα στο κείμενο οι σχολιασμοί για τη σύγχρονη πολιτική, την οικονομική και την κοινωνική κατάσταση ήταν το ίδιο έντονοι. Τιποτα δεν ξέφυγε από το σαββοπουλικό λεπίδι της κριτικής και της σάτιρας: ούτε το χρέος, η οικονομική κρίση και η λιτότητα ούτε οι μίζες και ο Ακης Τσοχατζόπουλος, ούτε η Μανωλάδα. Ούτε βέβαια όλα αυτά που συμβολίζουν με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο τη φούσκα τις ευμάρειας: τα διακοποδάνεια, τα ακριβά αυτοκίνητα που αποκτήθηκαν με πλαστικό χρήμα, η ασυδοσία των πολιτικών…

Και κάθε τέτοιο σχόλιο προκαλούσε τα ηχηρά χειροκροτήματα των θεατών, τους οποίους ο Σαββόπουλος δεν έδειχνε καθόλου να κολακεύει. Αντίθετα, έδειχνε προς το μέρος τους καταλογίζοντάς τους συνευθύνη. Είναι χαρακτηριστική η προσθήκη που έκανε στο αριστοφανικό κείμενο και την οποία εκφώνησε ο ίδιος στη σκηνή: «… Εγώ για την αγάπη σας και την εύνοιά σας, τα προσπερνούσα μερικά, σας έλεγα ωραία πράγματα. Οταν πήγα να σας τα πω, να γράψω στίχους για όλα αυτά που μέσα μου φοβόμουν ότι θα ‘ρθουν, κανένας δεν με πίστεψε και  μου πετούσαν πέτρες! Ποιος θέλει μέσα στο πάρτι να ακούσει τα δυσάρεστα;». Το κοινό υποδέχθηκε τη φράση με θερμό χειροκρότημα.