Zαν-Κλοντ Γιούνκερ: Περισσότερη Ευρώπη, λιγότερος λαϊκισμός

Είναι κατά δήλωσή του ένας από τους τελευταίους επιζώντες της Συνθήκης του Μάαστριχ. Αυτός και το ευρώ. Ο Τύπος τού έχει κολλήσει το παρατσούκλι «ο κύριος ευρώ». Ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ όμως, από το βήμα του Μεγάρου Μουσικής χθες, χαλαρός και χωρίς σημειώσεις, απέδειξε ότι πάνω από όλα είναι υπέρμαχος της ευρωπαϊκής ιδέας. Της ίδιας της ουσίας της Ευρώπης όπως την οραματίστηκαν οι ηγέτες της που έζησαν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Και όλοι οι απλοί άνθρωποι της γενιάς των γονιών του που «ο πόλεμος τούς πήρε τη νιότη τους». Το νόμισμα είναι απλώς το μέσο.

Από την αρχή κιόλας ξεκαθάρισε ότι δεν θα πειθαρχούσε στον τίτλο της διάλεξής του («Ευρώ: απολογισμός και προοπτικές») που διοργάνωσαν η πρεσβεία του Λουξεμβούργου, το ΕΛΙΑΜΕΠ και το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Δεν θα μπορούσε να περιοριστεί στην επιφάνεια της επικαιρότητας ενώ «τα σημερινά προβλήματα είναι πιο πολλά». Γιατί αυτό που τον φοβίζει περισσότερο είναι η λήθη. Η λήθη για τους «παλαιούς δαίμονες της Ευρώπης, στο ξύπνημα των οποίων μπορεί να οδηγήσει ο λαϊκισμός». «Το αιώνιο ευρωπαϊκό δίλημμα είναι αν πρέπει να λύσουμε τα προβλήματα με πόλεμο ή μέσω της διπλωματικής οδού» υπογράμμισε. Οσο για το μεγάλο πρόβλημα της κοινής μας οικογένειας σήμερα; Οπως συμβαίνει σε κάθε οικογένεια, «δεν καταλαβαίνουμε οι μεν τους δε».

Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, τόνισε ξανά και ξανά στο ακροατήριο του πως η ήπειρος μας είναι πολύ μικρή. «Χωρίς Τουρκία και Ρωσία είναι μόλις 5,5 εκατ. χιλιόμετρα». «Είμαστε το 1/3 της Βραζιλίας, το 50% της Κίνας, το 50% των ΗΠΑ».

ΕΘΝΗ – ΚΡΑΤΗ. Παρότι είναι όντως ελαφρώς παράξενο, αν όχι αστείο, ένας Λουξεμβούργιος να μιλά για μεγέθη – το επεσήμανε μάλιστα και μόνος του – ανάλωσε μεγάλο μέρος της μιας ώρας και κάτι που ήταν στο βήμα για να δώσει στο κοινό να καταλάβει πόσο μικρή είναι τελικά η Ευρώπη. Το μέγεθος της Ευρώπης υπαγορεύει και την κατά Γιούνκερ μία και μόνη οδό που έχει για να σταθεί στον σύγχρονο κόσμο: «Μεγαλύτερη ευρωπαϊκή συνοχή και λιγότερος λαϊκισμός». Οπου με τον όρο λαϊκισμός περιγράφεται η ρητορική κάποιων ότι τα έθνη – κράτη μπορούν να επιβιώσουν μόνα τους.

«Τον 20ό αιώνα ήμασταν το 20% του παγκόσμιου πληθυσμού. Τώρα είμαστε το 11%. Το 2050 θα είμαστε το 7%. Στο τέλος του αιώνα το 4%». Κοινώς, όλοι εμείς οι Ευρωπαίοι «πιστεύουμε ότι είμαστε κυρίαρχοι του κόσμου αλλά δεν ισχύει αυτό». Στα πολλά ταξίδια που έχει κάνει σε χώρες μακρινές όπως Ιαπωνία και Κίνα κατάλαβε πως οι άνθρωποι εκεί αντιμετωπίζουν ακόμη και τις μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες, ακόμη και την υπερδύναμη της ηπείρου μας Γερμανία ως σημαντικές μόνο και μόνο επειδή «μιλούν μέσα από την Ευρώπη». Με δυο λόγια, σύμφωνα με τον Γιούνκερ, «αυτός που λέει έθνος, λέει θέλω να χάσω. Αυτός που λέει Ευρώπη, λέει θέλω να κερδίσω». Αν το χειροκρότημα αποτελεί ένδειξη, φαίνεται ότι ο παλαίμαχος του Eurogroup έπεισε το ακροατήριό του.

Παρότι η διάλεξη ήταν ανοιχτή για το ευρύ κοινό, οι περισσότεροι μέσα στην Αίθουσα Δημήτρης Μητρόπουλος ήταν πολιτικοί. Τις καρέκλες συμπλήρωναν δεκάδες κουστουμαρισμένοι κύριοι με αρκετές λευκές τρίχες στην κεφαλή τους και κάποιες παρέες φοιτητών ευρωπαϊκών σπουδών που κοιτούσαν με δέος τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη να μπαίνει χαμογελαστός με τη βοήθεια του μπαστουνιού του.

Ο ομιλητής φρόντισε να εξαπολύσει από το πρώτο λεπτό επίθεση γοητείας. «Η Ελλάδα δεν ανήκει μόνο στην Ελλάδα, ανήκει στην Ευρώπη. Ισως η Ευρώπη ανήκει στην Ελλάδα». «Η Ελλάδα, αυτό το μεγάλο έθνος, δεν υπερηφανεύεται αρκετά για τον εαυτό της». Μια κυρία την ώρα που παρέδιδε τα ακουστικά της μετάφρασης δήλωσε πολύ ευχαριστημένη που «ένας ξένος με τη δική του θέση μιλά έτσι για εμάς».

θυσιες ελληνων. Ομως ο ξένος αυτός όπως γνωρίζει με το όνομά τους τις θυσίες των Ελλήνων, «ΦΠΑ στην εστίαση, φόρος στο πετρέλαιο θέρμανσης», ξέρει πολύ καλά και τις αδυναμίες τους και δεν διστάζει να τις σχολιάσει, έστω και κομψά. «Θα ήθελα η Ελλάδα να βελτιώσει το σύστημα φοροείσπραξης. Να γίνει πιο αποτελεσματική η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής. Μου είναι δύσκολο να εξηγήσω στους κατοίκους της χώρας μου για τη φοροδιαφυγή, την παραοικονομία, τη διαφθορά» ενώ κατηγορηματικά δηλώνει πως «δεν μπορεί να υπάρξει ανάπτυξη χωρίς εξυγίανση των δημόσιων οικονομικών. Είναι μια πλάνη».

Ο Γιούνκερ ήρθε ως φίλος κουβαλώντας ένα σαφές μήνυμα, που προ κρίσης δεν θα είχε καμιά αξία εδώ, όπου ο ευρωσκεπτικισμός ήταν στο ναδίρ. Ηρθε για να τονώσει τον ευρωπαϊκό μας πατριωτισμό, που τόσο κινδυνεύει από τον λαϊκισμό που περιέγραψε. Γιατί γι’ αυτόν, όπως φάνηκε από τα συμφραζόμενα, η μεγαλύτερη ίσως προσφορά της Ελλάδας στην ΕΕ αυτή την τριετία είναι ότι έκανε τις μεγάλες χώρες να καταλάβουν πως «καμιά δεν αξίζει από μόνη της» και τόνωσε την πίστη τους στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα.