Πώς το ΔΝΤ «γκρέμισε» τις σάπιες τράπεζες

Φλας μπακ: τον Μάρτιο του 2001 έφθασα στην Αγκυρα, ανυποψίαστος. Οταν πήγα να αλλάξω δολάρια με λίρες ανακάλυψα ότι οι λίρες μου είχαν αυγατίσει. Και ανακάλυψα ότι η λίρα είχε υποτιμηθεί 40%, ότι οι τράπεζες είχαν ουσιαστικά χρεοκοπήσει, ο πληθωρισμός έτρεχε με αστρονομικούς ρυθμούς. Μπορούσες να το υπολογίσεις χονδρικά, ανάλογα με το πόσο άλλαζε η χρέωση του καφέ από μέρα σε μέρα. Και συνειδητοποίησα ότι στο ξενοδοχείο οι μόνοι πελάτες εκτός από εμένα ήταν κάτι κοστουμαρισμένοι τύποι με χαρτοφύλακες – οι άνθρωποι του ΔΝΤ, που πολύ αργότερα μας έμελλε να τους γνωρίσουμε στην Αθήνα.

Ηταν η εποχή της απόλυτης κατάρρευσης. Για όποιον επισκέπτεται τώρα την Τουρκία, μοιάζει απίστευτο ότι έχουν περάσει μόλις δέκα χρόνια.

Με τράπεζες νεκρές, κυβέρνηση αδύναμη, υψηλό πληθωρισμό και μεγάλη πτώση παραγωγής, η Τουρκία ισορροπούσε τότε στο χείλος της αβύσσου. Το ΔΝΤ κατέπλευσε στην Αγκυρα. Επέβαλε στον αδύναμο Ετζεβίτ να δώσει το υπουργείο Οικονομικών σε ένα τουρκικής καταγωγής στέλεχος της Παγκόσμιας Τράπεζας, τον Κεμάλ Ντερβίς, οπλισμένο με απόλυτες εξουσίες, μη υπαγόμενες στον πρωθυπουργό και το υπουργικό συμβούλιο. Και υποχρέωσε την τουρκική κυβέρνηση να κλείσει ή να αναδιαρθρώσει εκ θεμελίων όλες τις τουρκικές τράπεζες. Αυτό αποδείχθηκε πως ήταν το κουμπί, που άλλαξε την Τουρκία.

Ώς τότε οι τράπεζες ήταν κάτι σαν κουμπαράδες στα χέρια των ελίτ, κάθε κόμμα είχε την τράπεζά του, ο στρατός τις δικές του, οι μεγάλοι επιχειρηματίες από μία και όλοι έβαζαν το χέρι στα θησαυροφυλάκιά τους, με πλήρη ελευθερία. Οι τράπεζες χρηματοδοτούσαν τα ελλείμματα του κράτους ελευθέρως, χρηματοδοτούσαν και το πελατειακό σύστημα των κοσμικών κομμάτων, εξυπηρετούσαν φίλους και απέκλειαν αντιπάλους. Ενας επιχειρηματίας από το Ικόνιο μου διηγούνταν κάποτε πως του αρνιόνταν τα δάνεια, με το επιχείρημα ότι ο φάκελός του στην αστυνομία τον στιγμάτιζε ως τακτικό επισκέπτη των τζαμιών της πόλης.

Η ΑΝΑΤΡΟΠΗ. Κάπως έτσι, οι τουρκικές τράπεζες βρέθηκαν το 2001 με 19 δισ. δολάρια «φέσια» από κυβερνητικά κόμματα και κρατικούς οργανισμούς, άμεσες υποχρεώσεις ύψους 22 δισ. δολαρίων και έκθεση σε ξένο συνάλλαγμα ύψους 18 δισ. δολαρίων. Ηταν νεκρές. Το ΔΝΤ υποχρέωσε την τουρκική κυβέρνηση να τις θάψει άκλαυτες και στη θέση τους να βάλει νέες – κανονικές τράπεζες. Αυτό ήταν. Η τουρκική οικονομία βρέθηκε, από τα μέσα του 2002, σε θετικό έδαφος.