Από το θαύμα στο σχίσμα

Η πρώτη γέφυρα που ένωσε την ευρωπαϊκή με την ασιατική ακτή του Βοσπόρου εγκαινιάστηκε το 1973. Ηταν η μεγαλύτερη κρεμαστή γέφυρα στον εκτός Αμερικής κόσμο. Και τα εγκαίνιά της συνέπεσαν με την 50ή επέτειο της Τουρκικής Δημοκρατίας και γιορτάστηκαν ως ο θρίαμβος του νέου κεμαλικού κράτους. Βαφτίσια δεν έγιναν. Η γέφυρα ονομάζεται απλώς «γέφυρα του Βοσπόρου».

ΣΥΜΒΟΛΑ. Η δεύτερη γέφυρα εγκαινιάστηκε το 1988, από τον Τουργκούτ Οζάλ, που τη διέσχισε πρώτος με το αυτοκίνητό του. Τα εγκαίνια ήταν ο θρίαμβος ενός πρωθυπουργού, που είχε μόλις γλιτώσει από μια απόπειρα δολοφονίας και είχε συνδέσει το όνομά του με μιαν οικονομική επανάσταση, φιλελεύθερης έμπνευσης, με ιδιωτικοποιήσεις και άνοιγμα στις αγορές, και με αναγεννημένες φιλοδοξίες ενσωμάτωσης στην Ευρώπη. Και το όνομα που δόθηκε στη γέφυρα ήταν το όνομα του μόνου οθωμανού σουλτάνου που ήταν συμβατός με το κεμαλικό εορτολόγιο – του Πορθητή, που πήρε την Πόλη από τους Βυζαντινούς και έφερε τους Τούρκους στην Ευρώπη.
Μια τρίτη γέφυρα είναι υπό κατασκευή. Ο θεμέλιος λίθος της ετέθη στις 29 Μαΐου, την επέτειο της Αλωσης. Προοριζόταν να εγκαινιαστεί από τον Ερντογάν, ως ο θρίαμβος της εποχής του, της εποχής του οικονομικού θαύματος και της ισλαμικής παλινόρθωσης. Γι’ αυτό και το όνομα που της δόθηκε – προκαλώντας την οργή της αλεβίτικης μειονότητας – ήταν το όνομα του σουλτάνου Σελίμ. Του Γιαβούζ – που κατέκτησε την Αίγυπτο και την Αραβική Χερσόνησο, έκανε την Πόλη έδρα του χαλιφάτου, ανακηρύχθηκε ηγέτης των πιστών, διώκοντας αλύπητα τους σιίτες, αφού πρώτα είχε εκθρονίσει τον πατέρα του και είχε δολοφονήσει όλα του τα αδέλφια και τα ανίψια, για να μην απειλούν τον θρόνο.

Η τρίτη γέφυρα, η γέφυρα του Ερντογάν, θα ήταν ο καθρέφτης μιας χώρας που φιλοδοξεί να γίνει πάλι ο φάρος του μουσουλμανικού κόσμου και να αναδειχθεί, στο όνομά του, σε παγκόσμια δύναμη και πατρίδα ενός οικονομικού θαύματος. Το όνομά της θα ταίριαζε με τη νέα θέση που διεκδικεί η Τουρκία στον κόσμο. Και η παρουσία της – δίπλα στο νέο αεροδρόμιο της Πόλης, το μεγαλύτερο του κόσμου, τους νέους δρόμους, τα σχέδια για τη νέα διώρυγα, τον τεχνητό Βόσπορο και την ανάπλαση της Ταξίμ, που θα έσβηνε από το πρόσωπό της τα σημάδια της κεμαλικής αρχιτεκτονικής – θα ήταν τα διαμάντια στο στέμμα του Ερντογάν, καθώς εκείνος θα περνούσε παντοδύναμος την πόρτα του Προεδρικού Μεγάρου.
Είναι μια από τις ωραίες ειρωνείες της Ιστορίας πώς ένα τόσο μεγαλεπήβολο σχέδιο μπορεί να χαλάσει από μια ομάδα οικολόγων, που κάλεσαν με τα τουίτερ τους μια μικρή διαδήλωση, για τα δέντρα του Γκεζί, δέχθηκαν μια βάρβαρη επίθεση της Αστυνομίας και απελευθέρωσαν το τζίνι της φιλελεύθερης αμφισβήτησης από το μπουκάλι της απόλυτης κυριαρχίας του Ερντογάν στην τουρκική ζωή.

ΤΑ «ΥΛΙΚΑ». Πολλοί αναρωτιούνται αν η εβδομάδα των διαδηλώσεων θα αποδειχθεί η αρχή του τέλους αυτής της κυριαρχίας. Είναι αδύνατον να το προβλέψει κανείς. Αλλά είναι ανάγκη να θυμηθούμε με ποια υλικά χτίστηκε αυτή η δεκαετής ηγεμονία.
Τι έφερε τον Ερντογάν στην εξουσία; Η παρακμή των κεμαλικών ελίτ, η δεκαετία ακυβερνησίας, ανείπωτης διαφθοράς, σκανδάλων και οικονομικών κρίσεων που διαδέχθηκε τον θάνατο του Οζάλ, η κόπωση από τον βρώμικο πόλεμο στο Κουρδιστάν, το τραύμα των σεισμών του ’98 και… το ΔΝΤ.