Πόλεμος για τα πνευματικά δικαιώματα

Περισσότεροι από 1.000 εκδότες και διευθυντές εφημερίδων από 70 χώρες συγκεντρώθηκαν στις αρχές της εβδομάδας στην Μπανγκόκ για να συμμετάσχουν στο 65ο Παγκόσμιο Συνέδριο Εφημερίδων – World Newspaper Congress. Μεταξύ των θεμάτων που συζητήθηκαν ξεχώρισε – όπως ήταν αναμενόμενο – το ζήτημα των παραβιάσεων των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας των εφημερίδων από τις μηχανές αναζήτησης και τα προγράμματα ανάγνωσης ειδήσεων (news aggregators) που κυριαρχούν στο Διαδίκτυο.

O Λάρι Κίλμαν, αναπληρωτής εκτελεστικός διευθυντής της Παγκόσμιας Ενωσης Εφημερίδων και Εκδοτών, WAN-IFRA, σημειώνει σε άρθρο του στην ιστοσελίδα της Ενωσης πως το συγκεκριμένο ζήτημα παραμένει αμφιλεγόμενο, καθώς οι μηχανές και τα προγράμματα αναζήτησης ειδήσεων μπορούν να διαδραματίσουν έναν ρόλο θετικό και ταυτόχρονα αρνητικό για τους εκδότες. Θετικό γιατί κατευθύνουν τη διαδικτυακή κίνηση προς ειδησεογραφικές ιστοσελίδες και αρνητικό διότι συχνά χρησιμοποιούν το περιεχόμενό τους δίχως την άδεια ή έστω τη σύμφωνη γνώμη των εκδοτών/ιδιοκτητών των ιστοσελίδων.   

Μέχρι σήμερα, ο όποιος διακανονισμός ή συμφωνία με τους μεγάλους αντιπάλους των εφημερίδων στην ψηφιακή εποχή έχει επέλθει σε εθνικό ή τοπικό επίπεδο. Ο Κίλμαν θεωρεί πως αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι εκδότες έχουν ελάχιστες ευκαιρίες να συναντηθούν με συναδέλφους τους από άλλες χώρες, έτσι ώστε να συζητήσουν τα ζητήματα που τους απασχολούν και να υιοθετήσουν μια κοινή, παγκόσμια στάση. Ομως, στο πλαίσιο του συνεδρίου, το πρωί της Τρίτης πραγματοποιήθηκε μια συζήτηση με αυτόν ακριβώς τον στόχο: να τεθούν οι βάσεις για την έναρξη ενός διαρκούς παγκόσμιου διαλόγου μεταξύ των εκδοτών για την ανταλλαγή των εμπειριών και των ανησυχιών τους αναφορικά με την επίδραση – θετική ή αρνητική ή και τα δύο – που ασκούν στις επιχειρήσεις τους οι μηχανές και τα προγράμματα ανάγνωσης ειδήσεων. Σύμφωνα με τον Κίλμαν, η συζήτηση αυτή αποτέλεσε το πρώτο βήμα προς τη συσπείρωση των εκδοτών όλου του κόσμου ενάντια στις παραβιάσεις των δικαιωμάτων πνευματικής περιουσίας.

«Οργανισμοί σαν την Google έχουν τα μέσα ώστε να ασκούν ισχυρή επίδραση σε παγκόσμιο επίπεδο. Η βιομηχανία μας είναι υποχρεωμένη να αντιταχθεί με ισχυρές θέσεις, διαφορετικά θα χάσουμε» τόνισε η Μαργκαρέτ Μποριμπόν, γενική γραμματέας της Ομοσπονδίας Γαλλόφωνων Εφημερίδων του Βελγίου, η οποία κέρδισε την μήνυση εναντίον της Google για παραβιάσεις δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. «Η αλληλεγγύη σε τοπικό επίπεδο είναι απαραίτητη, αλλά η αλληλεγγύη σε παγκόσμιο επίπεδο (οφείλει να) αποτελεί επίσης στόχο».   

Οι παραδοσιακοί εκδότες έχουν συχνά επικριθεί για την εναντίωσή τους στη συσσωμάτωση των ειδήσεων από τις μηχανές και τα διάφορα προγράμματα αναζήτησης και κατηγορούνται πως δεν κατανοούν τα οφέλη των ψηφιακών δικτύων. Ομως και η ψηφιακή προσφορά ειδήσεων και τα διαδικτυακά επιχειρηματικά μοντέλα που την υποστηρίζουν – υπογραμμίζει ο Κίλμαν – εξελίσσονται διαρκώς, με αποτέλεσμα η όποια εναντίωση ή κριτική στο φαινόμενο να είναι πλέον ανούσια. Αυτό που χρειάζεται είναι δράση.    

«Είμαστε αντιμέτωποι με ένα διασπασμένο (αναγνωστικό) κοινό», υπογράμμισε ο Φρεντερίκ Φιγιού, επικεφαλής της ψηφιακής έκδοσης της γαλλικής Les Echos. «Οι άνθρωποι διαβάζουν τις ειδήσεις μας χρησιμοποιώντας μια μεγάλη ποικιλία συσκευών και προγραμμάτων αναζήτησης. Πρέπει να βρούμε έναν τρόπο να φτάσουμε εκεί που βρίσκονται οι αναγνώστες και να τους κατακτήσουμε». Αλλά ταυτόχρονα «δεν πρέπει να εγκαταλείψουμε το επιχειρηματικό μας μοντέλο. Οφείλουμε να φτάσουμε σε μια συμφωνία με τους ανθρώπους της Flipboard, της Google Currents, και να εισαγάγουμε συνδρομητικά τείχη (paywalls) στα συστήματά τους».

Το δεύτερο που οφείλουν να προσέξουν οι εκδότες, σύμφωνα με τον γάλλο δημοσιογράφο, είναι η αρτιότητα του ενημερωτικού πακέτου που προσφέρεται. Ο Φιγιού τάσσεται κατά της διάχυσης ή της προσφοράς μερικών, όχι πρωτίστης σημασίας ειδήσεων, όπως είναι οι αθλητικές ή οι ανθρώπινου ενδιαφέροντος ειδήσεις, θεωρώντας πως αποτελούν «στηρίγματα του ειδησεογραφικού περιεχομένου» των εφημερίδων. Η Μποριμπόν έθεσε το ίδιο ζήτημα αλλιώς. «Οι εκδότες δεν πρέπει να ανησυχούν για τους ανθρώπους που ανταλλάσσουν πληροφορίες και μοιράζονται ιστορίες» στον δρόμο ή στο Διαδίκτυο. «Δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα με αυτούς. Πρέπει να εστιάσουμε σε όσους κερδίζουν χρήματα από το περιεχόμενο (των εφημερίδων) μας».

Παγκόσμια πρωτοβουλία
Το Φόρουμ για το Διαδικτυακό Πρωτόκολλο και τα Πνευματικά Δικαιώματα (IP and Copyright Forum) αποτελεί μία ανεπίσημη πρωτοβουλία της Παγκόσμιας Ενωσης Εφημερίδων και Εκδοτών WAN-IFRA. Αποσκοπεί στη δημιουργία μιας παγκόσμιας βάσης δεδομένων αναφορικά με τις παραβιάσεις πνευματικών δικαιωμάτων σε διάφορες χώρες του κόσμου. Η WAN-IFRA αντιπροσωπεύει 18.000 εφημερίδες, 15.000 ενημερωτικά σάιτ και περισσότερες από 3.000 εταιρείες σε 120 χώρες.