Η ελίτ του ισλαμικού προτεσταντισμού

Εκτός από την ανάκαμψη της οικονομίας, η αναδιάρθωση των τουρκικών τραπεζών είχε άλλα δύο, έμμεσα αποτελέσματα. Πρώτο αποτέλεσμα: μια αποκλεισμένη από πιστώσεις μεσαία επιχειρηματική τάξη, από τα αστικά κέντρα της Ανατολίας κυρίως, έγινε ατμομηχανή του «τουρκικού θαύματος». Η Τουρκία μετρά, έπειτα από δέκα χρόνια διακυβέρνησης Ερντογάν, 28 δισεκατομμυριούχους. Ισως περισσότερους από κάθε άλλη χώρα. Από αυτούς, οι μισοί τουλάχιστον, έχουν αυτήν την καταγωγή: παιδιά της εποχής Ερντογάν, πρώην περιθωριακοί επιχειρηματίες που έκαναν ανθούσες ισλαμικές μπίζνες, έθρεψαν αυτό που κάποτε ονομάστηκε ισλαμικός προτεσταντισμός και έγραψαν το όνομά τους στον κατάλογο των δισεκατομμυριούχων.

Δεύτερο αποτέλεσμα: το σύστημα διακυβέρνησης των κεμαλικών ελίτ αποκόπηκε απότομα από τον μαστό που τον έτρεφε. Εμεινε χωρίς χρηματοδότηση. Κι έπειτα, το φθινόπωρο του 2002, ήρθε η πρώτη εκλογική νίκη του ΑΚΡ.

Ο Ερντογάν έχτισε την κυριαρχία του σε ένα οικονομικό μπουμ, βασισμένο στο πρόγραμμα του ΔΝΤ, μια νέα επιχειρηματική ελίτ αναδείχθηκε, στηριγμένη λιγότερο στην κρατική προστασία και περισσότερο στην κατάκτηση των ασιατικών και αραβικών αγορών, και σε ένα γρήγορο άνοιγμα της ψαλίδας των εισοδηματικών ανισοτήτων. Το ΔΝΤ έφυγε μετά πολλών επαίνων και άφησε πίσω του μια αλλαγμένη χώρα. Η Τουρκία, μια χώρα που έως τα μέσα της δεκαετίας του ’80 απασχολούσε τον μισό πληθυσμό της στην αγροτική οικονομία, είναι πια μια οικονομία με μεγάλη, αποκεντρωμένη βιομηχανική παραγωγή, με έναν μεγάλο πληθυσμό μετοίκων πρώτης και δεύτερης γενιάς από τα χωριά στις πόλεις, με μεγάλες εισοδηματικές ανισότητες και ένα διευρυνόμενο στρώμα μεσαίων στρωμάτων, που διεκδικούν συμμετοχή στην ευημερία, στέλνουν τα παιδιά τους στα πανεπιστήμια και αυτά, με τη σειρά τους, διεκδικούν πλήρη έλεγχο στη ζωή, το σώμα, τις ιδέες τους.

ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ. Κάπου εκεί, μάλλον, μπορεί να βρει κανείς τις ρίζες της εξέγερσης που τόσο ξαφνικά, αλλά όχι εντελώς απροειδοποίητα, συγκλονίζει την Τουρκία. Κάπου εκεί τίθεται και το ερώτημα αν η δίχως προηγούμενο δεκαετής πολιτική σταθερότητα, που έφερε η κυριαρχία του ΑΚΡ, θα κλονιστεί μετά την εξέγερση. Και μαζί το ερώτημα αν αυτό θα συμπαρασύρει και το περίφημο οικονομικό θαύμα, που στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό και στις μεγάλες εισροές κεφαλαίων που ακολούθησαν το τέλος της κρίσης. Ας προσθέσουμε και το ερώτημα αν τελικά θα είναι, πράγματι, ο Ερντογάν αυτός που θα εγκαινιάσει την τρίτη γέφυρα στον Βόσπορο. Κι αν η γέφυρα θα πάρει, τελικά, το όνομα του σουλτάνου Σελίμ…