Οι δύο Τουρκίες στα χαρακώματα

Η τελετή της περασμένης Τετάρτης στον Βόσπορο, όταν ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έθετε τον θεμέλιο λίθο της τρίτης γέφυρας που θα ενώσει την Ασία με την Τουρκία, είχε όλα τα χαρακτηριστικά ενός επικοινωνιακού σόου. Ο τούρκος Πρωθυπουργός χώρεσε στην κατασκευή του έργου τη δυναμική της σύγχρονης Τουρκίας αλλά και το παρελθόν της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Για τον ίδιο ήταν μια επίδειξη προσωπικής ισχύος, η απόδειξη μιας στιβαρής ηγεσίας που οδηγεί τη χώρα στο μέλλον.

Η ΘΡΥΑΛΛΙΔΑ. Δύο ημέρες μετά, ένα άλλο έργο, που θεωρητικά θα μπορούσε να αποτελέσει ακόμη δείγμα της τουρκικής ανάπτυξης, έγινε το σύμβολο της πρώτης πολιτικής ήττας του Ερντογάν. Το σχέδιο κατασκευής ενός εμπορικού κέντρου στο Πάρκο Γκεζί, έναν από τους λίγους εναπομείναντες χώρους πρασίνου στην Κωνσταντινούπολη, έδωσε την αφορμή για μια ογκώδη διαμαρτυρία που σύντομα ξεπέρασε το αίτημα της προστασίας του περιβάλλοντος.

Υπάρχει ένας τοξικός άνεμος ισλαμοποίησης που κάνει ένα τμήμα της τουρκικής κοινωνίας να πνίγεται. Δεν είναι μόνο η μαντίλα που μπήκε στα πανεπιστήμια και τις δημόσιες υπηρεσίες. Είναι και το φιλί που αντιμετωπίζεται ως προσβολή της δημοσίας αιδούς, αλλά και ο δρακόντειος νόμος κατά της πώλησης του αλκοόλ. Ο θρησκευτικός συντηρητισμός του τούρκου Πρωθυπουργού και το άρωμα αυταρχισμού της κυβέρνησής του γίνονται «αιτίες πολέμου» για τους οπαδούς της κεμαλικής παράδοσης.  

Τρεις ημέρες και τρεις νύχτες τώρα, στην Τουρκία συγκρούονται δύο κόσμοι. Το «παρών» στην Πλατεία Ταξίμ έδωσαν οικολόγοι και μέλη οργανώσεων για τα ατομικά δικαιώματα, οπαδοί του κοσμικού κράτους, κεμαλιστές, ομοφυλόφιλοι και τρανσέξουαλ που ανέμιζαν τις σημαίες με το ουράνιο τόξο. Η αδιανόητα βίαιη αντίδραση της Αστυνομίας εξέθεσε τα όρια της δημοκρατίας στην Τουρκία και τη δυσανεξία της κυβέρνησης στη διαφωνία. Το κέντρο της Κωνσταντινούπολης μετατράπηκε σε θάλαμο αερίων από τα χημικά που έριχναν ακόμη και ελικόπτερα από αέρος. Περισσότεροι από χίλιοι άνθρωποι τραυματίστηκαν από κλομπ και πλαστικές σφαίρες, ενώ ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες κάνουν λόγο για δύο νεκρούς.

Τραυματισμένος, όμως, βγήκε από το πεδίο της μάχης και ο Ταγίπ Ερντογάν. Ο τούρκος Πρωθυπουργός αιφνιδιάστηκε από το μέγεθος της αντίδρασης και αρχικά επιχείρησε να απαντήσει με ακόμη μία επίδειξη ισχύος. «Θα συγκεντρώσω 200.000 εκεί όπου θα συγκεντρωθούν 20 εξτρεμιστές και αν μαζευτούν 100.000, εγώ θα μαζέψω ένα εκατομμύριο οπαδούς μου» δήλωσε. Στα αυτιά του, όμως, φτάνει μια φωνή από την πλατεία που τον αποκαλεί «σουλτάνο» και «δικτάτορα» και τον καλεί να παραιτηθεί. «Δεν είμαι ο αφέντης του λαού» απαντά ο Ερντογάν. «Δεν τρέχει στο αίμα μου η δικτατορία, δεν είναι στον χαρακτήρα μου. Είμαι υπηρέτης του λαού». Επιμένει, όμως, ότι το έργο στο πάρκο θα γίνει.

ΕΞΑΠΛΩΣΗ. Το πρόβλημα για τον τούρκο Πρωθυπουργό, ωστόσο, είναι ότι η διαμαρτυρία εξαπλώθηκε από την Κωνσταντινούπολη στην Αγκυρα, στη Σμύρνη και σε πολλές ακόμη πόλεις της Τουρκίας. Εκδηλώσεις συμπαράστασης πραγματοποιήθηκαν στη Βαρκελώνη και στο Λονδίνο. Οι Βρυξέλλες δεν έκρυψαν την ανησυχία τους, η Ουάσιγκτον κάλεσε την τουρκική κυβέρνηση να σεβαστεί τα δικαιώματα των διαδηλωτών. Μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο η Τουρκία μετατράπηκε από πυλώνα σταθερότητας στην περιοχή σε ακόμη έναν παράγοντα αστάθειας.