Εκατό χρόνια γιόρτασε η «Ιεροτελεστία της Ανοιξης» του Ιγκόρ Στραβίσνκι

Στις 29 Μαΐου 1913, πριν από έναν αιώνα δηλαδή, τα Ρωσικά Μπαλέτα του Σερζ Ντιαγκίλεφ παρουσίαζαν στο Παρίσι, σε θέατρο στα Ηλύσια Πεδία, το μπαλέτο «Ιεροτελεστία της Ανοιξης» σε μουσική Ιγκόρ Στραβίσνκι και χορογραφία Βασλάφ Νιζίνσκι. Ηταν μια νύχτα που θα προκαλούσε ταραχή και ένταση στο κοινό. Ομως η σύνθεση του Στραβίνσκι θα άλλαζε την ιστορία της μουσικής, ανοίγοντας το κεφάλαιο του μοντερνισμού.

Την περασμένη Τετάρτη η «Ιεροτελεστία της Ανοιξης» επέστρεψε στον τόπο του «εγκλήματος» με μια επετειακή παράσταση. Η εκατονταετία θα εορτασθεί στη συνέχεια με τη νέα παραγωγή της βερολινέζας σύγχρονης χορογράφου Σάσα Βαλτζ. Η οποία θα προσθέσει τη δική της υπογραφή στο έργο-σταθμό για τους χορογράφους του 20ού και του 21ου αιώνα Μορίς Μπεζάρ (1970), Πίνα Μπάους (1975), Ανζελέν Πρελζοκάζ (2001), Τέρο Σαάρινεν (2002).

Το 1913 το κοινό, το οποίο έως τότε δεν είχε ακούσει τίποτε εκτός από τα συμφωνικά έργα για μεγάλες ορχήστρες, ξενίστηκε από τους νεωτερικούς επίμονους, επαναλαμβανόμενους και σπασμωδικούς ρυθμούς του νεαρού, άγνωστου τότε, ρώσου εμιγκρέ συνθέτη.

Σύμφωνα με τις μαρτυρίες των ακροατών – ανάμεσά τους τη βραδιά της πρεμιέρας ήταν και οι Μαρσέλ Προυστ, Πάμπλο Πικάσο, Γερτρούδη Στάιν, Μορίς Ραβέλ και Κλοντ Ντεμπισί – ακούγονταν περιπαικτικά γέλια. Εξελίχθηκαν σε αποδοκιμασίες όταν μετά την εισαγωγή της ορχήστρας η αυλαία σηκώθηκε για να εμφανιστεί ο περίφημος Βασλάφ Νιζίνσκι και οι χορευτές των Ρωσικών Μπαλέτων.

Η μουσική του Στραβίνσκι τάραξε τους θεατές που χωρίστηκαν στα δύο και άρχισαν να επιτίθενται ο ένας στον άλλον, πετώντας λαχανικά και άλλα αντικείμενα. Η ορχήστρα προσπαθούσε να συνεχίσει και οι μουσικοί της να αποφεύγουν τις άστοχες βολές.

Την επόμενη ημέρα οι κριτικοί ήταν ανελέητοι στα κείμενά τους που δημοσιεύθηκαν στις εφημερίδες. «Το έργο ενός παρανοϊκού… Μία πλήρης κακοφωνία», έγραφε ο συνθέτης Πουτσίνι. Ο κριτικός της «Φιγκαρό» συμπλήρωνε ότι «επρόκειτο για μια επεξεργασμένη βαρβαρότητα».

Ο ενθουσιασμός των σύγχρονων απόψεων έχει διαδεχθεί την ταραγμένη νύχτα του 1913 στο παρισινό θέατρο. «Οφείλω να παραδεχτώ πως όταν φτάνει η στιγμή ακριβώς πριν από τον τελευταίο χορό της θυσίας, η πίεση του αίματός μου ανεβαίνει. Εχω αυτήν την έξαρση της αδρεναλίνης. Είναι η αρχέγονη αντίδραση του ανθρώπου των σπηλαίων. Το θαύμα αυτής της σύνθεσης είναι η αιώνια νιότη της. Εξακολουθεί και ξαφνιάζει», δηλώνει ο Φινλανδός συνθέτης Εσα-Πέκα Σαλόνεν που διηύθυνε την Ορχήστρα Φιλαρμόνια του Λονδίνου στην προχθεσινή επέτειο.

Μια ιστορική χορογραφία
Η Πίνα Μπάους δούλεψε με την ομάδα της, τη Μαλού Αϊράουντο και το χοροθέατρο του Βούπερταλ την ιδιοσυγκρασιακή ερμηνεία της «Ιεροτελεστίας της Ανοιξης» το 1975. Η μαγνητοσκοπημένη παράσταση του 1978 με τον Πιερ Μπουλέζ να διευθύνει την ορχήστρα του Κλίβελαντ έχει περάσει στις μνημειώδεις στιγμές του σύγχρονου χορού.