Ο φακός αφηγείται αληθινά παραμύθια

Οι στρατιώτες στη Θεσσαλονίκη ασχολούνται με χελωνοδρομίες και παίζουν μπάλα εκτός από το να οργανώνουν τα στρατόπεδά τους. Μιλάμε για 400.000 στρατιώτες πολλών χωρών (Γάλλοι, Σέρβοι, Βρετανοί, εδώ προσθέστε και μισθοφόρους από βρετανικές αποικίες) μετά την Απελευθέρωση της συμπρωτεύουσας.

Η παρουσία τους αποτυπώνει μια ενέργεια, ένα πολυπολιτισμικό χρώμα στον αχό μιας εποχής που σήμερα μας αποκαλύπτεται μέσω δεκάδων φωτογραφιών. «Από περίπου 15.000 εικόνες ιδιωτικών και δημόσιων φορέων, επαγγελματιών και ερασιτεχνών φωτογράφων, επιλέξαμε 500 φωτογραφικά αντικείμενα. Περισσότερο θέλαμε να δώσουμε με υποκειμενικό αισθητικό πρίσμα το κλίμα στη Θεσσαλονίκη από το 1914 έως το 1936. Μέσα από 14 διαφορετικές πηγές, δεν επιχειρούμε να εικονογραφήσουμε τα ιστορικά γεγονότα όπως τους Βαλκανικούς Πολέμους ή την Πυρκαγιά του 1917 αλλά τον ήχο της πόλης, τον δημόσιο και τον ιδιωτικό πολιτισμό», σημειώνει στα «ΝΕΑ» ο Βαγγέλης Ιωακειμίδης, ένας εκ των δύο επιμελητών της έκθεσης «Πέρα από την Ιστορία: Η Θεσσαλονίκη μέσα από τη φωτογραφία» που γίνεται στο Μουσείο Φωτογραφίας της Θεσσαλονίκης.    

Το τεράστιο υλικό συνθέτει μια δική του αφήγηση, παράλληλη με την επίσημη Ιστορία, αλλά όχι ταυτόσημη. Η φωτογραφία εξάλλου αποτελεί το τεκμήριο της ιστορικής αλήθειας, δεν ταυτίζεται όμως με αυτήν.

Η έκθεση στη συμπρωτεύουσα ανανεώνει την εικόνα μας για την πόλη, επιβεβαιώνοντας τον ευρωπαϊκό αέρα της. Η πανέμορφη χορεύτρια του 1920 που ποζάρει, ας πούμε, στον φακό του Σαλονικιού Λιόντα Μαυρίδη μπορούσε να εντοπισθεί μόνο σε κοσμοπολίτικα λιμάνια της εποχής.

Και εδώ η φωτογραφία αποτυπώνει το οικείο. Το ίδιο που αποτυπώνει ο φακός του Ανδρέα Εμπειρίκου στην έκθεση που φιλοξενείται στον πολυχώρο The Box.

Το οικείο φωτογραφίζει και ο σκηνοθέτης Αρης Λυχναράς, ο οποίος με τις εικόνες του δεν μας μεταφέρει στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας αφού ζουμάρει στο τώρα και για την ακρίβεια εν μέσω νύχτας. Οι 46 φωτογραφίες του από το λιμάνι του Πειραιά μέχρι το Πέραμα εκτίθενται από μεθαύριο σε ένα παράδοξο μέρος: πάνω στο ιστορικό πλοίο «Hellas Liberty».

«Η ιδέα μου γεννήθηκε επειδή αγαπώ τα λιμάνια. Επίσης αγαπώ τη νύχτα αφού τότε τα πράγματα είναι διαφορετικά», σημειώνει στα «ΝΕΑ» ο Αρης Λυχναράς που γύριζε τις νύχτες για έναν χρόνο στο λιμάνι.

Εδώ η φωτογραφία γίνεται φορέας συγκίνησης και αποτυπώνει εικόνες ερημιάς, στατικότητας σε μέρη που κάποτε έσφυζαν από ζωή (πάντως το κομμάτι – ελληνοκινέζικο πια – όπου βρίσκονται τα κοντέινερ παραμένει ζωντανό).

ΝΥΧΤΑ ΣΤΟ ΛΙΜΑΝΙ. Ο φωτογράφος μας περιγράφει όμως και έναν ήχο που τον συντρόφευε στη νυχτερινή του περιπλάνηση στο λιμάνι και που προσθέτει κάτι το σουρεαλιστικό στην αφήγησή του: «Είναι βράδυ Κυριακής και κάνει πολύ κρύο. Γυρνάω ώρες στο λιμάνι φωτογραφίζοντας. Καταλήγω στο μέρος που είναι η δεξαμενή Βασιλειάδη και οι παλιοί ξύλινοι γερανοί στην άκρη του λιμανιού, μετά τα πλοία της Κρήτης. Εδώ δεν υπάρχει κανείς. Ξαφνικά, το μεγάλο φωτισμένο ρολόι στην κορυφή του παλιού κτιρίου των σιλό χτυπάει σημαίνοντας την ώρα. Τα δυνατά ντιν-ντον του χτυπάνε στον ρυθμό των “Παιδιών του Πειραιά”. Μόνο αν το ζήσεις το καταλαβαίνεις», σημειώνει ο Αρης Λυχναράς, ο οποίος προσθέτει πως στη φωτογραφία τον συναρπάζει «η στιγμή. Πόσα πράγματα σημαίνει μια στιγμή που αποτυπώνεται στον φακό».

Στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Ιλεάνα Τούντα η Ζωή Χατζηγιαννάκη αποκαλύπτει με τις φωτογραφίες της «Μυστικά και κρίσεις». Το θέμα της είναι τουλάχιστον ασυνήθιστο: τα «μυστικά» των κτιρίων που στεγάζουν δημόσιους οργανισμούς στο κέντρο της Αθήνας. Σε κάθε δίπτυχό της, η εικόνα του κτιρίου αντιπαραβάλλεται με µια µεγεθυµένη λεπτοµέρεια.

Η ιδέα παραπέμπει στη φωτογραφία του πάρκου στην ταινία «Blow Up» του Μικελάντζελο Αντονιόνι (1966).

Info
– «Πέρα από την Ιστορία: Η Θεσσαλονίκη μέσα από τη φωτογραφία», Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης (Αποθήκη Α’, Λιμάνι, τηλ. 2310-566.716) έως 28/6.
– «Ο φακός του ποιητή», The Box (Δορυλαίου 12, Πλ. Μαβίλη, τηλ. 210-6463.788), έως 31/5.
– «Νυχτερινή βάρδια» του Αρη Λυχναρά, πλοίο «Hellas Liberty», Λιμάνι Πειραιά, Ακτή Βασιλειάδη, πύλη Ε2, 23/5-30/6.
– «Βένθος και Πέλαγος: Η ζωή των ελληνικών θαλασσών» του Γιάννη Ισσαρη, Ιδρυμα Ευγενίδου (Λ. Συγγρού 387, τηλ. 210-9469.600), 6-30/6.
– «Μυστικά και κρίσεις» της Ζωής Χατζηγιαννάκη, γκαλερί Ιλεάνα Τούντα (Αρματολών και Κλεφτών 48), 29/5-22/6.