Οι δέκα μέρες που γύρισαν το κλίμα

Είναι λίγο σαν το μπάσκετ. Ξαφνικά η μία ομάδα βάζει στα γρήγορα δυο τρία καλάθια, βγαίνοντας στον αιφνιδιασμό, ενώ πετυχαίνει και τρίποντο. Οπότε, η διαφορά ανοίγει υπέρ της και η ίδια φαίνεται να κυριαρχεί. Είναι η περίπτωση της κυβέρνησης των τριών τις τελευταίες δέκα μέρες. Οι εξετάσεις δεν είναι η πρώτη περίπτωση όπου είχαμε επιτυχημένη διαχείριση κρίσης. Είχαν προηγηθεί τα δύο τριήμερα γουικέντ της κυπριακής τραγωδίας. Και τότε, καθώς υπήρχε μέριμνα να αποφευχθεί πανικός στα γκισέ των τραπεζών, οι κυβερνητικοί χειριστές είχαν στον νου τους την κοινωνία. Ωστόσο, η κόντρα με την ΟΛΜΕ ήταν μια κλασική πολιτική σύγκρουση ανάμεσα στην κυβέρνηση και τα συνδικάτα με φόντο την αγωνία των οικογενειών για τους υποψηφίους. Η αποφασιστικότητα του υπουργού Παιδείας σε συνδυασμό με την υποχώρηση των καθηγητών – αλλά και την αναδίπλωση του ΣΥΡΙΖΑ – φανερώνουν μια νέα πολιτική πραγματικότητα. Ολα αυτά με φόντο τις θετικές εξελίξεις στην οικονομία – στο spread, στις τράπεζες, στο Πεκίνο καθώς και στη δημοσιοποίηση του σχεδίου για την ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ

«Η πολιτική είναι πάντα τοπική υπόθεση». Το έλεγε στα χρόνια του ’80 ο τότε παντοδύναμος πρόεδρος της αμερικανικής Βουλής των Αντιπροσώπων Τιπ Ο’ Νιλ και αρέσκεται να το θυμίζει καμιά φορά στους συνομιλητές του ο Αντώνης Σαμαράς που μετράει πέντε δεκαετίες πολιτικής εμπειρίας σε διάφορες ηπείρους. Το SMS του Κωνσταντίνου Αρβανιτόπουλου τον βρήκε στην Ασία. Εφυγε πριν από τις εννιά το πρωί όταν το υπουργείο Παιδείας είχε πλήρως επιβεβαιωμένη εικόνα για το ξεκίνημα των Εξετάσεων σε όλη τη χώρα. Στο Πεκίνο – που είναι επτά ώρες μπροστά – ήταν μεσημέρι. Και ο Πρωθυπουργός που, γνωρίζοντας ότι η πρώτη αρετή της πολιτικής είναι η ταχύτητα, επικοινωνεί συχνά με υπουργούς και συνεργάτες με ολιγόλογα γραπτά μηνύματα, απάντησε: «ΑΡΙΣΤΑ». Για να προσθέσει: «ΠΕΡΑΣΕ ΤΟ ΠΑΝΤΟΥ». Πράγματι, τίποτε δεν έχει αξία στην πολιτική αν δεν το επικοινωνήσεις.

Συνήθως, όταν η τοπική επικαιρότητα ακολουθεί τους πρωθυπουργούς στα ταξίδια τους στο εξωτερικό, δεν είναι για καλό. Είναι τα κακά νέα που τους κυνηγούν. Ωστόσο, η απρόσκοπτη έναρξη των Εξετάσεων είναι η εξαίρεση. Ενώ υπήρξε ο κανόνας στην πρώτη ίσως εβδομάδα μετά τις εκλογές του Ιουνίου του 2012, καθώς η κυβέρνηση των τριών δεν φάνηκε να είναι απλώς σταθερή αλλά και να είναι σε θέση να κερδίζει πολιτικές και οικονομικές μάχες μέσα και έξω από τη χώρα. Βεβαίως, η υποχώρηση της ΟΛΜΕ δεν είναι σαν την επικράτηση της Θάτσερ επί των ανθρακωρύχων, μια και αναφερθήκαμε στην αρχή στη δεκαετία του ’80. Είναι όμως αποτέλεσμα της πολύ σθεναρής στάσης που κράτησε από την αρχή μέχρι το τελευταία στιγμή ο υπουργός Παιδείας, ο οποίος έχει προσωπική και πολιτική σχέση εμπιστοσύνης με τον Πρωθυπουργό. Τον Αρβανιτόπουλο φώναξε, άλλωστε, ο Σαμαράς αμέσως μετά την εκλογή του στην ηγεσία της ΝΔ στις 29 Νοεμβρίου 2009, για να του αναθέσει τη διεύθυνση του Γραφείου Προέδρου στο κόμμα.

Αρβανιτόπουλος και Σαμαράς συμφώνησαν γρήγορα στη γραμμή τής μη υποχώρησης και στην επιλογή της επιστράτευσης. Σε αντίθεση με τον προκάτοχό του στη ΝΔ και στην Πρωθυπουργία Κώστα Καραμανλή, ο Μεσσήνιος δεν είναι πολιτικός της ήπιας προσαρμογής και των συμβιβασμών. Είναι ο κατεξοχήν εκφραστής μιας βοναπαρτικής Δεξιάς που ταυτίζει τη διακυβέρνηση με τον βολονταρισμό. Ηδη από την περασμένη Κυριακή, το υπουργείο Παιδείας είχε ολοκληρώσει την αποστολή των φύλλων πορείας. Ο Αρβανιτόπουλος ήταν σχολαστικός ώς το τέλος, ακόμη και μετά την αναστολή της απεργίας την Τετάρτη το βράδυ, αφού είχε προβλέψει διπλοβάρδιες – δηλαδή να υπάρχει πλήρης δύναμη αναπληρωτών! – σε όλα τα κέντρα.

Πανεπιστημιακός και γόνος οικογένειας καθηγητών μέσης εκπαίδευσης με ιστορικούς δεσμούς με τον χώρο, ο Αρβανιτόπουλος δεν ήθελε τη σύγκρουση και απέφυγε μέχρι τέλους μια ρητορική πόλωσης με νικητές και ηττημένους. Το υπουργείο θεωρούσε ότι με δεδομένες τις μνημονιακές δεσμεύσεις της χώρας η ρύθμιση για τις μεταθέσεις και το πρόσθετο δίωρο διδασκαλίας ήταν το minimum ενώ αποφεύχθηκαν οι απολύσεις. Το επίτευγμα δεν είναι μικρό, καθώς στο παρασκήνιο της τελευταίας έλευσης της τρόικας η εναλλακτική που είχαν στον νου τους για τη μείωση του προσωπικού του Δημοσίου οι άνθρωποι του Πρωθυπουργού στο Μαξίμου που συνεργάζονται με το Διοικητικής Αποκέντρωσης ήταν να φύγουν το καλοκαίρι εκπαιδευτικοί ως αποτέλεσμα και της αλλαγής του χάρτη των σχολείων.

Δεν δόθηκε
κανένα «τυράκι»

Καθώς έτρεξε η εβδομάδα, ο Αρβανιτόπουλος δεν ήταν διατεθειμένος να υποχωρήσει. Ακόμη κι όταν προέκυψε διπλή παράλληλη παρασκηνιακή παρέμβαση των γραμματέων της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ Μανώλη Κεφαλογιάννη και Νίκου Ανδρουλάκη. Αυτοί ενεργοποιήθηκαν για εκτόνωση, μεσολαβώντας προς τους συνδικαλιστές εκατέρωθεν, που ζητούσαν όμως αντάλλαγμα κάποια παραχώρηση από το υπουργείο. «Τυράκι» όμως δεν εδόθη. Γιατί; Διότι δεν υπήρχε περιθώριο από λόγους αρχής αλλά και γιατί στον άξονα Μαξίμου – Παιδείας εκτιμούσαν πως είχαν με το μέρος τους την κοινωνία, αφού οι Πανελλαδικές Εξετάσεις θεωρούνται «ιερή αγελάδα». Πράγματι η κυβέρνηση των τριών εμφανίστηκε συμπαγής εξ αρχής, με τη ΔΗΜΑΡ να έχει την πιο καθαρή θέση κατά της απεργίας. Μάλιστα, η Αγίου Κωνσταντίνου έβαλε γρήγορο γκολ στην Κουμουνδούρου, που στην αρχή ταλαντεύτηκε υπό την πίεση του Κουράκη και των «κινηματικών» παίρνοντας θέση υπέρ της απεργίας για να αλλάξει εντελώς γραμμή την Τετάρτη.

Κάπως έτσι η επιπόλαιη επιλογή των συνδικαλιστών της εκπαίδευσης να πάνε σε εκβιαστική απεργία μέσα στις Εξετάσεις έδωσε τη δυνατότητα στην κυβέρνηση να πολιτευθεί εκφράζοντας ευρεία κοινωνική συναίνεση. Είναι αυτή η διάσταση που την εμφάνισε ομογενοποιημένη, ενώ ανάγκασε και τον ΣΥΡΙΖΑ να γυρίσει. Ούτως ή άλλως, ο Ιούνιος είναι μήνας εξελίξεων για την εκπαίδευση. Η ΟΛΜΕ εκλέγει νέο Προεδρείο, το οποίο ουδείς πρέπει να εκπλαγεί αν το δει να προσκαλείται από τον Αρβανιτόπουλο σε διάλογο. Η κυβέρνηση θέλει να συνεχίσει να έχει το πλεονέκτημα ενώ αντιλαμβάνεται τα εκπαιδευτικά ως ποδήλατο: αν σταματήσεις να κάνεις πετάλι, πέφτεις.

Επιστροφή
στο κέντρο

Αυτό που έπεσε, πάντως, στα επίπεδο προ Μαΐου 2010 είναι το spread, δηλαδή η διαφορά επιτοκίων μεταξύ ελληνικών και γερμανικών ομολόγων. Πρόκειται για το περίφημο «περιθώριο κινδύνου». Η εξέλιξη απηχεί τον θετικό αντίκτυπο της οικονομικής πολιτικής της κυβέρνησης και πρέπει να συνεκτιμηθεί με την αναβάθμιση από τον οίκο αξιολόγησης Fitch της ελληνικής οικονομίας αλλά και τεσσάρων ελληνικών τραπεζών, ενώ «τρέχει» και το Χρηματιστήριο. Λογικό. Alpha και Πειραιώς ξεκίνησαν τον χορό της ανακεφαλαιοποίησης, βρίσκοντας κεφάλαια. Σημαντική, όσο κι αν φαίνεται παράξενο, για την αποκατάσταση του κλίματος είναι και μια άλλη κίνηση του ΣΥΡΙΖΑ. Εκτός από την υποχώρηση στα εκπαιδευτικά, που δείχνει λελογισμένη αντίληψη έστω και την τελευταία στιγμή, μετράει και η εμφάνιση, έστω και με τη συνήθη δόση λαϊκισμού, του Αλέξη Τσίπρα ενώπιον του ΣΕΒ. Αυτό δείχνεί ότι το εκκρεμές της ελληνικής πολιτικής, ενώ πήγε το 2011-12 στα άκρα, τώρα επιστρέφει σιγά σιγά στο κέντρο, καθώς το άνοιγμα της ακίδας μειώνεται σημαντικά.

Η εβδομάδα είχε όμως και την απρόσκοπτη ανακοίνωση του σχεδίου για την ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ στο προσεχές διάστημα. Πρόκειται για κρίσιμο ζήτημα, αλλά ο αρχισυνδικαλιστής της ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ Νίκος Φωτόπουλος υπήρξε άφωνος – κυρίως γιατί είναι απασχολημένος στην αντιμετώπιση της περιπέτειάς του με τη Δικαιοσύνη. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η κυβέρνηση προσέρχεται στη ΔΕΗ με το θετικό momentum του ΟΠΑΠ, που εθεωρείτο περίπου αδύνατη ιδιωτικοποίηση. Πέρα όμως από την οικονομική διάσταση, έχει σημασία το μέτωπο των συνδικάτων. Η ΓΣΕΕ, όπου εξελέγη ο Γιάννης Παναγόπουλος, παρέμεινε υπό των έλεγχο των κεντρικών δυνάμεων – η χειραφετημένη από το ΠΑΣΟΚ αλλά συνειδητοποιημένη πολιτικά ΠΑΣΚΕ και η ΔΑΚΕ – ενώ οι ακραίοι δεν ανέτρεψαν τις ισορροπίες. Αντίστοιχα, η ΑΔΕΔΥ έμεινε σε απόσταση από την ΟΛΜΕ, κάτι που δεν είναι άσχετο με τη μεγάλη στροφή που έγινε την Τετάρτη το βράδυ, αφού έγινε σαφές ότι δεν υπήρχε περίπτωση να συγκροτηθεί μέτωπο. Από την αρχή εναντίον της λογικής της απεργίας μέσα στις Πανελλαδικές Εξετάσεις και οι συνδικαλιστές του ΚΚΕ.

Μαχητική αισιοδοξία

Στο πλαίσιο αυτό, έχει σημασία η μαχητική αισιοδοξία της κυβέρνησης με τον Πρωθυπουργό αλλά και τον υπουργό Οικονομικών να δηλώνουν στην αρχή της εβδομάδας ότι θα βγούμε στις αγορές το 2014. Ο Σαμαράς είναι εδώ και καιρό πεισμένος ότι πρέπει να σταματήσει και το σόου των πολυήμερων επισκέψεων της τρόικας, οι οποίες είναι πολιτικά επιζήμιες για τη χώρα. Αυτό που είπε δημόσια, ότι η εποχή των ελέγχων τελειώνει, δεν είναι τυχαίο. Σε αυτό το κλίμα η εκταμίευση των δόσεων κοντεύει να πάψει να αποτελεί είδηση – αν και το υπουργείο Οικονομικών χρειάστηκε να δώσει παρασκηνιακή μάχη για να ανατρέψει τις κακές εντυπώσεις από την έκθεση της Κομισιόν που προδιαγράφει πρόσθετα μέτρα για το 2015-16.

Επειτα από πολλές ημέρες προετοιμασίας, ο Πρωθυπουργός έφυγε για την Κίνα με στόχο η επίσκεψη να έχει συγκεκριμένα αποτελέσματα και να μη μείνει σε γενικές δηλώσεις προθέσεων. Πράγματι, η επίσκεψη δείχνει ότι στο Πεκίνο έχουν στρατηγικό επενδυτικό σχέδιο και βλέπουν την Ελλάδα ως κρίσιμο σταυροδρόμι για τις εξαγωγές τους, με ενδιαφέρον για λιμάνια, αεροδρόμια και σιδηροδρόμους. Φυσικά, δυσκολίες με τις Βρυξέλλες – που δεν θέλουν ολιγοπώλια σε ευρωπαϊκό έδαφος – θα υπάρξουν. Αλλά το εύρος των επενδύσεων των Κινέζων δείχνει ότι βλέπουν στην Ελλάδα μια χώρα με μέλλον.