«ΤΑ ΝΕΑ» στα άδυτα του ελληνικού CSI

Συνδράμουν καθοριστικά στην εξιχνίαση εγκλημάτων. Με επιστημονικές μεθόδους εξετάζουν, αναλύουν και συγκρίνουν ίχνη και πειστήρια, έχουν τον τρόπο τους να κάνουν το DNA του δράστη να «μιλά» με τρόπο συνήθως αδιαμφισβήτητο. Είναι οι αστυνομικοί Ειδικών Καθηκόντων, εν προκειμένω οι επιστήμονες της Υποδιεύθυνσης Βιολογικών και Βιοχημικών Εξετάσεων και Αναλύσεων DNA, του ελληνικού «CSI», που έχει γυναίκα στο τιμόνι της.

Γενετικό υλικό που συλλέγεται από τη σκηνή του εγκλήματος είναι το πολύτιμο εργαλείο-κλειδί στα χέρια τους. Αίμα, σπέρμα, επιθηλιακά κύτταρα – ό,τι αγγίζει κανείς και αφήνει ίχνη επαφής επάνω του, αλλά και σάλιο, οστά, δόντια ή τρίχες που καταφέρνουν και βρίσκουν οι εξειδικευμένοι αστυνομικοί, είναι στοιχεία αξιοποιήσιμα, «δουλεύουν» όλα τους καλά στην προσπάθεια να χυθεί φως σε μια σκοτεινή υπόθεση. Συγκεντρωμένα σε ειδικές συσκευασίες, φτάνουν στα αστυνομικά εγκληματολογικά εργαστήρια, στο κτίριο της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών (ΔΕΕ, διευθυντής ο ταξίαρχος Γιώργος Καρανάσιος) της Ελληνικής Αστυνομίας, στη συμβολή Λεωφόρου Αθηνών και οδού Αντιγόνης. «Τα έχει συλλέξει το Τμήμα Εξερευνήσεων της ΔΕΕ, με τη συνδρομή και του Ειδικού Γραφείου της Υποδιεύθυνσής μας σε σημαντικές υποθέσεις (τρομοκρατία, αποδράσεις, κλοπή Μουσείου Αρχαίας Ολυμπίας κ.λπ.). Εδώ παραλαμβάνονται από ειδικευμένους στην ασφαλή παραλαβή αστυνομικούς και φυλάσσονται σε ειδικούς χώρους στις κατά περίπτωση συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας. Τα οστά, για παράδειγμα, αποθηκεύονται στην κατάψυξη στους μείον 20 βαθμούς Κελσίου, μέχρι να τα μελετήσουμε και να φτάσουμε στη διακρίβωση της ταυτότητας του θύματος», εξηγεί στα «ΝΕΑ» η ταξίαρχος Πηνελόπη Μηνιάτη, δρ μοριακή βιολόγος, διευθύντρια της Υποδιεύθυνσης Βιολογικών και Βιοχημικών Εξετάσεων και Αναλύσεων DNA.

Στα  4 τμήματα υπηρετούν συνολικά 44 αστυνομικοί – επιστήμονες (βιολόγοι, βιοχημικοί, χημικοί, τεχνολόγοι ιατρικών εργαστηρίων και τροφίμων) και  αστυνομικοί γενικών καθηκόντων. Τα πορίσματά τους για κάθε στοιχείο που ελέγχουν θα χρησιμοποιηθούν στην προανάκριση και την ανάκριση, κατόπιν και στο δικαστήριο. «Εμείς του παραθέτουμε επιστημονικά στοιχεία, ώστε να διευκολύνουμε το έργο της Δικαιοσύνης. Από εκεί και πέρα, κάθε πραγματογνωμοσύνη είναι στην ελεύθερη κρίση του δικαστή. Εάν, ωστόσο, δεν τη λάβει υπόψη του, πρέπει να το αιτιολογήσει επαρκώς. Διαφορετικά, μπορεί να τεθεί θέμα ακύρωσης της απόφασής του στον Αρειο Πάγο. Ελαφρώς, δηλαδή, ο δικαστής δεσμεύεται από εμάς» συνεχίζει η 49χρονη ταξίαρχος με καταγωγή από Κέρκυρα και Μικρά Ασία.

Από τις πλέον ιδιαίτερες συνθήκες που τα στελέχη της Υποδιεύθυνσης Βιολογικών και Βιοχημικών Εξετάσεων και Αναλύσεων DNA έζησαν ήταν, όπως αναφέρουν, η αναγνώριση των θυμάτων της κυπριακής αεροπορικής τραγωδίας στο Γραμματικό (εταιρεία Ηλιος) τον Αύγουστο του 2005 και των απανθρακωμένων πτωμάτων στις πυρκαγιές στην Ηλεία το καλοκαίρι του 2007. Στη δεύτερη περίπτωση, συνολικά 53 από τα θύματα αναγνωρίστηκαν αποκλειστικά μέσω ανάλυσης DNA. «Κληθήκαμε να αναγνωρίσουμε, μεταξύ άλλων, και τη μητέρα με τα τέσσερα ανήλικα παιδιά της που κάηκαν. Διαχειριζόμαστε, δηλαδή, τραγικές καταστάσεις που ξεπερνούν τα όρια της Εγκληματολογικής Υπηρεσίας, προσδίδουν στο έργο μας και ευρύτερες κοινωνικές υπηρεσίες. Είμαστε μεν επαγγελματίες, αλλά όποτε φτάνουν στα χέρια μας προσωπικά αντικείμενα μικρών παιδιών, ακόμα και για εμάς, που είμαστε και γονείς, δεν παύει να είναι δύσκολα τα πράγματα», σημειώνει η κυρία Μηνιάτη. «Και στο αεροπορικό δυστύχημα του Ηλιος, λάβαμε από Κύπρο και Ελλάδα συνολικά 184 δείγματα γενετικού υλικού (παρειακό επίχρισμα και αίμα) συγγενών τους, ώσπου μπορέσαμε να εξακριβώσουμε μέσω DNA την ταυτότητα 92 νεκρών που έχρηζαν αναγνώρισης (συνολικά 121 θύματα). Τα καταφέραμε σε χρόνο ρεκόρ, μέσα σε μόλις 7 ημέρες. Δεχτήκαμε, μάλιστα, μέσω της αμερικανικής πρεσβείας, και τα συγχαρητήρια του υπευθύνου για την αναγνώριση των θυμάτων της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στη Νέα Υόρκη, που αναρωτιόταν πώς τα καταφέραμε τόσο γρήγορα», προσθέτει η ταξίαρχος.

Η ανάλυση DNA είναι από τις πλέον πολύπλοκες εξετάσεις. «Το μηχάνημα που διαθέτουμε, ο σύγχρονος γενετικός αναλυτής αλληλουχιών DNA, είναι πιο πολύπλοκο και από αξονικό τομογράφο. Παρ’ όλ’ αυτά, διευκολύνει και επιταχύνει σημαντικά το έργο μας: παλαιότερα, π.χ., θέλαμε ώς και δύο μήνες για να βγάλουμε άκρη με τα οστά. Τώρα, μπορούμε να έχουμε απαντήσεις σε μόλις 3 με 4 ημέρες», αναφέρει η κυρία Μηνιάτη. Μέσω του DNA οι αστυνομικοί είναι σε θέση να μάθουν το φύλο του δράστη ή του θύματος ή τις κληρονομικές σχέσεις -συγγένειές τους, να προβούν σε τεστ πατρότητας. «Στην περίπτωση του εξαφανισμένου από την Κω μικρού Μπεν από τη Βρετανία, αρκετές φορές κληθήκαμε να συγκρίνουμε βιολογικό υλικό ατόμων που πιθανολογείτο ότι ήταν το παιδί αυτό. Αλλοτε, πάλι, αποφανθήκαμε ότι το παιδί που συνόδευε γυναίκα στα Δωδεκάνησα ήταν όντως της μητέρας του, ότι δεν ίσχυε δηλαδή η καταγγελία ότι επρόκειτο για αυτό που αναζητούσαν μέσω φωτογραφιών οι ιταλικές Αρχές ως εξαφανισμένο».

Σε άλλη περίπτωση διαβόητου κακοποιού, μία και μόνο τρίχα του που βρέθηκε στο προσκέφαλο της θέσης του οδηγού σε αυτοκίνητο ταυτίστηκε στα εργαστήρια με αίμα του από άλλη παράνομη δράση του, που είχε οδηγήσει τότε στη σύλληψή του. «Σε μοναστήρι στην Πελοπόννησο όπου δολοφονήθηκαν δύο καλόγριες, στα νύχια τους, καθώς αντιστάθηκαν, εντοπίσαμε βιολογικό υλικό των δραστών, ταυτίστηκαν έτσι οι δύο ύποπτοι που προσήχθησαν. Επίσης σε μοναστήρι, στην Αρκαδία, όπου εκλάπη εικόνα της Παναγίας – γεγονός που προκάλεσε πανελλήνια αίσθηση -, βρήκαμε βιολογικό υλικό στο σχοινί που ο δράστης χρησιμοποίησε για να κατεβεί από τη στέγη. Σε συνδυασμό και με άλλα στοιχεία που προέκυψαν συγκεκριμένος ύποπτος συνελήφθη ως ο δράστης», ανατρέχει η κ. Μηνιάτη. «Σε χωριό της Κρήτης, όπου ηλικιωμένη γυναίκα στη διάρκεια ληστείας μέσα στο σπίτι της έπεσε και θύμα βιασμού που προκάλεσε τον θάνατό της αποδείξαμε ότι το σπέρμα του δράστη ανήκε σε συγκεκριμένο ύποπτο και το σάλιο πάνω σε μπουκάλι αναψυκτικού στον γιο του! Χρειάστηκε να ληφθεί γενετικό υλικό από διψήφιο αριθμό υπόπτων και να συγκρίνουμε τα δείγματά τους αυτά για να λύσουμε τελικά αυτόν τον γρίφο».

Το πορτοκάλι και η βεντέτα
Η Πηνελόπη Μηνιάτη, θυμάται την περίπτωση που ένα μισοφαγωμένο πορτοκάλι και τέσσερα αποτσίγαρα που συλλέχθηκαν στον τόπο δολοφονίας στην Κρήτη, οδήγησαν στην άκρη του νήματος, καθώς έβγαζαν τον γενετικό τύπο του ίδιου δράστη: «Μετά από σύγκρισή του με βιολογικό υλικό που ελήφθη από υπόπτους – μέλη οικογενειών που είχαν διαφορές με το θύμα, αποδείχθηκε ότι τα είχε πετάξει σε χωράφι μακρινός συγγενής του, ο οποίος το είχε πυροβολήσει μέσα στο αυτοκίνητό του για λόγους βεντέτας».