Και έπειτα… ήρθαν τα τανκς

Τον Ιούλιο του 1965 η κυβέρνηση της υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου Ενώσεως Κέντρου υπέστη σοβαρό ρήγμα. Ολα άρχισαν όταν ο πρωθυπουργός επιχείρησε να αντικαταστήσει από το υπουργείο Εθνικής Αμύνης τον Πέτρο Γαρουφαλιά, πράξη το διάταγμα της οποίας αρνήθηκε να υπογράψει ο τότε βασιλιάς Κωνσταντίνος απαιτώντας το πρόσωπο που θα τον αντικαθιστούσε να είναι της εμπιστοσύνης του. Στην κρίση που ακολούθησε, η μεν κυβέρνηση Παπανδρέου παραιτήθηκε, ο δε Κωνσταντίνος επιχειρούσε να φτιάξει ένα ανθεκτικό κυβερνητικό σχήμα που θα μπορούσε να ελέγξει με τη συμμετοχή και τη στήριξη 48 αποστατών, πρώην βουλευτών της Ενώσεως Κέντρου (ανάμεσά τους δεσπόζοντα ρόλο είχε παίξει ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης), που στο μεταξύ είχαν εγκαταλείψει τον Γεώργιο Παπανδρέου.  

Το διάστημα που ακολούθησε, έως και τις αρχές Απριλίου 1967, χαρακτηρίστηκε από ακυβερνησία και συνεχείς εντάσεις. Στις 30 Μαρτίου 1967, οπότε παραιτήθηκε η υπηρεσιακή κυβέρνηση Παρασκευόπουλου, ο Κωνσταντίνος επιλέγει να διορίσει ξανά υπηρεσιακή κυβέρνηση της δεξιάς ΕΡΕ, για να διενεργήσει εκλογές. Η απόφασή του αυτή αποκαλείται από τον ιστορικό ηγέτη της Αριστεράς, τον πρόεδρο της ΕΔΑ Ηλία Ηλιού, «εκχουσεϊνισμός» της πολιτικής ζωής παραπέμποντας στον βασιλιά της Ιορδανίας Χουσεΐν, «τον αντιδραστικώτερον και πιο απολυταρχικόν ηγεμόνα της Μέσης Ανατολής». Αλλά ο βασιλιάς ήταν αποφασισμένος να προχωρήσει. Και διορίζει νέα κυβέρνηση υπό τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο.

Οι πρώτες ημέρες του Απριλίου ήταν ημέρες διαδηλώσεων και βίαιων επεισοδίων στο κέντρο της Αθήνας, αλλά και σε πανεπιστημιακές σχολές στην πρωτεύουσα και στη Θεσσαλονίκη. «ΤΑ ΝΕΑ» της εποχής μιλούν για βασιλικό πραξικόπημα και ασκούν κριτική, με ιδιαίτερη έμφαση στον αυταρχισμό της Αστυνομίας και στο παρακράτος που τη συνεπικουρεί. Στις 15 Απριλίου ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, ούτως ή άλλως επικεφαλής κυβέρνησης μειοψηφίας, προκηρύσσει εκλογές. Στο προεκλογικό κλίμα που αρχίζει η πολιτική ένταση δεν υποχωρεί. Η Αστυνομία κάνει συλλήψεις προσώπων που τα κατηγορεί ότι ενέχονται στη συνωμοσία του ΑΣΠΙΔΑ, η οποία αποδιδόταν σε φίλους του Ανδρέα Παπανδρέου στο Στράτευμα. Στο μεταξύ εντείνονται οι φήμες ότι στο παρασκήνιο προετοιμάζεται στρατιωτική δικτατορία· φήμες τις οποίες, όπως γράφουν «ΤΑ ΝΕΑ» στο πρώτο τους θέμα στο φύλλο της 20ής Απριλίου, διαψεύδουν ακόμη και οι Αμερικανοί, κατά τους οποίους «η επιβολή δικτατορίας στην Ελλάδα θα ήταν ενέργεια απαράδεκτη και δεν θα είχε “αμερικανική κάλυψη”»…

Την επόμενη ημέρα, παραμονή του Λαζάρου, για τους γνωστούς λόγους δεν κυκλοφόρησαν εφημερίδες… Προτού ξημερώσει είχαν βγει στους δρόμους τα τανκς, οι πολιτικοί αρχηγοί μεταφέρθηκαν νύχτα, υπό κράτηση, στο Γουδή ενώ συνελήφθησαν ακόμη χιλιάδες πολίτες…

«ΤΑ ΝΕΑ» παρουσιάζουν μέσα από το αρχείο τους πώς καταγράφηκαν στις σελίδες τους οι τελευταίες ημέρες πριν από την επιβολή της δικτατορίας. Κάτω από την ταραγμένη επιφάνεια της πολιτικής έντασης, η ζωή κυλούσε κανονικά. Η Ελλάδα ζούσε μια πολιτιστική άνοιξη, ενώ το βιοτικό επίπεδο ανέβαινε και μαζί γινόταν συνήθεια ο ευρωπαϊκός καταναλωτισμός. Ενόψει της αναμενόμενης Μεγάλης Εβδομάδας είχαν αρχίσει να προβάλλονται τα «Κατά Ματθαίον Πάθη» του «τολμηρού» Πιερ Πάολο Παζολίνι, στον Παναθηναϊκό οι ροκάδες της εποχής είχαν την ευκαιρία να δουν και να ακούσουν live τους Rolling Stones (και να συμπλακούν με την Αστυνομία για χάρη τους). Το Φεστιβάλ Αθηνών, εξάλλου, η κοσμοπολίτικη γιορτή του καλοκαιριού, πανηγύριζε επειδή είχε υπογραφεί διάταγμα παραχώρησης για πρώτη φορά της Ρωμαϊκής Αγοράς για τις εκδηλώσεις του.

ΤΡΙΤΗ 4/4/1967
Συναγερμός από τον Παπανδρέου
«ΟΛΟΚΛΗΡΩΘΗΚΕ Η ΕΚΤΡΟΠΗ» (κύριος τίτλος) n «Η σύνθεση της νέας Βασιλικής Κυβερνήσως – Παναγιώτης Κανελλόπουλος, πρόεδρος της κυβερνήσεως και υπουργός των Εξωτερικών. Παναγιώτης Πιπινέλης, υπουργός Συντονισμού. Παναγιώτης Παπαληγούρας, υπουργός Εθνικής Αμύνης. Κωνσταντίνος Τσάτσος, υπουργός Δικαιοσύνης…» – «Διάγγελμα του κ. Γ. Παπανδρέου: Ο δημοκρατικός λαός καλείται σε συναγερμό» – «Εκκληση θαυμαστών της μουσικής του ΣΤΑΥΡΟΥ ΞΑΡΧΑΚΟΥ: Γιατί ήταν τόσο ακριβά τα εισιτήρια και της δεύτερης συναυλίας του;» – «Κάρυ Γκραντ και Σταύρος Νιάρχος: δεν διαρκούν πολύ οι γάμοι με μεγάλη διαφορά ηλικίας!» n «Εφτασαν τις 400.000 τα τηλέφωνα στην Αθήνα» – «Δεν υπάρχουν από πολύ καιρό τα καφενεία του “Γιαννάκη” στην οδό Πανεπιστημίου, το “Σολώνειο” στην οδό Πατησίων, του “Ζαχαράτου” στην πλατεία Συντάγματος…» (ρεπορτάζ του Βασίλη Πλάτανου) – «Ξυριστείτε με 5.050 στροφές» (διαφήμιση της ηλεκτρικής ξυριστικής μηχανής Philips Philishave) – «Ο κ. Μπούκοβι ανησυχεί. Η έλλειψη μαχητικότητος και η φυγομαχία ορισμένων ποδοσφαιριστών του Ολυμπιακού ανησυχεί σοβαρά την τεχνική ηγεσία του συλλόγου».

ΔΕΥΤΕΡΑ 10/4/1967
«Μυρουδιά της δικτατορίας»
«Ο λαός σε επιφυλακή. Ζητεί: να φύγη η Κυβέρνηση»  n «Επιδρομή της ΕΡΕ. Κομματική κραιπάλη σ’ όλους τους τομείς. Παντού “ημέτεροι”» – «Δεν ενοχλεί καθόλου φαίνεται την μύτη των βασιλικών ανδρών η μυρουδιά της δικτατορίας. […] Επειδή ίσως πιστεύουν ότι η βασιλεία στην Ελλάδα μπορεί, στο κάτω – κάτω, να μακροημερεύση, στηριζόμενη καλά σε μια ενδεχόμενη δικτατορία» (από το χρονογράφημα του Δημήτρη Ψαθά) – «Ομιλεί ο [σοβιετικός κοσμοναύτης] Πόποβιτς: Πλησιάζει η ώρα των γιγαντιαίων διαστημοπλοίων. Σταθμοί σε τροχιές». – «Δημοτική Συμφωνική Πειραιώς. 10η συναυλία. “Το Aξιον Εστί”. Συμμετέχουν: Γρ. Μπιθικώτσης – Μάνος Κατράκης – Θ. Δημήτριεφ και η Δημοτική Χορωδία Πειραιώς. Διευθύνει: Μίκης Θεοδωράκης» (διαφήμιση) n «17 Απριλίου. Ο Κώστας Βουτσάς, Γαμπρός απ’ το Λονδίνο. Finos Films» (διαφήμιση) n «Ζητείται Υπηρεσία από επαρχία ηλικίας 20-40 ετών, ηθικών αρχών, διά οικογένειαν. Μισθός: 1.500. Τηλ. 935.401» (μικρή αγγελία) n «Γίνεται προσπάθεια να εξυγιανθούν οι ακτές του Φαλήρου και θα ξοδευτούν τόσα εκατομμύρια. Αλλά διερωτώμαι ποιος θα επιβλέπη και θα παρακολουθή τους πειρατάς επιχειρηματίας οι οποίοι μολύνουν τη θάλασσα στο Φάληρο από ετών;» (επιστολή του αναγνώστη Δ. Κόκκαλη).

ΣΑΒΒΑΤΟ 15/4/1967
Περιμένοντας το δημοψήφισμα
«Η πολιτική κατάσταση […] εξεκαθαρίσθη από την πλευρά του Βασιλέως. Απομένει όμως η εκκαθάριση της καταστάσεως από την πλευρά του ελληνικού λαού. Και αυτή θα γίνει το εκλογικό δημοψήφισμα της 28ης Μαΐου…» (από το κύριο θέμα) – «Το παλούκι είναι βαθιά και το δόκανο μεγάλο» ([η γελοιογραφία] του κ. Φωκ. Δημητριάδη) n «Στα κρατητήρια της Ασφάλειας. Μεσαιωνικά βασανιστήρια υπέστησαν οι οικοδόμοι καταγγέλλουν συνήγοροι. Συνδικαλιστές με σπασμένα χέρια». – «Μήνυμα του κ. Γ. Παπανδρέου: “Σε 44 ημέρες, παντοδύναμοι”». – «Χαίρε δι’ ης η χαρά Ε.Κ.λάμψει. / Χαίρε δι’ ης η ΕΡΕ εκλείψει» (έμμετρο σχόλιο από τις «Αδιακρισίες» της δεύτερης σελίδας) – «Από αύριον εις “Το Βήμα”: Ο συνταγματάρχης Χονδροκούκης αποκαλύπτει πώς επλέχθη Η ΣΚΕΥΩΡΙΑ ΤΗΣ ΧΟΥΝΤΑΣ ΣΤΟ Γ’ ΣΩΜΑ. Το παραστρατηγείο συνωμοτεί» – «Ορφεύς – Ιλίσια – Γρανάδα. Το καταπληκτικώτερο μεγαλούργημα της τελευταίας εικοσαετίας. Το πολύκροτο φιλμ του Πιερ-Πάολο Παζολίνι που απέσπασε 6 διεθνή βραβεία: “Το Ευαγγέλιον κατά Ματθαίον”. Το δράμα ενός Θεού όπως το βλέπουν τα μάτια των ανθρώπων».

ΔΕΥΤΕΡΑ 17/4/1967
Ξύλο και των… γιε-γιέδων!
«Θα καταρρεύσουν τα σχέδια βίας. Ο λαός εγγύηση της ομαλότητος» (από τον κεντρικό τίτλο) – «Ξυλοκοπήθηκαν χθες και οι “γιε-γιέδες”. […] Τα 500 άτομα που είχαν συγκεντρωθεί στο αεροδρόμιο και τα 200 στο “Χίλτον” διαλύθηκαν βιαίως από τους αστυνομικούς, επικεφαλής των οποίων ήταν ο Διευθυντής Αθηνών κ. Τασιγιώργος» (ρεπορτάζ από την υποδοχή των Rolling Stones, που θα έρχονταν στην Αθήνα για συναυλία) – «Οι πέντε “Ρόλλινγκ Στόουνς” ηλικίας 23-26 χρόνων είναι οι, Μικ Τζάγκερ, Κηθ Ρίτσαρντς, Μπράιαν Τζόουνς, Μπιλλ Γουάιμαν και Τσάρλυ Γουώτς. Επρόκειτο να φτάσουν στην Αθήνα ώς το απόγευμα σήμερα, οπότε θα εμφανιστούν στο γήπεδο του Παναθηναϊκού. Οι εισπράξεις της συναυλίας που θα δώσουν θα διατεθούν για τις παιδικές κατασκηνώσεις του Δήμου Αθηναίων. Θα αφαιρεθή βεβαίως από αυτές το ποσόν της αμοιβής τους, το οποίο υπερβαίνει τις 600.000 δραχμές!» – «Πωλείται 230.000 ρετιρέ έτοιμον ευκαιρία, Αγ. Παντελεήμων Αχαρνών 2 δωμ., καλοριφέρ, βεράντα…» (μικρή αγγελία)  n «Ανετη και μεγάλη νίκη: ΑΕΚ – Σέρρες 5-1».

ΤΕΤΑΡΤΗ 19/4/1967
Βασιλικές παρεμβάσεις
«Γενική στρατηγική των ανακτόρων, η μείωση της δυνάμεως της Ενώσεως Κέντρου. Παρέμβαση της αυλής» (από τον πρώτο τίτλο) – «Νέος κύκλος συλλήψεων για τη σκευωρία “ΑΣΠΙΔΑ”» – «[…] Ποίος ή ποία καλείται γεγέ ή γεγέδισα; Είναι κάτι νεαροί αξούριστοι κι ακούρευτοι, με μακρυά μαλλούρα, όπου μπορεί άνετα να στεγάζεται και να κυκλοφορή η ψείρα. Διότι η ψείρα, κατά τον γεγέν, εκφράζει επίσης την εποχή μας, έχει τις αγωνίες και το άγχος της, νοιώθει αγρίως την μοναξιά – άλλο κακό της εποχής – και πρέπει, η καϋμένη, συνεπώς, να βρη άφθονες τρίχες για να περιφέρη το δράμα της. Είναι επίσης και κάτι νεαρές – κοριτσάκια από δεκατεσσάρων μέχρι δεκαεννιά ετών – με άπλυτα επίσης κι αχτένιστα, κρεμάμενα μαλλιά, που αποδοκιμάζουν πολλά της εποχής μας και προ πάντων το σαπούνι. […] Υπάρχουν ως γνωστόν μουσικά συγκροτήματα γεγέδων – κορυφαίο συγκρότημα παγκοσμίου φήμης οι Μπητλς – που όταν παίζουν τις κιθάρες και τραγουδούν τα πλήθη των γεγέδων καταλαμβάνονται από αλλοφροσύνη, υστερία, σεληνιασμό, τσιρίζουν, ουρλιάζουν, χτυπιούνται, κυλιούνται…» (από το χρονογράφημα του Δημήτρη Ψαθά).

ΤΡΙΤΗ 18/4/1967
Θέμα το ωράριο από τότε
«Με τις συγκεντρώσεις του Σαββατοκύριακου αρχίζει ο προεκλογικός αγώνας» – «Περισσότερα από 100.000 άτομα, Πολωνοί και ξένοι, παρέστησαν στα αποκαλυπτήρια του μνημείου των θυμάτων του Αουσβιτς, που υπολογίζονται σε 4.000.000» – «Η συναυλία “Γε-Γε” ετελείωσε με ξύλο από αστυνομικούς. Τις έφαγε ο μάνατζερ. […]» –  «“Αρσενικό – θηλυκό”. Μια ταινία του Ζαν-Λυκ Γκοντάρ. […] Η ταινία απαιτεί απεξαρχής παραδοχή μιας νέας οπτικής για να την χαρή κανένας. Με τους ξεκούραστους χολλυγουντιανούς κανόνες δεν βλέπεται. Κι όμως, λέει τόσα πράγματα που αξίζει τον κόπο» (από την κριτική κινηματογράφου του Κώστα Σταματίου) – «Η διεύθυνσις του κέντρου CAN CAN μετά του καλλιτεχνικού ιμπρεσσαρίου κ. Φώτη Ράπτη αναχωρούν συντόμως διά το εξωτερικόν προς εξασφάλισιν του εκλεκτοτέρου καλλιτεχνικού επιτελείου. Μετά τιμής, Νίκος Γιγουρτάκης, Ιδιοκτήτης – Διευθυντής» (από διαφημιστική καταχώριση). n «Απεργίες στον ΟΤΕ, τις τράπεζες και εστιατόρια. Στάσεις των ταχυδρομικών. Κλειστά αύριο τα αρτοποιεία. Ναυάγησαν οι διαπραγματεύσεις για το συνεχές ωράριο».

ΠΕΜΠΤΗ 20/4/1967
Αμηχανία και αναταραχή
«Αχρηστεύθηκε το ψυχολογικό όπλο της… Δικτατορίας – Αμηχανία στα Ανάκτορα. ΑΝΑΤΑΡΑΧΗ ΣΤΗ ΔΕΞΙΑ» (από τον πρώτο τίτλο). – «Οι αξιωματικοί για τους κατήγορους: Σκευωροί και απάτριδες χωρίς ίχνος ανδρισμού. Δεν εκλήθη ο Ανδρέας Παπανδρέου» (τίτλος για τις συλλήψεις φερόμενων ως πρωτεργατών του ΑΣΠΙΔΑ) –  «Κόνραντ Αντενάουερ. Ο δημιουργός της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας πέθανε από βρογχίτιδα χθες το μεσημέρι, σε ηλικία 91 ετών, ενώ κοιμόταν» – «124 νεκροί από πτώση αεροπλάνου στην Κύπρο» – «Οι άνθρωποι σήμερα ζούνε παραπολύ ενώ τα πράγματα γερνάνε πολύ γρήγορα» (ρήση του Γιάννη Τσαρούχη από την πρώτη εμφάνισή του στην τηλεόραση) n «Ενίκησε χθες την Βαρντάρ 1-0. Διεθνής επιτυχία της ΑΕΚ» – «Οργή για την επιστράτευση υπαλλήλων του ΟΤΕ. Γενική απεργία τη Μεγάλη Τρίτη». n «Αναμένεται η έκδοση επισήμου δηλώσεως του Λευκού Οίκου. Αποκηρύσσονται τα καθεστώτα “χούντας”. Αυστηρότατες προειδοποιήσεις από την δημοκρατική Ιταλία. Διεθνή αγανάκτηση προκαλεί ο ρόλος της αμερικανικής ΚΥΠ» –  «Σοβαρές ανησυχίες εκφράζει η Λευκωσία. Κυπριανού: Ανάγκη ομαλότητος και ισχυρής κυβερνήσεως».