Μισέλ Λεγκράν: Η εικόνα ντυμένη με νότες

Αν η μουσική που δημιουργείς επιλέγεται από σκηνοθέτες όπως ο Ζαν-Λικ Γκοντάρ, ο Ρίτσαρντ Μπρουκς ή ο Κλιντ Ιστγουντ για τις ταινίες τους και τραγουδιέται από τον Φρανκ Σινάτρα ή την Μπάρμπρα Στρέιζαντ είναι μάλλον ξεχωριστή. Αν μάλιστα έχεις συνθέσει περισσότερα από διακόσια έργα για κινηματογράφο, θέατρο και τηλεόραση, έχεις κατακτήσει τρία Οσκαρ και πέντε Γκράμι, είσαι σχεδόν κάτι σαν μύθος. Αν έχεις ντύσει με νότες μερικές από τις πιο όμορφες στιγμές της μεγάλης οθόνης, όπως τις «Ομπρέλες του Χερβούργου», την «Υπόθεση Τόμας Κράουν» ή το «Καλοκαίρι του ’42» και έχεις συνεργαστεί με τον Μάιλς Ντέιβις, την Ελα Φιτζέραλντ, τη Σάρα Βον ή την Κίρι Τε Κανάουα, ίσως είσαι και κάτι παραπάνω. Είσαι ο Μισέλ Λεγκράν.

Υπήρξε φυσικά μια εποχή που ο γάλλος μαέστρος, συνθέτης και πιανίστας ήταν απλώς ένα εννιάχρονο παιδί που σπούδαζε πιάνο. Μόνο που σπούδαζε πλάι στη θρυλική Νάντια Μπουλανζέ και θεωρούνταν παιδί-θαύμα. Σύντομα μπορούσε να παίζει άνετα μια ντουζίνα όργανα, λάτρευε την τζαζ και τη συνδύαζε με την ελαφριά μουσική, όπως την είχε γνωρίσει από τον πατέρα του Ρεϊμόν Λεγκράν, διευθυντή ορχήστρας. Και ήταν μόνο λίγο παραπάνω από 20 χρονών όταν το ντεμπούτο του «I love Paris» με τραγούδια για την Πόλη του Φωτός θα πουλούσε εκατομμύρια αντίτυπα. Λίγο αργότερα, ο Μορίς Σεβαλιέ θα τον έπαιρνε μαζί του σε μια τουρνέ στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εκεί, ο Λεγκράν θα ηχογραφούσε το «Legrand Jazz» στο οποίο θα συμμετείχαν οι καλύτεροι: Μάιλς Ντέιβις, Τζον Κολτρέιν, Μπιλ Εβανς, Μπεν Γουέμπστερ και πολλοί ακόμη. Η όποια μουσική απόσταση μεταξύ Ευρώπης και Αμερικής θα έπαυε στο εξής να ισχύει για εκείνον.

Προ ημερών βέβαια, μιλώντας στα «ΝΕΑ» από ένα ρεστοράν στο Παρίσι την ώρα που τελείωνε το γεύμα του, μας εξηγούσε ότι έπειτα από καριέρα σχεδόν έξι δεκαετιών δεν εντόπισε και πολλές διαφορές δουλεύοντας στη Γαλλία ή στην Αμερική, στον ευρωπαϊκό κινηματογράφο ή στο Χόλιγουντ – τουλάχιστον όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο εκείνος δούλευε. «Η μουσική είναι μουσική» μάς είπε. «Σημασία έχει αν την γράφεις εσύ ή εγώ, όχι αν την γράφεις στη Ρωσία ή στο Χόλιγουντ, στο Παρίσι ή στην Αθήνα. Δεν υπάρχουν διαφορές, παρά μόνο στη σύνθεση. Σχετικά με αυτή λοιπόν, όπου και να βρισκόμουν, ήμουν εγώ, το μυαλό μου, το πιάνο και το μολύβι μου».

Ισως αυτά να είχε κατά νου με την έλευση του νέου κύματος του γαλλικού σινεμά, όταν έγραψε μουσική για τη «Λόλα» του Ζακ Ντεμί ή τα «Ζούσε τη ζωή της», «Η γυναίκα είναι γυναίκα» και «Χωριστή συμμορία» του Ζαν-Λικ Γκοντάρ. Η στιγμή βέβαια που θα άφηνε πολλά στόματα ανοιχτά και πολλά αυτιά μαγεμένα θα ήταν το 1964 με τις «Ομπρέλες του Χερβούργου», επίσης του Ντεμί. Μια πικρή ιστορία αγάπης με πρωταγωνίστρια την Κατρίν Ντενέβ και με όλους τους διαλόγους να τραγουδιούνται, χωρίς χορευτικά νούμερα – ιδιαιτερότητα που σήμερα μοιάζει αδύνατον να επαναληφθεί. Λίγα χρόνια αργότερα, θα έγραφε μουσική και για ένα ακόμη μιούζικαλ του Ντεμί, τις «Δεσποινίδες του Ροσεφόρ».

Αν μάλιστα τον ρωτήσεις σήμερα για την ταινία που τον δυσκόλεψε περισσότερο μουσικά, θα πει καταρχάς ότι «κάθε ταινία είναι δύσκολη, γιατί δύσκολη είναι η ίδια η μουσική σύνθεση. Αλλά μου αρέσει αυτό, γιατί είμαι τελειομανής και θέλω να δημιουργώ πράγματα που δεν είναι απλά, μα επίπονα». Θα παραδεχτεί όμως ότι οι «Ομπρέλες του Χερβούργου» ήταν ένα μεγάλο στοίχημα. «Δεν ήταν μόνο δύσκολο να γραφτεί η μουσική, ήταν δύσκολο και να βρούμε χρήματα για την παραγωγή, για να γυρίσουμε την ίδια την ταινία» λέει στα «ΝΕΑ». «Είχαμε ζοριστεί τότε, γιατί κανένας δεν αντιλαμβανόταν αυτό που θέλαμε να κάνουμε». Ευτυχώς δηλαδή που με τον Ζακ Ντεμί τούς συνέδεε στενή φιλία. «Πράγματι, ήταν μια εξαιρετική, μια ξεχωριστή συνεργασία. Με τον Ζακ, ήμασταν σαν αδέρφια. Ηταν υπέροχος άνθρωπος» λέει συγκινημένος. «Τον αγαπούσα τόσο πολύ, τόσο πολύ».

Τη δεκαετία του ’60 η φήμη του Λεγκράν θα αυξανόταν διαρκώς και ο Νόρμαν Τζιούισον θα του ζητούσε να γράψει μουσική για την «Υπόθεση Τόμας Κράουν», το 1968. Το αποτέλεσμα θα ήταν αλησμόνητο για το κοινό της εποχής. Ο Στιβ ΜακΚουίν σαν βαριεστημένος πλεϊμπόι και η Φέι Ντάναγουεϊ σαν ασφαλίστρια στο κατόπι του, ίσως να μην προκαλούσαν τόσο θαυμασμό αν δεν συνοδεύονταν από το σάουντρακ του γάλλου συνθέτη. Το «The Windmills of your mind» κέρδισε Οσκαρ καλύτερου τραγουδιού ενώ λέγεται ότι ο Τζιούισον έκανε το μοντάζ των εικόνων με τον νου του στη μουσική και όχι το αντίθετο. Θα ακολουθούσε ακόμη ένα Οσκαρ για τη βαθιά συναισθηματική και μελαγχολική μουσική της ταινίας «Καλοκαίρι του ’42» του Ρόμπερτ Μάλιγκαν το 1971 και ένα τρίτο για το «Γιεντλ» της Μπάρμπρα Στρέιζαντ, το 1983. Εκτός από αυτά, ο Λεγκράν είχε ήδη γράψει μουσική και για ταινίες όπως «Σταθμός Ζέμπρα», «Η πισίνα» με τον Αλέν Ντελόν και τη Ρόμι Σνάιντερ ή τα «Ανεμοδαρμένα Υψη». Το «What are you doing for the rest of your life» που συνέθεσε για το «The Happy Ending» θα ερμηνευόταν αργότερα από τους Φρανκ Σινάτρα, Τζούλι Αντριους, Σίρλεϊ Μπάσεϊ, Ντάστι Σπρίνγκφιλντ. Και η τζαζ καριέρα του δεν θα έχανε από όλα αυτά. Θα συνεχιζόταν με άλμπουμ σαν το «Shelly Manne Hole», δύο συνεργασίες με τον Φιλ Γουντς στα «Jazz Le Grand» και «After the Rain» ή ένα ακόμη με τον τζαζ βιολιστή Στεφάν Γκραπελί.

Δεν φοβήθηκε άραγε κανένας από τους σκηνοθέτες με τους οποίους συνεργάστηκε ότι η μουσική του θα καπελώσει τις ταινίες τους; «Μα όταν γράφω μουσική για μια ταινία» απαντά «λατρεύω ακριβώς αυτό, ότι γράφω για αυτήν και μόνο». Ετσι κι αλλιώς, έγινε συνθέτης μουσικής για τον κινηματογράφο, έχοντας υπόψη του και το μεγαλείο της έβδομης τέχνης. «Οι λόγοι για τους οποίους γράφω μουσική είναι και το ίδιο το σκηνικό, η ιστορία, οι ηθοποιοί, αυτό που βλέπει τέλος πάντων ο θεατής. Εξαιτίας τους δημιουργείς μουσική που ειδάλλως δεν θα δημιουργούσες. Κάθε ταινία είναι διαφορετική από την άλλη. Εχει άλλες ιδέες, άλλο κόνσεπτ, επομένως και άλλη έμπνευση από τη δική μου πλευρά». Ο ενθουσιασμός του συγκρατείται κάπως όταν η συζήτηση φτάνει στη σύγχρονη μουσική δημιουργία. «Δεν είμαι και πολύ εξοικειωμένος» λέει «νομίζω όμως ότι δεν μου ταιριάζει. Η μουσική που γράφω εγώ, η μουσική που μιλάει μέσα μου, είναι εκείνη που μπορεί να σε κάνει να κλάψεις ή να γελάσεις, να σε κάνει χαρούμενο ή λυπημένο. Που δημιουργεί συναισθήματα. Οταν δεν υπάρχουν συναισθήματα, τότε η μουσική δεν είναι για μένα».

Και ας είναι νέα μουσικός και η ανιψιά του Βικτόρια Λεγκράν, που τραγουδά και παίζει πλήκτρα για την ονειρική ποπ του συγκροτήματος Beach House. Ο θείος της διατηρεί τις παλιές του μουσικές αγάπες, ένα μείγμα κλασικής σταθερότητας, τζαζ ελευθερίας και χολιγουντιανού συναισθηματισμού. Και αν τον ρωτήσεις τι θα συμβούλευε έναν νέο, φιλόδοξο μουσικό, σχεδόν θα κρατήσει τις αποστάσεις του. «Αγαπώ πολλά είδη μουσικής, τζαζ, κλασική, ελαφριά, ρομαντική» θα πει. «Ποτέ όμως δεν ξεχνάω κάτι που μου είχε πει η καθηγήτριά μου, η Νάντια Μπουλανζέ. Το πιο σημαντικό συστατικό της μουσικής είναι η μελωδία. Η μελωδία είναι το κέντρο αυτού που συνθέτεις. Μπορείς να προσθέσεις οτιδήποτε από πάνω της, από κάτω της, στα αριστερά ή στα δεξιά της, αλλά στο κέντρο βάρος του κομματιού πρέπει να είναι αυτή και μόνο αυτή».

Μια αξέχαστη συνάντηση με τον Μάιλς Ντέιβις
Εχοντας συνεργασίες με μερικούς από τους πιο σημαντικούς σκηνοθέτες, μουσικούς ή τραγουδιστές, είναι δύσκολο να μη ζητήσεις από τον Μισέλ Λεγκράν να θυμηθεί την πιο αξέχαστη ιστορία από αυτές. Εκείνος, βέβαια, μπορεί να διατηρήσει την ουδετερότητά του και να πει κάτι του στυλ «τι να σας πω, όλοι τους ήταν ξεχωριστοί και αξέχαστοι. Πράγματι, οι περισσότεροι ήταν μεγάλοι σε αυτό που έκαναν και γι’ αυτό μάλλον και για μένα η απόλαυση να δουλεύω μαζί τους ήταν τεράστια». Κάπου μέσα στις λέξεις, όμως, θα του έχουν ξεφύγει μερικά ονόματα. Οπως εκείνο του Μάιλς Ντέιβις. Ισως γιατί η πρώτη τους συνάντηση, στις αρχές της δεκαετίας του ’50, για την ηχογράφηση του «I love Paris» δεν ήταν από τις συνηθισμένες. Την έχει διηγηθεί ο Λεγκράν σε παλιότερη συνέντευξή του: «Με είχαν πληροφορήσει ότι ο Μάιλς, κάθε φορά που προσλαμβάνεται για μια μουσική συνεργασία, φτάνει σκόπιμα 15 λεπτά καθυστερημένος. Ανοίγει την πόρτα του στούντιο και προτού μπει ακούει την πρόβα της ορχήστρας. Αν του αρέσει αυτό που ακούει, μπαίνει και παίζει. Αν όχι, κλείνει την πόρτα και δεν τον βλέπεις ποτέ. Το ήξερα και ήμουν πολύ αγχωμένος. Και έκανε ακριβώς αυτό! Ηρθε 15 λεπτά αργότερα. Ανοιξε την πόρτα, άκουσε την πρόβα για λίγο, έπειτα μπήκε, έκατσε και μετά το τέλος της πρώτης δοκιμής έρχεται και μου λέει: “Μισέλ, σου αρέσει ο τρόπος που παίζω;”. Απαντάω εγώ: “Μάιλς, δεν είναι δουλειά μου να σου πω πώς να παίξεις”. “Και όμως, είναι”, λέει εκείνος, “γιατί είναι η δική σου μουσική”. Δεν είναι πολύ ωραίο αυτό;», κατέληγε ο Λεγκράν. «Νομίζω ότι είναι υπέροχο».