Η υπουργός που καταρρίπτει ταμπού

Είναι μόνο ένα από τα δηκτικά σχόλια που έχει ακούσει ή διαβάσει το τελευταίο διάστημα η Ορελί Φιλιπετί, η 39χρονη υπουργός Πολιτισμού και Επικοινωνίας της σοσιαλιστικής κυβέρνησης Ολάντ. Η Φιλιπετί δεν έκρυψε ποτέ τις φεμινιστικές της ανησυχίες, κατά καιρούς την έχουν επαινέσει, λιγότερο ή περισσότερο ειλικρινά, για αυτές. Οταν όμως οι Γάλλοι κατάλαβαν πως θέλει να τοποθετήσει στην κεφαλή του πιο διάσημου μουσείου στον κόσμο, του Λούβρου, για πρώτη φορά στην Ιστορία του, γυναίκα, η υπουργός βρέθηκε κατηγορούμενη ότι μεροληπτεί εις βάρος των ανδρών. «Αυτός ο τρόπος εγκαθίδρυσης ενός είδους συστήματος ποσοστώσεων είναι απολύτως σεξιστικός και επιπλέον, σχεδόν παράνομος», έγραψε ένας ιστορικός της τέχνης, ο Ντιντιέ Ρικνέρ, στον ιστότοπο La Tribune de l’ Art.

ΑΝΟΙΧΤΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ. Ολα ξεκίνησαν στις 17 Δεκεμβρίου, όταν ο Ανρί Λουαρέτ, ο επί 12ετία (επιτυχημένος, κατά γενική ομολογία) διευθυντής του Λούβρου, ανακοίνωσε αιφνιδιαστικά πως δεν θα διεκδικήσει πέμπτη θητεία – αποχωρεί στις 14 Απριλίου. Επισήμως, ο διευθυντής του μουσείου που καλωσορίζει κάθε χρόνο 10 εκατομμύρια επισκέπτες επιλέγεται από την κυβέρνηση με βάση τις «επιστημονικές ικανότητές του». Αλλά τόσο ο Λουαρέτ όσο και ο προηγούμενος διευθυντής, ο Πιερ Ροζενμπέρ, είχαν λίγο-πολύ επιλεγεί από τους προκατόχους τους. Αυτή τη φορά, το υπουργείο Πολιτισμού θέλησε μια διαδικασία περισσότερο ανοιχτή, με κατάθεση υποψηφιοτήτων και γραπτή παρουσίαση σχεδίων. Οπως επεσήμανε άλλωστε ο Λουαρέτ, το Λούβρο δεν μένει ανεπηρέαστο από τις οικονομικές συγκυρίες, πρέπει να «παραμείνει ανοιχτό στον κόσμο» και να «βρει καινοτόμες λύσεις απέναντι στους δημοσιονομικούς περιορισμούς». Το 48% του προϋπολογισμού του καλύπτεται σήμερα από το κράτος και το 52% από δικούς του πόρους και ιδιωτικές δωρεές∙ «σε τρία χρόνια, η αναλογία ήδη θα είναι 44%-46%».

Η αρχική λίστα περιελάμβανε οκτώ υποψηφίους. Μέσα Φεβρουαρίου, η Φιλιπετί έκανε ένα πρώτο ξεδιάλεγμα, επιλέγοντας τέσσερις: τον Ζαν-Λικ Μαρτινέζ, διευθυντή του Τμήματος Ελληνικών, Ετρουσκικών και Ρωμαϊκών Αρχαιοτήτων του Λούβρου, τον Μισέλ Ιλέρ, διευθυντή του Μουσείου Fabre του Μονπελιέ, τον Λοράν λε Μπον, διευθυντή του Κέντρου Πομπιντού στο Μετζ, και τη Σιλβί Ραμόν, διευθύντρια του Μουσείου Καλών Τεχνών της Λυών. Ηδη όμως είχε διαρρεύσει προς τον Τύπο η προτίμησή της προς τη Ραμόν. Επιβεβαιώθηκε, πάλι μέσω διαρροών, όταν η Φιλιπετί παρέδωσε στον Φρανσουά Ολάντ, αυτόν που θα πάρει οσονούπω και την οριστική απόφαση, την τελική λίστα των υποψηφίων – που, σύμφωνα με τη «Μοντ», δεν είναι παρά δύο, ο Μαρτινέζ και η Ραμόν.

«Ποτέ δεν είπα πως θα είναι υποχρεωτικά γυναίκα. Είναι παράλογο να παρουσιάζονται έτσι τα πράγματα», επιμένει η Φιλιπετί. «Ολοι οι υποψήφιοι είναι καλοί. Μετέφερα τη γνώμη μου στον Πρόεδρο. Δεν θα υπάρξει κακή επιλογή». Κάποιοι πάντως έχουν ήδη προδικάσει πως η επιλογή θα επιβληθεί από τη Φιλιπετί – και θα είναι κακή. Η Ραμόν, λένε, είναι ακατάλληλη για το Λούβρο αφού ειδικεύεται στις τέχνες του 20ού αιώνα∙ επιπλέον, τα αγγλικά της είναι φτωχά, πώς θα εποπτεύσει τη δημιουργία παραρτήματος στο Αμπου Ντάμπι; Στην πραγματικότητα, σύμφωνα με τη «Μοντ», η Ραμόν «ανέκαθεν διηύθυνε κλασικές συλλογές»∙ και το Μουσείο Καλών Τεχνών της Λυών «είναι ίσως το πιο ωραίο της επαρχίας». Αλλά υπάρχει και εκείνη η εγκύκλιος του υπουργείου Πολιτισμού προς τα ιδρύματα που άπτονται της δικαιοδοσίας του, στην οποία η Φιλιπετί απαιτεί «περισσότερες γυναίκες στα καλλιτεχνικά προγράμματα». Αν πιστέψουμε τις κακές γλώσσες, το Ωδείο του Παρισιού αναρωτιέται επί του παρόντος αν πρέπει να επιβάλει την ισότητα στις τάξεις τενόρων και βαθύφωνων…

Η γαλλίδα υπουργός καλείται να κάνει δύσκολες ασκήσεις ισορροπίας – και από κάτω, δεν παρακολουθούν μόνο καλοπροαίρετοι άνθρωποι. Εν μέσω οικονομικής κρίσης, η δημοτικότητα του Φρανσουά Ολάντ σπάει αρνητικά ρεκόρ, η δυσφορία επεκτείνεται αναπόφευκτα και στους υπουργούς, η κυβέρνηση κατηγορείται από μερίδα του Τύπου ότι ασχολείται μόνο με τα δικαιώματα των γκέι την ώρα που η Γαλλία βουλιάζει. Η Φιλιπετί δεν φαίνεται πάντως άνθρωπος που φοβάται τα ύψη – ή τις πτώσεις. Εγγονή ιταλών μεταναστών που εγκαταστάθηκαν στη Γαλλία προκειμένου να εργαστούν στα ορυχεία της Λωρραίνης, περιέγραφε στο πρώτο (ακολούθησαν ακόμα τέσσερα) βιβλίο της, «Οι τελευταίες ημέρες της εργατικής τάξης», πώς ο αντιστασιακός παππούς της συνελήφθη από την Γκεστάπο στα βάθη του ορυχείου, για να απελαθεί σε στρατόπεδο συγκέντρωσης μαζί με τους δύο αδελφούς του. Κόρη κομμουνιστή μεταλλωρύχου, που διετέλεσε και δήμαρχος μικρής πόλης, περιέγραφε επίσης το συναίσθημα εγκατάλειψης που ακολούθησε το κλείσιμο μεταλλείων και εργοστασίων σιδηρουργίας στη Λωρραίνη. Στην πολιτική μπήκε ακριβώς επειδή «μεγάλωσε ανήμπορη απέναντι στην αδυναμία των μεταλλωρύχων να καταλάβουν». Κομμουνίστρια όμως δεν έγινε, υπέφερε πολύ από την «επαναστατική μυθολογία» των γονιών της.

ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΤΗΣ ΣΕΓΚΟΛΕΝ. Αρχικά, προτίμησε τους Πράσινους. Στα 28 της, έπειτα από κλασικές σπουδές, έκανε το πολιτικό της ντεμπούτο στο υπουργικό γραφείο του Ιβ Κοσέ, δεύτερου υπουργού Περιβάλλοντος της κυβέρνησης Ζοσπέν. Την ίδια χρονιά εξελέγη δημοτική σύμβουλος στο Παρίσι. Το 2006, όμως, μεταπήδησε στο Σοσιαλιστικό Κόμμα, ανέλαβε ειδική σύμβουλος της Σεγκολέν Ρουαγιάλ στη μάχη για την προεδρία. Η Ρουαγιάλ έχασε, η Φιλιπετί εξελέγη για πρώτη φορά βουλευτής – στη Λωρραίνη. Σύμφωνα με κάποιες πληροφορίες, ήταν η πρώτη Σοσιαλίστρια που έσπασε το ταμπού και έθιξε, το 2008, τα «προβλήματα συμπεριφοράς» του Ντομινίκ Στρος-Καν απέναντι στις γυναίκες. Σε κάθε περίπτωση, από το 2011 ήταν ενεργό μέλος της (προεκλογικής) ομάδας Ολάντ, ως υπεύθυνη του πόλου πολιτισμός και επικοινωνία. Και τον Μάιο του 2012 ανέλαβε το υπουργείο Πολιτισμού, μία από τις 17 γυναίκες υπουργούς σε σύνολο 34.

«Μεγάλωσα σε ένα πολιτικοποιημένο σύμπαν, το σύμπαν αυτό είναι το ναρκωτικό μου», λέει. Δηλώνει «βαθιά μεταρρυθμίστρια», αποφασισμένη «να δράσει». Μόλις πρόσφατα ανακοίνωσε ένα σχέδιο βοήθειας ύψους εννέα εκατομμυρίων ευρώ για τα ανεξάρτητα γαλλικά βιβλιοπωλεία· οι επαγγελματίες του δοκιμαζόμενου κλάδου τής πλέκουν το εγκώμιο, ο ιταλικός Τύπος  ενθουσιάστηκε με την «κόρη του μεταλλωρύχου που θέλει να σώσει τα βιβλιοπωλεία». Αλλά οι εθισμοί είναι ψυχοφθόροι και οι ασκήσεις ισορροπίας κουράζουν. «Εχω να μεγαλώσω τη [15χρονη] κόρη μου, καμιά φορά είναι δύσκολο να διαχειριστείς τα πάντα», παραδέχεται η Φιλιπετί. «Οταν μπουχτίζω, επιστρέφω στη λογοτεχνία».

Είπε
Η γαλλική Εθνοσυνέλευση είναι ένα σύμπαν πολύ ματσό, το πνευματικό επίπεδο των βουλευτών όσον αφορά τις γυναίκες είναι εξίσου υψηλό με εκείνο μιας ομάδας ράγκμπι

Είπαν γι’ αυτήν
Πού βρισκόμαστε; Σε μια νέα πολιτισμική επανάσταση με τον τρόπο της χήρας του Μάο;
Ολιβιέ Μπελαμί, γάλλος δημοσιογράφος