Το ρωσικό κεφάλαιο, η φούσκα και το δράμα μετά την έκρηξη στο Μαρί

«Αν θέλεις να καταλάβεις τι συνέβη στην Κύπρο τα τελευταία δέκα χρόνια, μην κάθεσαι εδώ, πήγαινε στη Λεμεσό», συμβούλευε τον νεαρό συνάδελφό του ένας βετεράνος άγγλος ανταποκριτής, στο λόμπι του Χίλτον. Είχα πολλά χρόνια να πάω στη Λεμεσό. Η παραλία της μου φάνηκε αγνώριστη. Οι ταμπέλες στα περισσότερα μαγαζιά είναι δίγλωσσες, αγγλικά και ρωσικά. Οι Ρώσοι είναι παντού. Οι Ρωσίδες κυρίως. Πολλοί έχουν πάρει σπίτια, εκατοντάδες εταιρείες έχουν εδώ την έδρα τους. Μετά το 2004, με την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ενωση, η Κύπρος έγινε διπλά ελκυστικός προορισμός για το ρωσικό κεφάλαιο. Χαμηλή φορολογία, πολύ υψηλά επιτόκια, διακριτικοί τραπεζίτες που δεν κάνουν ερωτήσεις, ευρώ, ήλιος και θάλασσα. Το τέλειο πακέτο. Μια φούσκα στις τιμές των ακινήτων συνόδευε τους Ρώσους. Και μια φούσκα στους ισολογισμούς των τραπεζών που έσκαγαν από πλεονάζουσα ρευστότητα που έψαχνε δανειολήπτες και κερδοφόρες τοποθετήσεις. Τα ελληνικά ομόλογα υπόσχονταν καλά κέρδη, όταν άρχισε η ελληνική κρίση. Η δανειακή επέκταση στην ελληνική αγορά, όταν οι ελλαδικές τράπεζες άρχισαν να μαζεύονται, επίσης. Τι θα μπορούσε να πάει στραβά; Το ένα ήταν η ίδια η Ελλάδα. Πήγε χειρότερα από τις χειρότερες προβλέψεις των αισιόδοξων κύπριων τραπεζιτών. Κι έπειτα ήρθε η ύφεση και στην κυπριακή οικονομία.

Σε ένα στενό δρομάκι, λίγο απόμερα, έξω από τις γειτονιές του ρωσικού real estate στη Λεμεσό, είναι ένα μικρό σπίτι με αυλή. Το σπίτι της κυρίας Πόπης. Είναι μονίμως στολισμένο με τις φωτογραφίες δύο αγοριών, με ναυτική στολή. Τα παιδιά της Πόπης, δίδυμα αγόρια, υπηρετούσαν στη βάση του Μαρί τον Ιούλιο του 2011. Σκοτώθηκαν και οι δύο τη νύχτα της έκρηξης. Η μητέρα τους έγινε από τότε το σύμβολο του δράματος. Του ανθρώπινου δράματος. Ο Δημήτρης Χριστόφιας έγινε ο πρωταγωνιστής του πολιτικού και οικονομικού δράματος που προκάλεσε η έκρηξη στο Μαρί. «Εμένα το Μαρί με σκότωσε», μου είχε πει την τελευταία φορά που τον είδα στο Προεδρικό, τον περασμένο Δεκέμβριο.

Η κυπριακή οικονομία δεν συνήλθε ποτέ από το χτύπημα του Μαρί. Υπάρχουν μελέτες που ανεβάζουν στο 5% του κυπριακού ΑΕΠ τις άμεσες επιπτώσεις από το δυστύχημα. Η Κύπρος είχε μπει στο ευρώ το 2008 με 49% δημόσιο χρέος και πλεόνασμα στον προϋπολογισμό. Το 2011 παρουσίαζε ήδη σημάδια επιβράδυνσης, η κοινωνική πολιτική Χριστόφια είχε επιβαρύνει τον προϋπολογισμό, η υποβάθμιση της Ελλάδας από τους οίκους έφερνε αυτόματες υποβαθμίσεις και της Κύπρου, το κόστος του δανεισμού ανέβαινε διαρκώς, αλλά η λήψη περιοριστικών μέτρων έπαιρνε διαρκείς αναβολές. Για λόγους πολιτικής συγκυρίας – όπως και στην Ελλάδα. Αναβολή έπαιρνε και η εκκαθάριση των τραπεζών, καθώς η Λευκωσία έκρυβε τα προβλήματα κάτω από το χαλί, με την ελπίδα να βρει διεθνείς αγοραστές, στο Κατάρ, στη Μόσχα ή στη Σαγκάη. Αγοραστές δεν βρέθηκαν. Η τρύπα στον προϋπολογισμό και η τρύπα στους ισολογισμούς των τραπεζών γινόταν με κάθε αναβολή, με κάθε μήνα καθυστέρησης, μεγαλύτερη. Παρ’ όλα αυτά, τον περασμένο Δεκέμβριο ακόμη, η προοπτική να υπογράψουν ένα μνημόνιο με την τρόικα δεν τρόμαζε κανέναν στην Κύπρο.

«Α, το δικό μας μνημόνιο δεν θα έχει σχέση με το δικό σας», μου έλεγε ο Γιώργος Βασιλείου. «Οχι μόνο γιατί το πρόβλημα είναι μικρότερο, αλλά και γιατί εδώ ό,τι ψηφίζει η Βουλή εφαρμόζεται, όχι όπως στην Ελλάδα. Κι έπειτα έχουμε μια διοίκηση πολύ αποτελεσματική. Θα το υπογράψουμε και σε λίγους μήνες θα το έχουμε ξεχάσει». Ούτε ο σοφός πρώην πρόεδρος φανταζόταν με τι όρους θα ήταν τελικά συνδεδεμένο το δάνειο.

«Το φυσικό αέριο της Κύπρου θα είναι η ευκαιρία μας να αναστήσουμε τη νεκρή διαδικασία λύσης του Κυπριακού. Η συμμετοχή στην αξιοποίηση του φυσικού πλούτου δίνει ισχυρό κίνητρο στους Τουρκοκυπρίους να επιστρέψουν στο τραπέζι». Την ίδια ακριβώς φράση είχα ακούσει από τον Δημήτρη Χριστόφια και τον Νίκο Αναστασιάδη, όταν τους συνάντησα λίγο πριν από τις προεδρικές εκλογές του περασμένου Φεβρουαρίου. Ηταν ακόμη εποχή αισιοδοξίας. Τώρα είναι εποχή ανησυχίας. Η οικονομική αποδυνάμωση της Κύπρου, η εποπτεία της τρόικας, το ξαφνικό φλερτ Ερντογάν – Νετανιάχου με τον Ομπάμα προξενητή, οι απειλές Νταβούτογλου… Ενα καινούργιο παζλ σχηματίζεται. Με τη συναίσθηση ότι για το αύριο της Κύπρου τα οικονομικά διλήμματα δεν είναι μόνο, ούτε κυρίως οικονομικά. Η ανέμελη εποχή τελείωσε απότομα…