[Κιόσκι] Διαβάζοντας την Περσέπολη στο Σικάγο

Επί δύο ολόκληρα χρόνια, πριν εγκαταλείψει οριστικά την Τεχεράνη το 1997, η ιρανή καθηγήτρια Αγγλικής Λογοτεχνίας Αζάρ Ναφιζί συγκέντρωνε κάθε Πέμπτη πρωί στο σπίτι της επτά νέες γυναίκες. Ολες τους ήταν πρώην φοιτήτριές της και ο σκοπός της μυστικής σύναξης ήταν να διαβάσουν και να συζητήσουν για απαγορευμένα βιβλία της δυτικής λογοτεχνίας. Η Ναφιζί μετέφερε την εμπειρία της σε ένα βιβλίο. Οπως μπορεί να υποθέσει κανείς, το «Διαβάζοντας τη Λολίτα στην Τεχεράνη» δεν κυκλοφόρησε ποτέ στο Ιράν. Την ίδια τύχη είχε και η «Περσέπολις», το αυτοβιογραφικό κόμικς της Ιρανής Μαργιάν Σατραπί, στο οποίο διηγείται τα παιδικά της χρόνια στην Περσία του Σάχη και στη συνέχεια στο Ιράν της Ισλαμικής Επανάστασης, τη δύσκολη εφηβεία της στην Ευρώπη και την οδυνηρή επιστροφή της στη χώρα της πριν βρει καταφύγιο στη Γαλλία.

ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΜΗΝ ΜΠΟΡΟΥΝ, όμως, οι μαθητές γυμνασίων στο Σικάγο να δανειστούν αυτό το κόμικς από τις βιβλιοθήκες των σχολείων τους; Οι λόγοι της απαγόρευσης δεν εξηγούνται ακριβώς. Είναι άραγε ένα είδος πολιτικής ορθότητας που έκανε τους υπεύθυνους να υποθέσουν ότι το κόμικς μπορεί να προσβάλει τους μουσουλμάνους μαθητές; Ο φόβος ότι κάποιος μπορεί να κατηγορήσει τα σχολεία για ισλαμοφοβία; Μια αντίληψη για την προστασία των παιδιών που επιβάλλει να μην έρχονται σε επαφή με κάποια πράγματα σε αυτήν την ηλικία; Η Σατραπί σκιτσάρει τον θείο της να βασανίζεται από την αστυνομία του Σάχη, δείχνει τους Φρουρούς της Επανάστασης να σπέρνουν τον τρόμο, μιλάει για τους γκέι συγκατοίκους της στην Αυστρία, περιγράφει τις σεξουαλικές της περιπέτειες, την απόπειρα αυτοκτονίας της – χώρια το γεγονός ότι ως παιδί συνομιλεί με τον Θεό, εκστομίζει τουλάχιστον μια φορά τη λέξη «γαμώτο» και κάνα δυο φορές καπνίζει χασίς.

ΜΑ, ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ η ζωή μιας έφηβης από το Ιράν που μεγαλώνει σε ένα αυταρχικό καθεστώς να είναι ακατάλληλη για ανηλίκους; Αν η απάντηση είναι θετική, σημειώνει στο περιοδικό Atlantic η Νόα Μπερλάτσκι, τότε σημαίνει ότι υπάρχει ένα εκπαιδευτικό σύστημα που έχει εθιστεί στη λογοκρισία. Και η «Περσέπολις» δεν είναι το μόνο θύμα. Η αμερικανίδα δημοσιογράφος θυμάται έναν καθηγητή Ιστορίας να της εξομολογείται πως η διεύθυνση του σχολείου στο οποίο δίδασκε τού είχε ζητήσει να αποκρύψει από τους μαθητές του ότι οι ομοφυλόφιλοι είχαν πέσει κι αυτοί θύματα του Ολοκαυτώματος. Εδάφια από μυθιστορήματα που αναφέρονται στον έρωτα, στο αλκοόλ ή τον θάνατο πολύ συχνά παραλείπονται. Την ίδια τύχη έχει και η δουλεία, χωρίς να είναι σαφές σε αυτήν την περίπτωση εάν η λογοκρισία επιλέγεται για να μην προσβληθούν οι λευκοί μαθητές, οι μαύροι συμμαθητές τους ή και οι δύο. Σε κάθε περίπτωση, το αποτέλεσμα είναι ένα: η τάση να προστατεύονται τα παιδιά από την «επικίνδυνη γνώση» μετατρέπει τη διαδικασία της εκπαίδευσης σε μια μονότονη, βαρετή και αδιάφορη αγγαρεία.