Το πρόσωπο του πολέμου

Σε μια γεμάτη εβδομάδα, η έκπληξη έρχεται από την Ουκρανία με το βραβευμένο στις Κάννες «Πρόσωπο της ομίχλης». Ακόμη και το Χόλιγουντ όμως έχει να αντιπροτείνει ένα εξαίσιο παραμύθι («Οζ, ο παντοδύναμος»).

«Το πρόσωπο της Ομίχλης (V Tumane»: Υπάρχουν ακόμη άνθρωποι εκεί έξω που θεωρούν πως οι πόλεμοι γίνονται για το καλό της ανθρωπότητας; Στο σοβιετικό σινεμά πάντως, οι ταινίες που υμνούσαν είτε την επανάσταση είτε τη σθεναρή αντίσταση του ρωσικού λαού απέναντι στους εκάστοτε κατακτητές είχαν την τιμητική τους. Οι υπέροχες ταινίες του Αϊζενστάιν, για παράδειγμα, δεν υπήρξαν μονάχα μια δραματική απεικόνιση ιστορικών γεγονότων. Επλεκαν και το εγκώμιο της μπολσεβίκικης επανάστασης και φυσικά του καθεστώτος.

Ελάχιστοι σκηνοθέτες παρεξέκλιναν από αυτό το μοντέλο, ελάχιστοι τόλμησαν να μιλήσουν για τη φρίκη του πολέμου έξω από αυτό το πατριωτικό πλαίσιο. Και σε αυτούς μοιάζει να αποτίνει φόρο τιμής ο Σεργκέι Λοζνίτσα, του θαυμάσιου «Προσώπου της ομίχλης». Σε σκηνοθέτες δηλαδή σαν τον Αντρέι Ταρκόφσκι (των «Παιδικών χρόνων του Ιβάν») και του Ελέμ Κλίμοφ (του «Ελα να δεις») που κατέβασαν την κάμερά τους στο ύψος ανήλικων ηρώων για να αφουγκραστούν την ψυχορραγούσα αθωότητά τους.

Ο ήρωας εδώ βέβαια δεν είναι παιδί, το αθώο, λυπημένο βλέμμα του όμως σπανίως αλλάζει τονικότητα στο φιλμ. Στη Σοβιετική Ενωση του 1942, ένας εργαζόμενος στον σιδηρόδρομο συλλαμβάνεται μαζί με άλλους σαμποτέρ, αλλά την τελευταία στιγμή ένας γερμανός αξιωματούχος αποφασίζει να τον αφήσει ελεύθερο. Είναι προδότης; Ηρωας; Ή απλώς ένας άνθρωπος που προσπαθεί να διατηρήσει την αξιοπρέπειά του σε ένα καθ’ όλα εχθρικό περιβάλλον;

«Τα μάτια και τα αυτιά είναι κακοί μάρτυρες για τους ανθρώπους που έχουν βάρβαρες ψυχές» έγραψε ο Ηράκλειτος (φράση που «καλύπτει» σήμερα υπερβολικά πολλούς συμπατριώτες μας) και πάνω σε αυτή τη φράση δηλώνει ο Λοζνίτσα πως «έχτισε» αυτό το φιλμ. Ανεξάρτητα από τις δηλώσεις του όμως, περισσότερο «μιλάει» η ίδια η ταινία που μέσα από τρία γενναία σε διάρκεια flashback, γυρισμένα σε ρυθμούς προσεκτικούς και «ζωγραφισμένα» με χρώματα αχνά (η φωτογραφία αποπνέει μια φθινοπωρινή ομορφιά που σπανίως βλέπουμε στο σινεμά) στήνει ένα εφιαλτικό πορτρέτο ανθρωπιάς που οδηγείται αργά αλλά τελεσίδικα στον οριστικό χαμό.

Προφανώς το βραβευμένο στις Κάννες «Πρόσωπο της ομίχλης» δεν είναι η feel-good πρόταση της εβδομάδας. Είναι όμως και μια φιλμική εμπειρία που αξίζει να ζήσετε.